Trong một tuần cuối tháng 9-2008, xảy ra hai vụ cháy lớn tại nhà máy của Công ty VMEP (TP Hà Đông, Hà Nội) và tại Công ty TNHH Hoàng Hưng (Khu công nghiệp Phú Tài, Bình Định), thiệt hại mỗi vụ hàng chục tỷ đồng. 9 tháng đầu năm, toàn quốc xảy ra hơn 1.100 vụ cháy ở các cơ sở và nhà dân, làm chết 20 người, 141 người bị thương, thiệt hại tài sản trị giá gần 450 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2007, số vụ, số người chết do cháy tại các cơ sở và nhà dân giảm dưới 10%, nhưng số người bị thương tăng 64%, thiệt hại về tài sản tăng hơn 40% (khoảng 130 tỷ đồng).

Vẫn chủ quan, xem nhẹ

Nguyên nhân cháy do sơ suất, bất cẩn trong sử dụng củi lửa, xăng, dầu, khí đốt và vi phạm quy trình kỹ thuật, quy định an toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC) trong sản xuất, sinh hoạt vẫn chiếm tỷ lệ cao (gần 33%) do nhiều người lao động, người dân còn thiếu hiểu biết về pháp luật và kiến thức PCCC, chủ quan, xem nhẹ PCCC. Số vụ cháy xảy ra do sự cố về điện chiếm hơn 30%, do hệ thống điện của nhiều hộ gia đình không an toàn; sử dụng điện tùy tiện, thiếu hiểu biết về an toàn. Nhiều nơi, hệ thống điện được lắp đặt từ hàng chục năm, xuống cấp, lại lắp thêm nhiều thiết bị tiêu thụ điện, nhưng không cải tạo hệ thống dây dẫn, không lắp đặt thêm các thiết bị bảo vệ, gây quá tải, chập mạch, phát sinh cháy.

Điểm trông giữ xe Đền Lừ (Hà Nội) được trang bị đủ bình cứu hỏa đáp ứng yêu cầu phòng cháy, chữa cháy.

Lực lượng cảnh sát PCCC các cấp đã chủ động phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng đẩy mạnh tuyên truyền về PCCC với các nội dung, chủ đề phong phú, thiết thực như: Cảnh báo nguy cơ cháy, các biện pháp PCCC cấp bách trong mùa hanh khô, hướng dẫn PCCC trong sinh hoạt và các cơ sở sản xuất, chợ, trung tâm thương mại, khu dân cư; cảnh báo cháy do sang chiết gas trái phép... tạo chuyển biến về ý thức PCCC trong nhân dân. Từ đầu năm đến nay, gần 100.000 lượt người, trong đó chủ yếu là người sử dụng lao động, cán bộ, đội viên đội PCCC cơ sở và dân phòng được huấn luyện nghiệp vụ PCCC; gần 25.000 đơn vị, cơ sở, hộ gia đình, hộ kinh doanh đã ký cam kết bảo đảm an toàn PCCC. Tuy nhiên, số vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra vẫn rất lớn.

Đề cao tự phòng, tự chữa...

Hiện toàn quốc có 138 đội Cảnh sát PCCC được bố trí chủ yếu ở đô thị lớn và ở khu vực trọng điểm về kinh tế. Biên chế của lực lượng PCCC chuyên nghiệp còn thiếu; mạng lưới các đội Cảnh sát PCCC mỏng, địa bàn hoạt động rộng, không đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội. Phương tiện chữa cháy đặc chủng để chữa các đám cháy phức tạp như chữa cháy rừng, nhà cao tầng, chữa cháy trên sông, biển... rất thiếu.

Theo Thiếu tướng Bùi Văn Ngần, Cục trưởng Cục PCCC: "Từ thực tế trên, việc xây dựng phong trào quần chúng PCCC có ý nghĩa chiến lược. Một trong những nguyên tắc cơ bản của hoạt động PCCC được quy định trong Luật PCCC là "Mọi hoạt động PCCC trước hết phải được thực hiện và giải quyết bằng lực lượng, phương tiện tại chỗ...". Nếu đám cháy được lực lượng tại chỗ phát hiện, dập tắt kịp thời thì thiệt hại sẽ giảm tối đa, bởi một số vụ cháy, khi lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường thì hậu quả đã rất nghiêm trọng.

Thực tế hiện nay, lực lượng PCCC cơ sở, dân phòng còn hạn chế về nghiệp vụ, phương tiện chữa cháy thiếu, thô sơ, không đủ sức dập tắt đám cháy ngay từ đầu. Một số cán bộ đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cơ sở chưa làm hết trách nhiệm, quyền hạn, chưa có các nội quy, quy định về PCCC. Qua một số vụ cháy chợ, cơ sở sản xuất gây hậu quả nghiêm trọng cho thấy, việc thực hiện trách nhiệm tự tổ chức kiểm tra an toàn PCCC chưa thường xuyên; lực lượng bảo vệ, trực PCCC vắng mặt hoặc xử lý chậm. Lãnh đạo một số bộ, ngành, địa phương ít quan tâm kiểm tra PCCC đối với các cơ quan, đơn vị trực thuộc; nhiều nơi còn giao khoán cho công an, đội PCCC cơ sở, dân phòng. Qua kiểm tra, phương án chữa cháy ở nhiều cơ sở chưa đề ra được các tình huống sát thực tiễn; việc luyện tập phương án chữa cháy chưa được chú trọng, nhất là các phương án phức tạp phải huy động nhiều lực lượng, phương tiện tham gia.

Để đẩy mạnh phong trào quần chúng PCCC, cùng với tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kiến thức PCCC, nhất là đối với cán bộ quản lý, người sử dụng lao động, người làm việc trong môi trường nguy hiểm cao về cháy, nổ... cần đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở trong PCCC; xây dựng, duy trì hoạt động hiệu quả lực lượng PCCC tại chỗ. Lực lượng cảnh sát PCCC còn mỏng, do vậy công tác tự kiểm tra theo quy định của Luật PCCC, nhất là đối với các cơ sở trọng điểm về cháy, nổ càng phải được đề cao, khắc phục kịp thời những sơ hở, thiếu sót không bảo đảm an toàn. Để nâng cao hiệu lực quản lý, hiệu quả PCCC, các bộ, ngành liên quan, như Công thương, Xây dựng, Xăng dầu, Dầu khí... cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng Cảnh sát PCCC rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về PCCC, hướng dẫn thực hiện để Luật PCCC đi vào cuộc sống.

Bài và ảnh: Thanh Huyền-Hà Anh