Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở ngày 1-4-2009 cho thấy, dân số nước ta đã đạt hơn 85,8 triệu người. Mức sinh liên tục giảm trong 10 năm qua và đến năm 2009, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ là 2,03 - đạt mức sinh thay thế. Trong 6 tháng đầu năm 2010, số sinh giảm 2,8% so với cùng kỳ năm 2009, số sinh là con thứ ba giảm 4% so với cùng kỳ năm 2009.

Khám thai. Ảnh: Internet

Theo tiêu chuẩn chung của thế giới, tỷ lệ giới tính khi sinh dao động trong khoảng 103 đến 107/100 (số bé trai/số bé gái lúc sinh) là phù hợp. Thế nhưng ở nước ta hiện nay, tỷ lệ giới tính khi sinh đã ở mức 112/100, trong đó có những tỉnh, thành phố có tỷ lệ lên đến 125/100, thậm chí nếu tính ở cấp xã, phường thì tỷ lệ này ở một số địa phương còn cao hơn rất nhiều. Đây là giai đoạn quá độ hay cũng có thể nói là một quy luật khó tránh khỏi đối với mỗi quốc gia trong quá trình ổn định cơ cấu dân số, song nếu để tình trạng này kéo dài quá lâu sẽ dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực đối với sự phát triển của đất nước.

Nếu như tỷ lệ giới tính khi sinh như hiện nay vẫn tiếp tục kéo dài trong 10 năm tới, thì đến năm 2030, nước ta sẽ rơi vào tình trạng mất cân bằng giới tính nghiêm trọng. Bên cạnh đó, mất cân bằng giới tính còn dẫn đến mất cân bằng trong cơ cấu lao động, ảnh hưởng đến cơ cấu kinh tế- xã hội-an sinh xã hội... của đất nước.

Hiện có 24/63 tỉnh, thành phố chưa thực hiện việc chuyển cán bộ chuyên trách công tác DS-KHHGĐ về trạm y tế. 87% trạm y tế chưa tuyển dụng viên chức làm công tác DS-KHHGĐ từ nguồn cán bộ chuyên trách công tác DS-KHHGĐ cấp xã.

Hiện nay, tâm lý muốn sinh con trai nối dõi tông đường vẫn hiển hiện trong mỗi gia đình, do vậy không ít các cặp vợ chồng sẵn sàng phá bỏ thai nhi khi biết rằng đó là con gái. Từ các sạp sách báo vỉa hè đến các hiệu sách lớn, ở đâu cũng dễ dàng tìm mua những loại sách báo, ấn phẩm hướng dẫn sinh con... theo ý muốn! Trên mạng Internet cũng thấy hàng loạt những trang web đăng tải kiến thức... lựa chọn giới tính thai nhi! Trong khi đó, các biện pháp tuyên truyền, vận động thực hiện Pháp lệnh Dân số cũng chưa mạnh mẽ, chưa đem lại hiệu quả cao. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất cân bằng giới tính.

Nhằm lập lại trật tự trong lĩnh vực này, ngày 13-7-2010, Văn phòng Chính phủ có Thông báo số 192/TB-VPCP gửi các bộ, ngành và các tỉnh, thành phố trong cả nước ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân về việc xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, các trường hợp vi phạm chính sách Dân số-kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGD). Cụ thể là, để hoàn thành các chỉ tiêu, mục tiêu về dân số và kế hoạch hóa gia đình của cả năm 2010, nhất là chỉ tiêu về mức giảm tỷ lệ sinh 0,2 phần nghìn do Quốc hội giao,  Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần chú trọng đẩy nhanh tiến độ thực hiện các giải pháp can thiệp về kỹ thuật và xã hội nhằm giảm thiểu các yếu tố gây ảnh hưởng, làm suy giảm chất lượng giống nòi. Đặc biệt, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền cảnh báo và chủ động kiểm soát, giải quyết các nguyên nhân sâu xa làm mất cân bằng giới tính ở trẻ sơ sinh. Ngay trong quý 3-2010, Bộ Y tế phải trình Thủ tướng Chính phủ Dự thảo Quyết định về việc lấy tháng 12 hàng năm là "Tháng hành động quốc gia về dân số".

Nghị định số 104/2003/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Dân số nêu rõ: Nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, bao gồm tuyên truyền, phổ biến phương pháp tạo giới tính thai nhi dưới các hình thức nói chuyện, viết, dịch, nhân bản các loại sách, báo, tài liệu, tranh, ảnh, ghi hình, ghi âm; tàng trữ, lưu truyền tài liệu, phương tiện và các hình thức tuyên truyền, phổ biến khác về phương pháp tạo giới tính thai nhi.

Bên cạnh đó, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách DS - KHHGĐ; tăng số người thực hiện các biện pháp tránh thai, duy trì mức sinh thay thế; bảo đảm cung cấp đầy đủ và có chất lượng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, KHHGĐ; xử lý nghiêm các hành vi lựa chọn giới tính của thai nhi, các trường hợp vi phạm chính sách DS - KHHGĐ.

Giang Long