Để chính sách trở thành động lực tăng trưởng

Thực thi tốt sẽ tạo bứt phá mạnh

Tính đến hết tháng 9-2026, tỉnh Phú Thọ đã thu hút 2,4 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đạt 151,3% kế hoạch năm và cao gấp 2,1 lần cùng kỳ năm trước. Còn tỉnh Tây Ninh đã phê duyệt 93 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký khoảng 900.000 tỷ đồng chỉ trong một hội nghị xúc tiến đầu tư, trong đó các công trình khởi công ngay trị giá 116.000 tỷ đồng. Đây là 2 ví dụ được PGS, TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lấy làm dẫn chứng thực tiễn để chứng minh quan điểm nếu chính sách tốt đi liền với thực thi hiệu quả sẽ tạo sức bật phát triển rất rõ nét. Luật Đầu tư năm 2025 với cơ chế phân cấp mạnh mẽ cho chủ tịch UBND cấp tỉnh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cam kết của các nhà đầu tư đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án. Phú Thọ và Tây Ninh đã thực thi hiệu quả chính sách mới này. Đây cũng là 2 địa phương đạt mức tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) 9 tháng năm 2026 trên 10%.

Một cách làm hiệu quả khác của địa phương được PGS, TS Hồ Sỹ Hùng nhắc tới là Lạng Sơn với mô hình "Cửa khẩu thông minh". Nhờ cải cách thủ tục hải quan, lưu lượng xe thông quan tăng từ 650 đến 750 xe/ngày (năm 2024) lên hơn 1.000 xe/ngày, thời gian thông quan giảm từ 4 đến 5 ngày xuống dưới 24 giờ, chi phí vận hành giảm 30-40%. Kim ngạch xuất, nhập khẩu 9 tháng năm 2026 của Lạng Sơn đạt hơn 91 tỷ USD (tăng 37%).

Kiểm soát hàng hóa thông quan. Ảnh do Cục Hải quan/Bộ Tài chính cung cấp

Còn khoảng cách lớn trong khâu thực thi

Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng đạt được kết quả như vậy. PGS, TS Hồ Sỹ Hùng cho biết, khảo sát và theo dõi thực tiễn năm 2026 của VCCI đã chỉ ra 4 khoảng cách lớn trong khâu thực thi đang tạo ra rào cản và rủi ro cho doanh nghiệp.

Thứ nhất, khoảng cách giữa quyền trên văn bản và hành vi thực tế. Khi quy định chưa thực sự rõ ràng, cơ quan thực thi có xu hướng chọn phương án an toàn nhất, vô hình trung dồn toàn bộ rủi ro và chi phí về phía doanh nghiệp. Ví dụ được nêu ra là với thức ăn chăn nuôi nhập khẩu, doanh nghiệp có quyền tự đánh giá hợp quy với chi phí chỉ khoảng 700.000 đồng mỗi lô, nhưng thực tế đa số vẫn phải chọn thuê tổ chức chứng nhận với chi phí khoảng 5 triệu đồng để tránh phiền phức.

Thứ hai, khoảng cách giữa chính sách được các cơ quan Trung ương ban hành và cách diễn giải khác nhau tại địa phương. Rủi ro áp dụng pháp luật không thống nhất giữa các địa phương là điều doanh nghiệp khó phòng ngừa nhất. Chẳng hạn, cùng một sản phẩm trong ngành thủy sản, nhưng cơ quan thuế tại các địa phương lại có cách giải thích khác nhau, dẫn tới thuế suất áp dụng không giống nhau.

Thứ ba, khoảng cách giữa phân cấp và năng lực thực hiện. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đưa nhiều thủ tục trực tiếp về cấp xã, nhưng nhân lực chuyên môn chưa được bố trí tương xứng, dữ liệu lại thiếu sự liên thông nên thủ tục bị kéo dài. Ví dụ, để xác nhận nhà đầu tư không vi phạm quy định trong lĩnh vực quản lý đất đai, có tỉnh vẫn phải gửi văn bản hỏi lần lượt tất cả tỉnh, thành phố trong cả nước. Để được việc cho mình, các doanh nghiệp phải làm thay phần việc của cơ quan nhà nước, tự gửi văn bản, tự xin xác nhận ở các địa phương là doanh nghiệp không có vi phạm về đất đai trên địa bàn.

Cuối cùng là khoảng cách giữa giảm gánh nặng và kiến tạo phát triển. Vai trò hỗ trợ, kiến tạo ở cấp cơ sở còn yếu, đặc biệt là với khu vực hộ kinh doanh. Khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh năm 2026 cho thấy 73,3% gặp khó khăn pháp lý lớn hoặc nghiêm trọng, chỉ 15,6% có kế hoạch chuyển đổi lên doanh nghiệp trong 2 năm tới. Đây là rào cản lớn đối với mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Đột phá vào khâu thực thi

Để biến chính sách thành dư địa tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua năng lực thực thi tại địa phương thì cần xác lập các quy tắc thực thi an toàn. Cần luật hóa các nguyên tắc bảo vệ người tuân thủ và cán bộ, như khi văn bản có nhiều cách hiểu, phải áp dụng cách hiểu có lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; không được từ chối tiếp nhận hồ sơ vì lý do "thiếu văn bản hướng dẫn".

Muốn có một cách hiểu thống nhất về một chính sách trên cả nước, các bộ, ngành quản lý cần ban hành hướng dẫn chi tiết kèm phụ lục tra cứu nhóm sản phẩm; văn bản giải đáp vướng mắc của Trung ương cho một địa phương phải được công khai và áp dụng thống nhất cho tất cả trường hợp tương tự trên cả nước.

Các giải pháp giải quyết các tồn tại còn lại là cần tiếp tục tăng cường nhân lực cho cấp xã dựa trên khối lượng hồ sơ thực tế, có hỗ trợ thường xuyên từ cấp tỉnh; thay thế việc gửi văn bản xác minh thủ công giữa các tỉnh bằng tra cứu dữ liệu dùng chung; xây dựng bộ chỉ số độc lập đo lường thời gian xử lý, chi phí thực tế và tính thống nhất trong áp dụng; đánh giá người đứng đầu địa phương theo chu kỳ từ 3 năm trở lên để khuyến khích đổi mới dài hạn; tổng kết và nhân rộng các mô hình thực thi tốt...