Từ nhiều năm nay, do những bất cập trong chính sách quản lý đất đai đã dẫn đến tình trạng chính quyền một số xã vùng ven thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh cấp đất trái thẩm quyền một cách tùy tiện tràn lan và làm thất lạc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người dân. Do coi thường kỷ cương phép nước, một số cá nhân sai phạm đã bị xử lý nghiêm minh theo pháp luật. Tuy nhiên, họ đã để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng mà người gánh chịu chính là người dân.
Chúng tôi về xã Nam Sơn được biết nhiều người dân vay nợ nhiều nơi mới đủ tiền mua mảnh đất giãn dân, nhưng chẳng biết đến bao giờ mới được chính quyền cấp sổ đỏ để xác nhận quyền sở hữu hợp pháp. Lý do đất chia cho dân hầu hết là trái thẩm quyền, do vậy rất khó cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng theo luật định. Tiền thì nộp về cho thôn, cho xã, đất giãn dân giờ đã trở thành gánh nặng chồng chất, người Nam Sơn phấp phỏng không yên.
Trước tháng 8-2007, Nam Sơn thuộc địa giới hành chính huyện Quế Võ. Từ năm 2003, chính quyền xã Nam Sơn thực hiện cấp đất cho nhân dân mà không được UBND huyện phê duyệt. Việc làm này chỉ thực sự dừng lại trước ngày 1-7-2004 khi Thanh tra huyện Quế Võ vào cuộc. Thế nhưng khi ấy, toàn xã đã có 1.866 lô đất với tổng diện tích 313.873,9m2 được cấp cho nhân dân 7 thôn. Tổng số tiền thu về 15 tỷ 835 triệu 551 nghìn 460 đồng; hai thôn có diện tích đất cấp nhiều nhất là Đông Dương 437 lô, 62.340m2 và Đa Cấu 402 lô, bằng 52.947,9m2. Liên quan đến những sai phạm nghiêm trọng này, ba đối tượng nguyên là Chủ tịch UBND, cán bộ địa chính và kế toán ngân sách xã Nam Sơn đã bị truy tố và nhận những bản án thích đáng. Vì đất mất cán bộ, hậu quả dồn lại cho những người kế nhiệm mà chưa biết giải quyết ra sao để bảo đảm hài hòa lợi ích cho người dân và ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội địa phương, đồng thời không trái nguyên tắc quản lý Nhà nước. Ông Nguyễn Thế Tài, Chủ tịch UBND xã Nam Sơn cho biết, mỗi khi người dân kéo lên UBND xã hỏi về sổ đỏ, lãnh đạo xã chỉ còn biết “khất lần” với điệp khúc “đang chờ cấp trên giải quyết”.
Tại xã Hạp Lĩnh (đơn vị trước đây thuộc huyện Tiên Du, mới sáp nhập về TP Bắc Ninh cùng đợt với Nam Sơn) mặc dù không xảy ra tình trạng cấp đất trái thẩm quyền, nhưng người dân cũng rơi vào tình cảnh dở khóc dở cười liên quan đến sổ đỏ mà nguyên nhân chính là do sự quan liêu, tắc trách của một số cán bộ. Ông Lê Văn Thọ, 78 tuổi ở thôn Ất, nguyên là cán bộ quản lý ruộng đất xã Hạp Lĩnh cuối những năm 1980 nhớ lại: Năm 1992, cán bộ địa chính huyện Tiên Du về địa phương thống kê đo đạc toàn bộ diện tích đất ở của người dân và thu mỗi hộ 10.000 đồng để làm sổ đỏ. Mọi việc hoàn tất, UBND xã Hạp Lĩnh mời ông Nguyễn Văn Khoan, cán bộ lão thành cách mạng, nguyên cán bộ Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Bắc, ông Nguyễn Thế Bổng, thôn Tiên Xá, nguyên Chủ tịch UBND huyện Tiên Du lên nhận sổ đỏ tượng trưng. Tuy nhiên, sau đó không hiểu vì lý do gì mà sổ đỏ đã không đến được tay người dân. Từ đó đến nay, toàn bộ số Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất này đã không cánh mà bay, không biết do bị thất lạc hay mối mọt hư hỏng.
Thực tế ở Hạp Lĩnh, hầu hết đất thổ cư không có sổ đỏ đều rơi vào các hộ sinh sống lâu đời trên mảnh đất mà cha ông họ để lại. Ông Nguyễn Anh Hào, Bí thư Chi bộ thôn Ất cho biết, toàn thôn có 220 hộ dân thì hơn 60% gia đình chưa nhận được sổ đỏ. Một số gia đình được cấp chủ yếu là do tách hộ và mới được địa phương chia đất giãn dân theo quy hoạch được phê duyệt. Theo lời ông Hào, vào thời điểm huyện Tiên Du về làm sổ đỏ, ông Nguyễn Gia Kiên đang làm cán bộ địa chính xã Hạp Lĩnh. Khi ông Kiên nghỉ hưu, một số người dân vẫn được vị cán bộ địa chính này giao cho sổ đỏ ngay tại gia đình. Do vậy đã dẫn đến tình huống trớ trêu là một số cá nhân có sổ đỏ trong tay mang đi cầm cố vay nợ, nhưng rồi lợi dụng sự thất lạc chung toàn xã nên tiếp tục khai báo chưa được cấp với hy vọng sẽ được làm sổ đỏ mới.
Có thể khẳng định, trách nhiệm liên đới giải quyết những vướng mắc liên quan đến cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở xã Hạp Lĩnh và giải quyết hậu quả cấp đất giãn dân trái thẩm quyền ở xã Nam Sơn lẽ ra thuộc về cơ quan quản lý Nhà nước huyện Tiên Du và Quế Võ trước đây. Song hiện tại, quả bóng trách nhiệm này đã lăn sang sân UBND thành phố Bắc Ninh. Người dân các địa phương đang trông chờ và hy vọng cơ quan chức năng sẽ tìm ra cách giải quyết thấu tình đạt lý, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích chung và riêng cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
THÀNH NGUYÊN