Trước đó hai năm, trong kỳ thi THPT quốc gia 2015, một trong những nội dung thi đọc hiểu cũng đề cập đến vấn đề “bệnh vô cảm” trong xã hội và yêu cầu học sinh trình bày suy nghĩ của mình đối với những người “chỉ biết lo túi tiền rỗng đi mà không biết lo tâm hồn mình đang vơi cạn, khô héo dần”.

Không ngẫu nhiên mà chỉ trong vòng hai năm, những nhà giáo dục ra đề thi đã yêu cầu học sinh phải quan tâm tìm hiểu, giải đáp hai vấn đề “vô cảm” và “thấu cảm”, vì đây không chỉ là phạm trù liên quan đến tình cảm đạo đức của con người, mà còn là những vấn đề thời sự diễn ra hằng ngày, hằng giờ trong cuộc sống xung quanh chúng ta, trong đó có học sinh.

Nếu không vô cảm, có lẽ không có hiện tượng hàng chục học sinh đứng hồn nhiên cổ vũ hai bạn của mình gây gổ, đánh nhau rồi quay clip tung lên mạng xã hội. Nếu không vô cảm, cũng không có một bộ phận giới trẻ từng lôi kéo, kích động nhau cùng tham gia cái gọi là phong trào “nói là làm” trên facebook, mà thực chất là những dòng thách thức nhau làm những việc kỳ quặc, quái đản trên mạng xã hội để mau chóng “nổi tiếng” bằng mọi giá!

Nhưng bên cạnh sự vô cảm đáng phê phán đó, cũng có biết bao cử chỉ, hành động của các em học sinh, sinh viên thể hiện sự sẻ chia, cảm thông sâu sắc với cộng đồng. Câu chuyện về một nữ sinh bị tai nạn giao thông trong những ngày tham gia chiến dịch tuổi trẻ tình nguyện giúp đỡ cộng đồng; hay tin tức về một số sinh viên của một trường đại học ở Hà Nội chẳng may bị đuối nước khi đi làm từ thiện tại một huyện miền núi nghèo, đã làm lay động hàng triệu trái tim. Câu chuyện về một em học sinh nhường ghế cho người cao tuổi trên xe buýt; một cậu học trò nghèo nhặt được hàng chục triệu đồng trên đường đã tự nguyện trả lại người đánh mất; những em học sinh cùng làng thay nhau cõng bạn khuyết tật đến trường hằng ngày… đã làm cho cuộc sống thêm tươi đẹp, ý nghĩa. Những việc làm đó của các em đều xuất phát từ lòng trắc ẩn, tình thương yêu và tinh thần thấu cảm sâu sắc với người khác, với cộng đồng.

Vô cảm là sự chai lỳ cảm xúc, không mảy may rung động trước nỗi đau, sự bất hạnh của người khác. Còn thấu cảm là khả năng thấu hiểu, cảm thông, sẵn sàng tương trợ, giúp đỡ người khác với một tình cảm tự nhiên, thái độ chân thành, trong sáng. Vô cảm là nguồn gốc làm suy đồi đạo đức con người. Ngược lại, thấu cảm nhân lên tình thương yêu đồng loại, góp phần làm cho cái tốt, cái đẹp trong cuộc sống mỗi ngày thêm lan tỏa trong xã hội.

Đối với các em học sinh lớp 12, kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia là một dấu mốc quan trọng để đánh dấu sự trưởng thành khi các em đã ở tuổi 18-độ tuổi mà luật pháp quy định phải chịu trách nhiệm thực thi nghĩa vụ, bổn phận của người công dân đối với đất nước và xã hội. Ở lứa tuổi này, việc học sinh biết cảm nhận, đánh giá những giá trị tích cực của sự thấu cảm cũng như hiểu biết, nhận rõ tác hại của hành vi vô cảm sẽ giúp các em hình thành nên những tình cảm đạo đức lành mạnh và biết lựa chọn, thể hiện những ứng xử phù hợp với các chuẩn mực văn hóa của cộng đồng. Hay nói gọn lại, biết thấu cảm để bớt đi sự vô cảm!

Với ý nghĩa như vậy, có thể nói rằng, nội dung thi tự luận môn Văn những năm gần đây đã đạt được “mục đích kép” là không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, thức tỉnh, mà còn góp phần giúp học sinh thêm hiểu vấn đề để từ đó biết vận dụng, thể hiện những giá trị tích cực trong cuộc sống.

THIỆN VĂN