Nhưng chính cái tưởng là ảo tưởng, thậm chí viển vông đó mà thành ý tưởng và cho kết quả tốt, giúp ích cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thì không gì hạnh phúc hơn.

Năm 2025 vừa qua, TS Nguyễn Tri Tá đã gặt hái được thành công lớn trong lĩnh vực vật liệu mới khi tìm ra phương pháp và tỉ lệ phối trộn cát, đá san hô và nước biển để thành loại bê tông có cường độ chịu lực không thua kém bê tông truyền thống mà con người vẫn sử dụng. Chúng tôi tạm gọi đây là bê tông “biển”.

Sản phẩm này nếu được ứng dụng rộng rãi trong thực tế quá trình xây dựng công trình biển của nước nhà sẽ góp phần không nhỏ tiết kiệm kinh phi. Ví dụ như nếu ứng dụng làm cảng, cầu cảng và sân đường nội bộ thôi cũng đã tiết kiệm được đáng kể kinh phí cho đất nước, doanh nghiệp.

 Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá  (người đứng) làm việc tại hiện trường, ghi chép thông số của vật liệu. 

Xưa nay, khi nói đến bê tông là nói đến xi măng, cát, đá và nước ngọt. Xây dựng ở đâu thì người ta cũng phải mang các loại vật liệu này tới. Chẳng ai nghĩ lấy nước biển và cát mặn để làm ra bê tông. Đơn giản vì nó mặn và kết cấu các thành phần trong nó chưa được kiểm chứng có đủ điều kiện để hình thành nên sản phẩm đáp ứng các yêu cầu xây dựng. Cái nhìn thấy và cảm thấy là nó sẽ phá hủy từ trong ra và kém chịu lực. Nếu có bố trí cốt thép bên trong thì sẽ bị nước mặn ăn mòn, làm cho tính chịu lực của bê tông cốt thép kém đi qua thời gian.

Thế là chẳng ai nghĩ đến lấy loại vật liệu có vô khối trong tự nhiên ở biển làm công trình nữa. Nhưng Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá lại nghĩ khác.

Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá (thứ tư, từ trái qua) và khối bê tông "biển" sau thử nghiệm. 

Bấy lâu nay Đại tá Nguyễn Tri Tá luôn canh cánh một câu hỏi, tại sao không sử dụng vật liệu ở biển đảo để xây dựng công trình mà cứ phải đưa vật liệu từ đất liền ra rất tốn kém nguồn lực, thời gian. Thắc mắc thế nhưng anh lại trả lời ngay, từ trước đến giờ đã từng có người nung nấu ý tưởng nghiên cứu cát và đá san hô cùng nước biển để làm bê tông rồi. Hình như có người đã thử nghiệm mà chưa thành công. Nhưng rõ ràng là chưa có cá nhân, tổ chức làm khoa học nào đưa ra tài liệu đánh giá về loại vật liệu này.

Từ những suy nghĩ ấy, anh Tá quyết tâm tính toán và tìm lời giải. Sau nhiều thí nghiệm và thất bại, cuối cùng, mẻ bê tông trộn giữa cát biển, đá san hô và nước mặn với xi măng PC 400 đã đông cứng và kết dính thành khối chắc chắn ngoài sức tưởng tượng. Cuối cùng, TS Nguyễn Trí Tá chơi lớn bằng cách đúc hai mẫu bê tông lớn để làm bia và xin phép cơ quan chức năng mang xuống đơn vị thử tải. Kết quả, khi pháo 85mm đạn xuyên cùng bắn ở một cự ly, bê tông “biển” mác 250 bị đạn xuyên tới 1,5m còn bê tông truyền thống mác 300 bị xuyên 1,4m.

Đại tá, PGS, TS Nguyễn Tri Tá trải lòng, lúc mang mẫu đi thử chẳng ai nói với nhau câu gì vì thực sự trong lòng luôn nghĩ tỉ lệ thành công không cao. Bởi thực tế, còn quá ít thời gian để đánh giá chất lượng chịu lực của bê tông “biển” cho dù các mẫu thử cường độ trên máy đều khả quan. Hơn nữa, khi đã định vị trên công trình, ngoài khả năng chịu lực thì nó còn chịu tác động mãnh liệt của thời tiết, khí hậu và sự ăn mòn.

Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá (đứng giữa) giới thiệu về bộ công sự dã chiến vải bạt.

Nhưng kết quả thử nghiệm thành công đã mở ra tương lai mới cho xây dựng công trình biển. Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá là người dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục và phát triển Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt. Anh là một người thầy, một nhà khoa học và một cán bộ lãnh đạo được nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, học viên trân trọng và yêu quý. Hơn bốn thập kỷ gắn bó với mái trường Học viện Kỹ thuật quân sự, anh đã dành trọn tâm huyết cho công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng đơn vị ngày càng phát triển vững mạnh.

