Đào tạo cao cấp lý luận chính trị tại Học viện Chính trị: Kiến tạo tri thức, nâng tầm năng lực cán bộ

Hiện thực hóa quan điểm học không chỉ để “biết” mà để “làm tốt”

Với học viên đào tạo cao cấp lý luận chính trị khóa 12 tại Học viện Chính trị, yêu cầu ấy càng rõ nét tính thiết thực.

Phần lớn học viên là những cán bộ chủ chốt đã trải qua thực tiễn công tác, giữ các cương vị lãnh đạo, chỉ huy, quản lý cấp chiến thuật, chiến dịch ở nhiều cơ quan, đơn vị trong Quân đội. Vì vậy, mỗi nội dung được nghiên cứu trên giảng đường đều cần được soi chiếu bằng thực tiễn; mỗi vấn đề của thực tiễn lại trở thành chất liệu để học viên kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển nhận thức lý luận.

Từ quan niệm đó, phương pháp học tập đang có sự chuyển biến tích cực: Từ “thầy giảng - trò ghi” sang “thầy định hướng - trò nghiên cứu”; từ tiếp nhận kiến thức một chiều sang trao đổi, tranh luận, phản biện; từ học thuộc nội dung sang phân tích, đánh giá và vận dụng. Giảng đường không còn là điểm kết thúc của quá trình học tập, mà trở thành điểm khởi đầu để học viên đưa tri thức vào thực tiễn.

Trung tướng, PGS, TS Đặng Sỹ Lộc, Giám đốc Học viện Chính trị và Chỉ huy Hệ 6 kiểm tra giờ thi của học viên cao cấp lý luận chính trị.

Thực hiện mô hình “giảng viên, học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” nhằm khai thác, phát huy tối đa kiến thức, kỹ năng, trải nghiệm của cả thầy và trò trong giờ học, nhằm đi tới chân lý, tìm ra tính mới của lý luận và thực tiễn sinh động; tăng cường liên hệ, đối chiếu giữa kiến thức được trang bị với những vấn đề đang diễn ra trong xã hội và hoạt động lãnh đạo, chỉ huy, quản lý.

Học viên không chỉ dừng ở việc nắm các quan điểm, nguyên tắc, mà cần đặt câu hỏi: Những quan điểm đó được thể hiện như thế nào trong thực tiễn? Vì sao cùng một chủ trương nhưng ở mỗi địa bàn, cơ quan, đơn vị lại có cách tổ chức thực hiện khác nhau? Đâu là những điểm nghẽn cần tháo gỡ? Người cán bộ phải làm gì để chủ trương đi vào cuộc sống?

Cách học ấy giúp học viên hình thành thói quen tư duy từ thực tiễn. Một vấn đề được đưa ra thảo luận không đơn thuần nhằm tìm “đáp án đúng” theo giáo trình, mà quan trọng là xác định được bản chất vấn đề, nhận diện những yếu tố tác động, dự báo tình huống và đề xuất phương án xử lý phù hợp; giúp học viên rèn luyện năng lực tư duy độc lập, tư duy phản biện; khuyến khích người học trình bày chính kiến, bảo vệ quan điểm bằng luận cứ, luận chứng khoa học; biết lắng nghe, tiếp thu những ý kiến khác biệt để hoàn thiện nhận thức của mình.

Mang thực tiễn phong phú từ cơ quan, đơn vị vào giảng đường

Đổi mới phương pháp học tập không chỉ bắt đầu từ người học, mà đang đặt ra cho đội ngũ giảng viên các khoa chuyên ngành phải luôn đồng hành, hướng dẫn học viên tạo dựng môi trường học tập tích cực, dân chủ, gắn với thực tiễn.

Thay vì chỉ truyền đạt nội dung có sẵn, giảng viên có thể thiết kế bài học theo hướng đặt ra những vấn đề thực tiễn, tình huống lãnh đạo, quản lý để học viên nghiên cứu, thảo luận và giải quyết. Những câu chuyện từ cơ sở, những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách, những kinh nghiệm thành công hoặc hạn chế trong thực tiễn đều có thể trở thành “giáo cụ trực quan” sinh động.

