Làm chủ chip bảo mật - nền tảng bảo vệ chủ quyền số quốc gia

Từ yêu cầu bảo mật đến sản phẩm chip do người Việt thiết kế

Sau 2 năm triển khai, sản phẩm chip bảo mật VGC v1.0 được công bố chiều 3-11-2026. Đây là kết quả của quá trình nghiên cứu, từng bước làm chủ công nghệ thiết kế vi mạch bảo mật của Việt Nam, từ thuật toán mật mã, cấu trúc vi mạch, tích hợp chức năng bảo mật đến kiểm thử, đánh giá sản phẩm. Trong đó, Ban Cơ yếu Chính phủ đảm nhiệm xác định yêu cầu bảo mật, nghiên cứu thuật toán mật mã và xây dựng tiêu chí đánh giá; Trung tâm Bán dẫn Viettel (Viettel Semi) phụ trách thiết kế vi mạch, hiện thực hóa bản thiết kế thành chip. Quý I-2026, lô chip VGC v1.0 đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật.

Phát biểu tại sự kiện công bố sản phẩm, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, việc tích hợp thành công thuật toán mật mã quốc gia vào chip VGC v1.0 khẳng định năng lực tự chủ công nghệ toàn trình, từ nghiên cứu thuật toán mật mã, thiết kế cấu trúc vi mạch đến kiểm thử chip, góp phần xây dựng nền tảng bán dẫn bảo mật "Make in Vietnam".

Chip bảo mật cơ yếu VGC v1.0 do Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Viettel phối hợp nghiên cứu, phát triển. Ảnh: TUẤN HUY

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, chip là “trái tim” của thiết bị số; mật mã là “lá chắn” của thông tin, “chìa khóa cốt lõi” để bảo vệ dữ liệu. Không làm chủ được chip thì khó làm chủ trọn vẹn mật mã; không làm chủ được mật mã thì khó bảo vệ chủ quyền số, bảo vệ Tổ quốc vững chắc. Làm chủ nền tảng bán dẫn bảo mật không chỉ là nhiệm vụ khoa học-công nghệ mà còn là nhiệm vụ chính trị, nội dung thiết thực bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, bằng biện pháp hòa bình.

Thông điệp này cho thấy ý nghĩa của chip VGC v1.0 vượt ra ngoài khuôn khổ một sản phẩm công nghệ. Trong lĩnh vực bảo mật, việc sử dụng các thành phần phần cứng, thuật toán và giải pháp do nước ngoài phát triển có thể tạo ra những giới hạn về khả năng kiểm soát, kiểm chứng. Vì vậy, làm chủ thiết kế chip gắn với thuật toán mật mã do Việt Nam nghiên cứu là hướng đi quan trọng để nâng cao tính độc lập, chủ động trong bảo vệ thông tin, dữ liệu.

Đưa thuật toán mật mã quốc gia vào phần cứng

Giá trị công nghệ nổi bật của chip VGC v1.0 là hiện thực hóa thuật toán mã khối MKV thành khối xử lý mật mã chuyên dụng ngay trên vi mạch. Thuật toán MKV do Ban Cơ yếu Chính phủ nghiên cứu, phát triển và đã được công bố thành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14263:2024.

Trước đây, thuật toán mật mã chủ yếu được triển khai bằng phần mềm, sử dụng năng lực xử lý của các bộ vi xử lý có sẵn. Với chip VGC v1.0, chức năng mật mã được tích hợp trực tiếp vào phần cứng, tạo thành khối xử lý chuyên dụng. Theo kết quả đo kiểm, tốc độ mã hóa và giải mã của chip nhanh gấp khoảng 15 lần so với giải pháp thuần phần mềm khi thực hiện cùng tác vụ. Đây là ưu thế quan trọng đối với những hệ thống thường xuyên xử lý dữ liệu, đòi hỏi tốc độ cao và bảo đảm an toàn thông tin.

Chip VGC v1.0 có kích thước đóng gói 10x10mm, được chế tạo trên tiến trình CMOS 28nm, sử dụng kiến trúc tập lệnh mở RISC-V và tích hợp thuật toán mật mã MKV. Trong đó, RISC-V cho phép đội ngũ kỹ sư chủ động thiết kế, kiểm chứng và điều chỉnh bộ xử lý theo yêu cầu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giải pháp thiết kế độc quyền. Đây là yếu tố quan trọng đối với sản phẩm bảo mật, bởi việc nắm được cấu trúc và các thành phần bên trong chip tạo điều kiện kiểm chứng, đánh giá, tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. Quá trình phát triển VGC v1.0 cũng chú trọng bảo vệ bản thiết kế trước khi chuyển tới nhà máy chế tạo, hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc bị dịch ngược thiết kế.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel khẳng định, nghiên cứu, thiết kế và phát triển chip bán dẫn bảo mật là lĩnh vực rất khó, đòi hỏi tích lũy lâu dài về tri thức, công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, đi sau không có nghĩa là chấp nhận phụ thuộc. Nếu có chiến lược đúng, tập trung nguồn lực và kiên trì theo đuổi mục tiêu, Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước rút ngắn khoảng cách, tiến tới làm chủ những công nghệ chiến lược của quốc gia.

Trên nền tảng công nghệ đã xây dựng, Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel tiếp tục hướng tới phát triển chip phục vụ chữ ký số, định danh điện tử, thiết bị bảo mật và bảo vệ các hệ thống thông tin trọng yếu. Việc ứng dụng phải gắn với kiểm thử, đánh giá, kiểm định, bảo đảm độ an toàn, tin cậy. Từ kết quả bước đầu của VGC v1.0, việc làm chủ thiết kế vi mạch bảo mật mở ra triển vọng phát triển các dòng chip lưỡng dụng, từng bước giảm phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia.