Nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Nghệ An, huyện núi cao biên giới Con Cuông có diện tích tự nhiên 174.451,15 héc-ta (ha), trong đó có 150.000ha rừng và đất rừng. Toàn huyện có 14.504 hộ với 68.556 khẩu thuộc 7 dân tộc trong đó người Thái 75%, người Kinh 20%, người Đan Lai 4%, còn lại 1% thuộc các dân tộc Hoa, Tày, Ê Đê, Khơ Mú. 11/13 xã trong huyện thuộc diện đặc biệt khó khăn, diện tích đất bằng sản xuất ít, chỉ có 1.700ha ruộng lúa, gần 2.000ha đất bãi bồi và đồi vệ. Trước đây, hằng năm vào cuối xuân, đầu hạ việc phát, đốt rừng làm nương, rẫy lại rộ lên và cháy rừng thường xuyên xảy ra. 10 năm trở lại đây, nhờ áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ nên Con Cuông đã giữ được rừng.

100% diện tích rừng Con Cuông có chủ

Trong toàn bộ 150.000ha rừng và đất rừng Con Cuông đều có chủ quản lý, bảo vệ. Trước hết hơn 65.000ha rừng do Vườn quốc gia Pù Mát, hơn 8.000ha rừng phía Tây Bắc huyện thuộc các xã Bình Chuẩn, Đôn Phục, Mậu Đức, Thạch Ngàn nằm trong khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Huống quản lý bảo tồn, được bố trí các trạm kiểm lâm chốt giữ ngày đêm. Ngoài việc quản lý bảo vệ rừng, những cán bộ kiểm lâm còn là những tuyên truyền viên, vận động nhân dân tích cực giữ rừng. Bên cạnh đó, hơn 25.000ha rừng do Ban quản lý rừng phòng hộ quản lý, bảo vệ. Ngoài các trạm chốt chặn tại các cửa rừng, anh em Ban quản lý rừng thường xuyên tiến hành tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và ngăn chặn lâm tặc phá rừng. 8.000ha rừng do Công ty Lâm nghiệp Con Cuông quản lý và khai thác hợp lý. Số diện tích rừng còn lại được chính quyền địa phương giao cho các hộ dân khoanh nuôi, quản lý bảo vệ dưới sự theo dõi, hướng dẫn của Hạt kiểm lâm. Tất cả diện tích rừng được giao đều được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất rừng, gắn trách nhiệm và quyền lợi, nên rừng được bảo vệ tốt, không xảy ra cháy rừng.

Triệt để khai thác đất bằng để giữ rừng

Trước đây, hằng năm có hàng nghìn héc-ta rừng bị chặt đốt để trỉa lúa, ngô, trong khi có không ít đất bằng bị bỏ hoang hóa. 10 năm trở lại đây, nhờ có chủ trương đầu tư khai hoang phục hóa, Nhà nước hỗ trợ kinh phí khai hoang ruộng nước, diện tích ruộng lúa hai vụ tăng lên nhiều. Năm 1998 trở về trước diện tích lúa hai vụ chỉ khiêm tốn 700-800ha. Nhờ có chính sách hỗ trợ khai hoang và ý thức của nhân dân được nâng lên, bà con tích cực khai hoang phục hóa với khẩu hiệu 1m2 ruộng nước bằng 10.000m2 rẫy. Đến cuối năm 2008, diện tích ruộng lúa hai vụ của toàn huyện là gần 1.700ha. Tất cả các hốc, khe suối tại Con Cuông được các hộ chủ rừng khai thác, hình thành những trang trại nông-lâm-ngư kết hợp. Trang trại của các ông Hà Viết Thanh, bản Khe Rạn; Hà Văn Ánh, bản Thanh Đào (Bồng Khê); Lương Văn Yên, bản Đình (Chi Khê); Hà Văn Thiệu (Lạng Khê)… là những ví dụ điển hình cho cách làm ăn mới, hiệu quả. Có rừng trồng, có ruộng lúa hai vụ để tự cân đối lương thực, bà con ngăn khe đắp đập, giữ nước nuôi cá, tăng độ ẩm cho rừng tốt xanh hơn. Cùng với việc mở rộng diện tích cây lúa nước, bà con tăng cường đầu tư, đưa giống mới có năng suất cao vào gieo cấy, tích cực chăm bón, đưa năng suất lúa lên gấp ba, gấp bốn lần giống cũ của địa phương, nhờ vậy người dân trong vùng đã thoát khỏi cái đói, cái nghèo mà rừng vẫn xanh tốt.

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về giá trị của rừng

Bắt đầu từ mô hình cải tạo, quản lý rừng, khai thác rừng trồng hợp lý có giá trị kinh tế cao. Cải tạo rừng nghèo, phá bỏ rừng lau lách, dây chạc không có giá trị để trồng Mét (Luồng), tre Điền trúc, Bát độ, cây lấy gỗ Bồ đề, keo lá Tràm có giá trị. Sau đó tổ chức cho nhân dân đến tham quan, qua đó tuyên truyền, hướng dẫn cho bà con làm theo. Nhiều hộ gia đình đã học và làm có hiệu quả, xây dựng các vườn rừng, vườn nhà kết hợp chăn nuôi bảo vệ rừng. Nhiều hộ dân bản Thanh Đào, Khe Rạn (xã Bồng Khê), Đồng Tiến, Côm Lôm (Lạng Khê); Bải Ổi, Sơn Khê (Chi Khê)… giàu lên nhờ rừng. Gần đây, khi các nhà máy giấy cần nguyên liệu, huyện Con Cuông tuyên truyền vận động nhân dân tích cực trồng rừng nguyên liệu giấy. Bằng chính sách hỗ trợ 50% tiền cây giống, hỗ trợ tiền phát dọn và vận động giúp nhau trồng, diện tích rừng trồng ở Con Cuông hai năm nay vượt 200% chỉ tiêu trên giao, đưa độ che phủ rừng toàn huyện lên 76,5% cao nhất tỉnh.

Về Con Cuông giờ đây, rừng đã và đang được phục hồi và dần trở thành điểm du lịch sinh thái thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghỉ mát, nhất là trong dịp hè nóng bức.

PHÙNG VĂN MÙI