Tháng 9-1983, sau khi tốt nghiệp phổ thông, Nguyễn Tri Tá rời xã Dương Hòa, TP Hà Nội vào Học viện Kỹ thuật quân sự. Tháng 9-1988, Nguyễn Tri Tá tốt nghiệp và được giữ lại làm giáo viên của Bộ môn Xây dựng Công trình quốc phòng, Khoa Công trình quân sự (nay là Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt). Từ năm 1998 đến năm 2000, Nguyễn Tri Tá được cử sang Cộng hòa Pháp học tập chương trình thạc sĩ.

Trở về nước, thầy tiếp tục theo đuổi đam mê nghiên cứu khoa học, thực hiện chương trình nghiên cứu sinh và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ năm 2005, tại Học viện Kỹ thuật quân sự. Năm 2010, thầy được phong chức danh Phó giáo sư.

Điều làm nên “thương hiệu” của PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá là ở sự tận tụy với nghề, hết lòng vì học viên. Trên bục giảng, anh luôn truyền đạt kiến thức bằng tất cả tâm huyết và trách nhiệm. Trong nghiên cứu, anh luôn khuyến khích tư duy độc lập, tinh thần sáng tạo và sự nghiêm túc trong học thuật. Với anh, mỗi học viên là những thế hệ kế cận cần được dìu dắt, bồi dưỡng trưởng thành về chuyên môn để phụng sự đất nước.

Trong suốt quá trình công tác, trên cương vị người thầy, Đại tá, PGS, TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Tri Tá đã trực tiếp hướng dẫn 28 học viên cao học và 3 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận văn, luận án. Nhiều học trò của anh đã trở thành cán bộ quản lý, giảng viên, nhà khoa học tại các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Quân đội. Đó chính là những “trái ngọt” của một đời người tận tụy với sự nghiệp “trồng người”, là minh chứng sinh động nhất cho những đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của người giảng viên Học viện Kỹ thuật quân sự.

Niềm đam mê nghiên cứu khoa học luôn hiện hữu trong suốt quá trình công tác của anh. Dù ở cương vị nào, anh cũng luôn dành nhiều tâm huyết cho hoạt động nghiên cứu, coi đây là con đường quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo và giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Đến nay, anh đã chủ trì và tham gia công bố 60 bài báo khoa học trong nước và quốc tế; chủ nhiệm 2 đề tài cấp cơ sở, 2 đề tài cấp Bộ Quốc phòng; tham gia 4 đề tài cấp Nhà nước; chủ biên 3 giáo trình chuyên ngành quan trọng và tham gia biên soạn tài liệu chuyên khảo phục vụ đào tạo kỹ sư quân sự chuyên ngành xây dựng. Những công trình ấy không chỉ góp phần phát triển lý luận chuyên ngành mà còn phục vụ trực tiếp công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và thực tiễn xây dựng công trình quốc phòng trong thời kỳ mới.

Trong khoảng thời gian giữ chức vụ Viện trưởng giai đoạn 2014-2022, PGS TS Nguyễn Tri Tá đã cùng tập thể Đảng ủy, Ban chỉ huy Viện lãnh đạo đơn vị hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học và nhiều nhiệm vụ quan trọng khác. Những nỗ lực và thành quả đạt được của Viện trong giai đoạn này được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, tiêu biểu là danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân do Nhà nước phong tặng năm 2020.

Với những cống hiến bền bỉ cho sự nghiệp giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học, PGS, TS Nguyễn Trí Tá đã nhận được nhiều hình thức khen thưởng. Nổi bật trong số đó là 7 lần đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, 5 lần được Bộ Quốc phòng tặng bằng khen, 8 lần đạt danh hiệu Giáo viên dạy giỏi cấp Học viện và 1 lần đạt danh hiệu Giáo viên dạy giỏi cấp Bộ Quốc phòng. Những thành tích ấy là minh chứng rõ nét cho sự tận tâm, trách nhiệm và những đóng góp lớn lao của anh đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đặc biệt, năm 2020, anh vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú.

Từ năm 2021 đến nay, sau khi nghỉ công tác lãnh đạo, quản lý, PGS, TS Nguyễn Tri Tá được giao nhiệm vụ Thư ký Hội đồng Giáo sư liên ngành Xây dựng-Kiến trúc thuộc Hội đồng Giáo sư Nhà nước, tiếp tục đóng góp trí tuệ và kinh nghiệm cho công tác phát triển đội ngũ khoa học của đất nước.