QĐND - Kể từ trường hợp nhiễm HIV được phát hiện đầu tiên tại TP Hồ Chí Minh vào tháng 12-1990, đến nay công cuộc phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta đã trải qua 20 năm. Trong cuộc chiến cam go chống lại căn bệnh thế kỷ, chúng ta đã đạt được những kết quả đáng kể. Số ca nhiễm HIV mới, số ca bệnh AIDS mới và số tử vong trong vòng 2 đến 3 năm trở lại đây đã giảm đáng kể. Thống kê tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư hiện nay là 0,28%. Nước ta đã khống chế được tỷ lệ lây nhiễm HIV dưới 0,3% dân số, đạt mục tiêu của Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2010, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.

Tập huấn công tác phòng, chống HIV-AIDS năm 2010 tại xã Xuân Hưng, huyện Xuân Lộc (Đồng Nai). Ảnh  tư liệu

 

Việc triển khai toàn diện 9 chương trình hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đã tác động thay đổi hành vi về phòng, chống HIV/AIDS, đặc biệt trong các nhóm nguy cơ cao. Nhiều nghiên cứu, đánh giá qua các năm khẳng định hiểu biết, thái độ và thực hành của người dân về phòng, chống HIV/AIDS đã được tăng lên một cách đáng kể. Công tác can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV được đẩy mạnh như chương trình phân phát bao cao su và trao đổi bơm kim tiêm. Đến năm 2009, chương trình trao đổi bơm kim tiêm đã được triển khai ở 60 tỉnh/thành phố. Việc chăm sóc, hỗ trợ và điều trị (bằng thuốc đặc hiệu ARV) cho người nhiễm HIV không ngừng mở rộng. Nếu như năm 2003, mới khởi động 2 điểm điều trị, thì đến năm 2009 đã mở rộng ra 288 điểm. Chất lượng điều trị không ngừng tăng lên. Tỷ lệ sống sau 12 tháng điều trị đã đạt được 82,5% đối với người lớn và 93% đối với trẻ em. Chương trình điều trị cai nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng methadone đã được thử nghiệm thành công ở Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, tiến tới dần mở rộng ra các tỉnh, thành phố khác.

Tuy nhiên, cuộc chiến phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta vẫn đang tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức: Dịch HIV vẫn đang chứa đựng các yếu tố phức tạp và tiềm ẩn nhiều nguy cơ: Nhiễm HIV trong nữ giới đang có xu hướng gia tăng, hiện đã tới xấp xỉ 30%/tổng số (so sánh với những năm đầu, người nhiễm HIV hầu hết là nam giới).  Tỷ lệ nhiễm HIV qua đường máu đang chiếm tỷ lệ cao (49%). Nhiễm HIV do quan hệ tình dục không an toàn tăng dần từ 12% năm 2004, lên 27% năm 2008 và đến nay là 38%.  Một số tỉnh miền Trung và Tây Nam Bộ tăng đến 50 đến 70%. Một số tỉnh miền núi như Điện Biên, Sơn La, Thái Nguyên, Bắc Kạn… đang ở nhóm có tỷ lệ cao nhiễm HIV/100.000 dân. Một trong những thách thức lớn là sự kỳ thị, phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS. Vẫn còn tình trạng trẻ em khó được hội nhập bình thường vào các hoạt động học tập, vui chơi. Các dịch vụ dự phòng, điều trị chưa đáp ứng được yêu cầu về độ bao phủ và hiệu lực, hiệu quả. Một số địa phương vẫn chưa thực sự tạo điều kiện cho việc mở rộng các hoạt động can thiệp giảm tác hại phòng lây nhiễm HIV như chương trình trao đổi bơm kim tiêm và chương trình 100% bao cao su....

Để cuộc chiến với đại dịch HIV/AIDS thành công, thì bên cạnh việc tiếp tục thực hiện các cam kết chính trị nhằm khuyến khích thay đổi hành vi, phổ biến rộng rãi các thông tin về HIV, cần nâng cao việc thực thi khung pháp chế hiện hành, quyết liệt xử lý, giảm thiểu  tình trạng kỳ thị phân biệt đối xử liên quan đến HIV. Đẩy mạnh các biện pháp đảm bảo mở rộng tiếp cận dự phòng, điều trị và chăm sóc về HIV/AIDS cho tất cả những người có nhu cầu. Mở rộng chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone và cung cấp các dịch vụ dự phòng HIV. Tăng cường hơn nữa sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự, những người nhiễm HIV vào các chương trình phòng, chống HIV/AIDS. Đồng thời tiếp tục học hỏi và ứng dụng được những hỗ trợ về kỹ thuật, những mô hình thực hành tốt, những thành tựu và kinh nghiệm quốc tế trong công tác phòng, chống HIV/AIDS để tiến tới khống chế và đẩy lùi đại dịch HIV/AIDS./. 

 Thạc sĩ Nguyễn Thu Hương