Xây dựng bộ tiêu chí chuẩn để bảo đảm chất lượng

Băn khoăn về chất lượng đào tạo trực tuyến

Đào tạo trực tuyến là phương thức đào tạo hiện đại đang được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới. Tại Việt Nam, hình thức đào tạo đại học, cao đẳng trực tuyến đã xuất hiện từ năm 1993 với hai trường đại học được Chính phủ giao nhiệm vụ đào tạo cử nhân hệ giáo dục từ xa cho cả nước là Viện Đại học Mở Hà Nội và Trường Đại học Mở TP Hồ Chí Minh. Đến nay, sau 24 năm triển khai, có thêm 19 trường đại học, cao đẳng đã tham gia đào tạo theo hình thức này. Theo số liệu năm học 2015-2016 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), các cơ sở giáo dục này cung cấp gần 100 chuyên ngành với 87.294 sinh viên theo học. Khác với phương thức giáo dục truyền thống sinh viên phải có mặt trên lớp, giảng đường..., đào tạo trực tuyến lấy tự học là chính, đòi hỏi người học phải tự giác, kiên trì và quyết tâm cao để hoàn thành công việc của mình.

Mặc dù có nhiều ưu điểm, nhưng hiện nay hình thức đào tạo trực tuyến trong giáo dục đại học đang bộc lộ nhiều bất cập. Theo giới thiệu của một người bạn, chị Minh Hạnh (Hà Nội) tham gia chương trình đào tạo cử nhân chuyên ngành Biên dịch tiếng Anh theo hình thức đào tạo trực tuyến của một trường đại học. Thời gian đầu, chị Hạnh rất hào hứng bởi cách học này không mất thời gian đi lại và có thể học vào bất cứ lúc nào tùy theo chị sắp xếp. Tuy nhiên, mỗi buổi học chỉ có một mình chị trò chuyện với thầy giáo thông qua máy vi tính và công cụ học tập mà không được tương tác với các học viên khác khiến chị càng về sau càng nản. Bên cạnh đó, chất lượng tấm bằng của chương trình đào tạo cũng là một trong những lý do chị bỏ học giữa chừng.

Trường hợp nêu trên là ví dụ điển hình trong số những học viên theo học hệ đào tạo từ xa bị “đứt gánh giữa đường”. Theo ông Phan Thế Hùng, cán bộ Vụ Đại học, Bộ GD&ĐT, số lượng sinh viên theo học hệ đại học từ xa đang có sự sụt giảm đáng kể. Nếu như cách đây 3 năm, số sinh viên theo học là 160.000 thì nay đã giảm một nửa. Viện Đại học Mở Hà Nội-một trong những đơn vị đi đầu trong lĩnh vực này-trong những năm gần đây cũng có tỷ lệ học viên bỏ học hệ đào tạo từ xa khá cao, lên tới 39%. Số còn lại chỉ có chưa đến 70% tốt nghiệp. 

Số lượng học viên bỏ học hệ đào tạo từ xa tăng không phải là không có nguyên do. Thực tế, một số trường chỉ chạy đua về phát triển số lượng mà chưa quan tâm đến chất lượng đào tạo; tình trạng học viên học hộ, thi hộ đã xảy ra. Những điều này làm ảnh hướng tới chất lượng tấm bằng tốt nghiệp hệ đào tạo từ xa. Ông Phan Thế Hùng cho biết, hiện nay, ngành sư phạm đã ngừng đào tạo chuyên môn sư phạm từ xa nên số lượng giáo viên chuyên biệt giảm đi khá nhiều. Bên cạnh đó, nhận thức xã hội ở các vùng, miền khác nhau; các cơ sở giáo dục đại học hiện còn thiếu về học liệu; chất lượng đào tạo cũng như vấn đề liên quan tới kiểm định chất lượng đối với chương trình đào tạo trực tuyến cũng chưa được thực hiện.

