Dạy nghề để khơi mạch ngầm hướng thiện

Giúp phạm nhân biết lao động, nắm được một nghề trong tay cũng là cách giúp họ vượt qua mặc cảm, bi quan, nhìn thấy ngày mai tươi sáng, gột rửa lỗi lầm để sớm được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước, làm lại cuộc đời. Nhân dịp Chủ tịch nước vừa đặc xá cho tù nhân năm 2007, đại tá Nguyễn Duy Cầm, Giám thị Trại giam Tân Lập thuộc Cục Quản lý trại giam (Bộ Công an) đã chia sẻ với chúng tôi về những cách làm hiệu quả, sáng tạo trong dạy nghề cho phạm nhân...

Giá trị của lao động

Khu nhà may lúc 15 giờ 30 phút, tiếng máy may chạy rào rào như tằm ăn rỗi. Những gương mặt phạm nhân già có, trẻ có, người đeo kính trí thức, người tóc hoa râm, tất cả đều miệt mài, cặm cụi bên bàn máy. Họ dường như không biết đến sự có mặt của chúng tôi. Phạm nhân Nguyễn Văn Tuyển, quê ở Thanh Ba (Phú Thọ) đang cần mẫn hướng dẫn từng đường may cho những phạm nhân khác. Trước khi vào trại, Tuyển từng là thợ may, có một cửa hiệu ở quê. Thời gian thụ án 19 năm 3 tháng với Tuyển thật dài. Từ khi được cán bộ trại giam tin tưởng giao cho quản lý tổ thợ may, trực tiếp truyền nghề cho các phạm nhân khác, Tuyển càng thấy giá trị của lao động. Nhiều phạm nhân tóc đã bạc trắng vẫn háo hức học nghề may, để khi ra tù có chút nghề tự kiếm sống.

Cạnh dãy nhà may của phạm nhân là khu vực gia công, khâu bóng. Vẫn những gương mặt phạm nhân cặm cụi. Không ít người trong số ấy, trước kia chỉ quen chìm đắm trong những cơn say cá độ bóng đá đến độ khuynh gia bại sản. Nay tập làm từng quả bóng, họ mới hiểu làm ra đồng tiền chân chính phải đổ bao mồ hôi, nước mắt. Không ít người đã bày tỏ nguyện vọng với cán bộ trại giam, khi ra tù xin cho được vào làm ở các công ty thiết bị thể thao…

Thiếu tá Nguyễn Văn Lý, Phó giám thị trại giam Tân Lập là người Bắc Ninh. Anh kể với chúng tôi, đã có rất nhiều tù nhân sau thời gian thi hành án trong trại giam đã có trong tay một nghề để làm lại cuộc đời. Như H. (không tiện nêu tên), tiếng là người làng Đồng Kỵ (Từ Sơn, Bắc Ninh) nhưng khi vào trại chỉ là dân “anh chị”, không biết cầm cái cưa, cái đục. Thế mà qua cải tạo, học nghề ngay tại trại, H. đã thành thợ lành nghề. Đợt trại tổ chức “hội thi nghề”, H. giành giải nhất với bộ bàn ghế “long, ly, quy, phượng” tinh xảo. Ra tù, H. đã quyết tâm làm lại cuộc đời, mở xưởng đồ

Như “giếng sâu lọc mạch nước ngầm”

Đại tá Nguyễn Duy Cầm, Giám thị trại giam Tân Lập cho chúng tôi biết: Trại là nơi giam giữ, cải tạo những phạm nhân thuộc nhóm tội phạm nguy hiểm như giết người, cướp của, hiếp dâm… có nhiều tiền án, tiền sự (thuật ngữ chuyên môn gọi là “trại giam loại I”). Trước kia, do đời sống khó khăn, sự đầu tư còn hạn chế, công tác quản lý, giáo dục phạm nhân chưa đi vào nền nếp… nên trại giam Tân Lập một thời từng “nổi tiếng” với những cuộc vượt ngục tập thể. Tuy nhiên, những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Bộ Công an và những nỗ lực của cán bộ, chiến sĩ, trại giam Tân Lập đã hoàn thành tốt nhiệm vụ, có được nhiều mô hình, cách làm hiệu quả. Trong đó, có những mô hình về dạy nghề cho phạm nhân.

Từ năm 2000 trở lại đây, chủ trương thống nhất trong toàn thể cán bộ, chiến sĩ của Cục Quản lý trại giam là coi dạy nghề như một biện pháp tích cực, hiệu quả giúp phạm nhân cải tạo tốt. Không chỉ dừng lại ở việc giúp phạm nhân hiểu giá trị của lao động mà chính qua học nghề, có nghề trong tay sẽ giúp phạm nhân thêm niềm tin, hy vọng ở tương lai, tích cực cải tạo. Khi trở về với cộng đồng, có nghề là hành trang cần thiết để họ tái hòa nhập. Cục Quản lý trại giam đã có dự án lớn về dạy nghề cho phạm nhân. Riêng ở Trại giam Tân Lập, có nhiều ngành nghề như: sản xuất gạch xây dựng, làm đồ gỗ, may quần áo, sản xuất nông nghiệp và trồng rừng, chăn nuôi lợn, trâu bò, cá và gia cầm… Cán bộ quản giáo căn cứ vào đặc điểm từng phạm nhân, bố trí cho họ học nghề đúng với sở trường, nguyện vọng. Không chỉ những nghề đơn giản mà một số nghề “khó” như chế biến đá quý, làm đồ đá mỹ nghệ thời gian gần đây cũng được đưa vào dạy phạm nhân. Về nguồn giáo viên, cùng với việc phối hợp, thuê giáo viên tại các Trường trung cấp nghề, Trại giam Tân Lập còn sáng tạo sử dụng chính những phạm nhân có tay nghề giỏi để truyền nghề cho các phạm nhân khác. “Học đi đôi với hành” là quan điểm để phạm nhân học nghề nào vững nghề đó. Tại trại giam Tân Lập, chúng tôi thấy xuất hiện nhiều mô hình lao động như: Tổ làm bánh mì, tổ làm đậu phụ, tổ làm mộc, tổ chăn nuôi… Như tổ làm bánh mì gồm 5 phạm nhân, mỗi ngày sản xuất 400 - 500 chiếc bánh, đủ cung cấp cho nhiều phân trại. Mỗi “tổ” như thế còn là cơ sở thực hành, “thực tập” nghề cho phạm nhân hiệu quả.

Đi trong khuôn viên Trại giam Tân Lập với những ngôi nhà sạch đẹp, khang trang, những khu vườn rau tăng gia xanh ngắt, những vườn cây cảnh, những bức tranh, tượng đẹp như họa đồ… đều do bàn tay những phạm nhân làm nên, tôi phần nào hiểu được giá trị của sự đổi thay khi họ được học nghề. Đúng như một câu khẩu hiệu trên tường mà nhiều phạm nhân đã thuộc lòng: “Giếng khơi lọc mạch nước ngầm/ Lao động gột rửa lỗi lầm năm xưa…”.

BẢO MINH - CÔNG DŨNG