Đặc biệt, với đặc thù học viên đã có kinh nghiệm công tác, mỗi lớp học là một “kho dữ liệu thực tiễn” phong phú. Nếu biết tổ chức tốt, giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn có thể khai thác kinh nghiệm của học viên để làm sâu sắc thêm nội dung bài giảng. Một vấn đề lý luận khi được đặt cạnh những câu chuyện cụ thể từ cơ sở sẽ trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và quan trọng hơn là dễ vận dụng. Ngược lại, thực tiễn khi được soi sáng bằng lý luận sẽ giúp người cán bộ tránh cách nhìn phiến diện, kinh nghiệm chủ nghĩa, từ đó có phương pháp đánh giá vấn đề toàn diện, khoa học hơn.

Giờ học môn Triết học Mác - Lênin của học viên cao cấp lý luận chính trị.

Một cách học đang được nhiều học viên quan tâm là học thông qua tình huống.

Thay vì chỉ trả lời câu hỏi “nội dung của chủ trương là gì?”, người học được đặt vào câu hỏi “nếu là người chịu trách nhiệm, đồng chí sẽ làm gì?”. Từ một tình huống giả định hoặc vấn đề thực tế, học viên phải xác định vấn đề cốt lõi, phân tích nguyên nhân, xác định các lực lượng liên quan, dự kiến những khó khăn có thể phát sinh và lựa chọn phương án xử lý.

Quá trình ấy đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức lý luận, kinh nghiệm thực tiễn và năng lực tư duy. Điều quan trọng là sau mỗi tình huống, học viên không chỉ tìm ra phương án xử lý, mà còn phải lý giải được cơ sở khoa học của phương án đó. Đây chính là điểm khác biệt giữa “học kinh nghiệm” và “học phương pháp”.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, phương pháp học tập cũng có thêm những điều kiện thuận lợi. Học viên có thể khai thác các nguồn học liệu số, dữ liệu thực tiễn, các tình huống điển hình, trao đổi học thuật trực tuyến; sử dụng công cụ số và trí tuệ nhân tạo ở mức phù hợp để hỗ trợ tìm kiếm, hệ thống hóa, so sánh thông tin. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; năng lực tư duy độc lập, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm của người học vẫn là yếu tố quyết định nhất.

Từ “học viên” đến “người cán bộ biết học, biết hành động hiệu quả”

Điều đáng ghi nhận trong cách học mới là sự thay đổi về vai trò của giảng viên và học viên: “Thầy và trò đồng kiến tạo tri thức mới”, người học không còn thụ động tiếp nhận tri thức mà trở thành chủ thể của quá trình học tập.

Mỗi học viên phải tự đặt ra yêu cầu cho mình: Học nội dung này để giải quyết vấn đề gì? Có thể vận dụng ở cơ quan, đơn vị mình như thế nào? Điều gì trong thực tiễn đang đặt ra yêu cầu phải bổ sung, điều chỉnh nhận thức?

Khi đó, việc đọc tài liệu không còn chỉ nhằm phục vụ thi, kiểm tra; thảo luận không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ học tập; viết tiểu luận, chuyên đề không chỉ là yêu cầu của chương trình. Tất cả trở thành cơ hội để người học rèn luyện năng lực tư duy, giải quyết vấn đề. Đặc biệt, với cán bộ lãnh đạo, chỉ huy, việc học phải trở thành nhu cầu thường xuyên. Thực tiễn luôn vận động, những vấn đề mới luôn xuất hiện, vì vậy không thể chỉ dựa vào những kinh nghiệm đã có. Người cán bộ càng ở cương vị cao càng phải có tinh thần tự học, biết cập nhật tri thức, biết tổng kết thực tiễn, không ngừng hoàn thiện phương pháp công tác.

Phương pháp dạy học tích cực ở Học viện Chính trị lấy người học làm trung tâm, đổi mới cách dạy và học không chỉ là thay đổi phương pháp học tập, mà sâu xa hơn là thay đổi tư duy, kiến tạo tầm nhìn của người học viên. Học để hiểu sâu hơn, nghĩ đúng hơn, làm tốt hơn, cống hiến nhiều hơn. Đó chính là yêu cầu, cũng là động lực để mỗi học viên cao cấp lý luận chính trị khóa 12 biến tri thức trên giảng đường thành năng lực hành động trong thực tiễn, góp phần hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ trong tình hình mới.