Xây dựng bộ tiêu chí bảo đảm chất lượng

Tại hội thảo về bảo đảm chất lượng đào tạo trực tuyến do Bộ GD&ĐT tổ chức mới đây ở Hà Nội, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Mạnh Hùng cho rằng, công tác bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đại học ở Việt Nam mới được chú trọng hơn 10 năm trở lại đây và đang có nhiều biến chuyển tích cực. Với sự bùng nổ của cuộc "cách mạng công nghiệp 4.0", giáo dục đại học Việt Nam và thế giới đang đứng trước thách thức phải đổi mới mô hình, chương trình đào tạo và phương thức tuyển sinh. Theo đó, người học sẽ được chủ động lựa chọn chương trình học phù hợp nhất với mình. Và như vậy, giáo dục trực tuyến đang và sẽ là một xu thế tất yếu mà người học lựa chọn.

Có điều kiện trải nghiệm nền giáo dục của nhiều quốc gia, ông Đinh Tuấn Dũng, Trưởng phòng Kiểm định chất lượng giáo dục, Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cũng nhìn nhận rằng, đào tạo trực tuyến được xem là chiến lược phát triển giáo dục của các nước trên thế giới và Việt Nam cũng vậy. Tuy nhiên, đầu vào của đào tạo trực tuyến ở nước ta khá dễ dàng. Đề thi, kiểm tra cũng dễ hơn hệ chính quy nên nhiều người vẫn hoài nghi về chất lượng đào tạo trực tuyến trong giáo dục đại học. Trong khi đó, ở nhiều nước khác, ví dụ như Phi-líp-pin, các kỳ thi đều diễn ra rất chặt chẽ, thậm chí còn đòi hỏi cao hơn cách học truyền thống.

Bà Trần Thị Lan Thu, Giám đốc Trung tâm đào tạo trực tuyến, Viện Đại học Mở Hà Nội chia sẻ về kinh nghiệm đào tạo trực tuyến: Có 4 yếu tố chính trong đào tạo trực tuyến cần được chú trọng, đó là hệ thống công nghệ, nội dung (học liệu điện tử), đội ngũ giảng dạy và công tác hỗ trợ người học. Trong đó, bộ học liệu điện tử đóng vai trò cốt lõi của đào tạo trực tuyến. Bà Thu cho biết, hiện Viện Đại học Mở Hà Nội sử dụng cùng một chương trình học tập cho tất cả các hệ (chính quy, tại chức, trực tuyến). Đào tạo trực tuyến chỉ khác biệt về phương thức học tập, còn chuẩn đầu ra của sinh viên cũng giống như hệ chính quy và các hệ khác.

 Bàn về chất lượng đào tạo trực tuyến, ông Phan Thế Hùng cho biết, bên cạnh Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng, Bộ GD&ĐT chịu trách nhiệm về chính sách liên quan tới bảo đảm chất lượng và hỗ trợ các đơn vị bảo đảm chất lượng có liên quan tại các cơ sở giáo dục đại học. Bốn trung tâm kiểm định ngoài tại Việt Nam đã được thành lập, trong đó ba đơn vị thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Đại học Đà Nẵng và một là của Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam. Việc kiểm định chất lượng giáo dục đại học hiện nay phần lớn là thông qua quá trình đánh giá nội bộ. Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT đang xây dựng và rà soát các tiêu chí bảo đảm chất lượng giáo dục đại học từ xa. Bộ tiêu chí này có tham khảo quy định của các nước như: Thái Lan, Hàn Quốc, Ô-xtrây-li-a...

Để đẩy mạnh công tác bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục trong thời gian tới, Việt Nam chủ trương sử dụng các quy trình và tiêu chuẩn đánh giá chất lượng theo hướng tiếp cận với khu vực và thế giới, trước mắt là các tiêu chuẩn đánh giá của Mạng lưới bảo đảm chất lượng các trường đại học ASEAN; tham khảo và học tập các mô hình bảo đảm và kiểm định chất lượng của các nước tiên tiến trên thế giới mà một trong các lựa chọn hàng đầu chính là Ô-xtrây-li-a. Việc làm này sẽ có vai trò quan trọng cho bước phát triển mới của giáo dục đại học từ xa ở nước ta.

Bài và ảnh: LƯU NHI