Xác định đúng vị trí, vai trò

Thông tư 81 sẽ có hiệu lực từ ngày 15-11-2026, thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ngày 22-11-2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ Ban đại diện. Sau gần 15 năm thực hiện Thông tư 55, việc ban hành điều lệ mới là cần thiết, nhằm khắc phục những bất cập nảy sinh trong thực tiễn, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, phù hợp hơn đối với tổ chức và hoạt động của Ban đại diện.

Phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Ái Mộ, phường Bồ Đề (TP Hà Nội) tham gia họp đầu năm học 2026-2027. Ảnh: NGUYỄN HUYỀN 

Trước hết, cần khẳng định, bản chất của quy định mới vẫn là thực hiện nguyên lý giáo dục với sự phối hợp giữa 3 môi trường: Nhà trường, gia đình và xã hội. Trong mối quan hệ ấy, Ban đại diện giữ vai trò cầu nối, góp phần tăng cường sự gắn bó, đồng thuận giữa phụ huynh và nhà trường. Vì vậy, không nên hiểu những quy định mới là thu hẹp vai trò của Ban đại diện, mà cần nhìn nhận đây là sự điều chỉnh để tổ chức này hoạt động đúng chức năng, thiết thực và hiệu quả hơn.

Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư 81 là quy định rõ những việc Ban đại diện không được làm, đồng thời xác định cụ thể các nội dung không được đề nghị hoặc sử dụng nguồn hỗ trợ. Theo đó, Ban đại diện không được đề nghị hoặc sử dụng hỗ trợ để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, thuê, lắp đặt trang thiết bị phục vụ trường, lớp; chi cho các hoạt động quản trị, quản lý, điều hành, chuyên môn và thực hiện chương trình giáo dục thuộc trách nhiệm của nhà trường; chi trả thù lao, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân sự hỗ trợ giáo dục hoặc các dịch vụ thường xuyên thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Quy định là vậy, song điều khiến không ít thành viên Ban đại diện băn khoăn là làm thế nào để duy trì các hoạt động tập thể vốn đã trở nên quen thuộc ở nhiều lớp học. Những buổi liên hoan, chúc mừng sinh nhật học sinh, hoạt động nhân dịp Tết Trung thu, Tết Thiếu nhi hay những phần quà động viên các em tuy không lớn về giá trị vật chất nhưng góp phần tạo nên niềm vui, sự gắn bó trong tập thể. Nếu Ban đại diện không được đứng ra thu, quản lý tiền hỗ trợ thì các hoạt động ấy sẽ được duy trì bằng cách nào?

Theo tôi, đây là băn khoăn chính đáng, nhưng không nên vì thế mà hiểu rằng quy định mới sẽ làm hạn chế các hoạt động chăm lo cho học sinh. Điều quan trọng là cần thay đổi cách tổ chức, xác định rõ hoạt động nào thuộc trách nhiệm của nhà trường, hoạt động nào Ban đại diện được phép phối hợp thực hiện và hoạt động nào phụ huynh có thể tự nguyện tham gia. Đối với những hoạt động cụ thể thuộc nhiệm vụ, quyền của Ban đại diện và đã được xác định trong kế hoạch hoạt động, cha mẹ học sinh có thể tự nguyện quyết định việc hỗ trợ bằng hình thức cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho hoạt động hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Ban đại diện không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ. 

Cũng cần phân biệt rõ, việc hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện với việc tài trợ cho cơ sở giáo dục là hai vấn đề khác nhau. Thông tư 81 quy định về hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện, không thay thế các quy định pháp luật liên quan đến việc vận động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục. Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi hình thức tài trợ tự nguyện của tổ chức, cá nhân dành cho nhà trường đều bị cấm.

Rõ trách nhiệm để phối hợp hiệu quả

Trong hoạt động giáo dục, mỗi chủ thể đều có vị trí, chức năng và trách nhiệm riêng. Theo Thông tư 81, Ban đại diện không can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, quản lý, điều hành và hoạt động chuyên môn của nhà trường; không can thiệp vào việc thực hiện chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá học sinh; không tham gia đánh giá, xếp loại cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục. Những giới hạn này là cần thiết để bảo đảm tính chuyên môn, trách nhiệm quản lý của cơ sở giáo dục, đồng thời giữ cho Ban đại diện hoạt động đúng chức năng.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc không can thiệp vào hoạt động chuyên môn với quyền tham gia ý kiến, phản ánh và kiến nghị của phụ huynh. Thực tế cho thấy, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường chỉ hiệu quả khi hai bên thường xuyên trao đổi thông tin, tôn trọng và chia sẻ trách nhiệm. Nếu nhà trường chỉ thông báo một chiều, còn phụ huynh ít có cơ hội bày tỏ ý kiến thì vai trò của Ban đại diện khó được phát huy. Ngược lại, nếu phụ huynh tham gia quá sâu vào những công việc thuộc thẩm quyền quản lý, chuyên môn của nhà trường cũng dễ dẫn đến những vướng mắc không cần thiết. Bởi vậy, phối hợp đúng vai, đúng trách nhiệm chính là yêu cầu cốt lõi.

Để Thông tư 81 đi vào cuộc sống, điều quan trọng là các cơ sở giáo dục cần phổ biến, giải thích đầy đủ những quy định mới đến giáo viên và phụ huynh. Đặc biệt, cần làm rõ Ban đại diện được thực hiện những nhiệm vụ gì, giới hạn trách nhiệm đến đâu và cơ chế phối hợp, trao đổi, kiến nghị như thế nào. Cùng với đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục cần chủ động lắng nghe, tạo điều kiện để Ban đại diện phát huy chức năng, nhiệm vụ của mình. Về phía Ban đại diện, mỗi thành viên cần đề cao tinh thần trách nhiệm, dân chủ, khách quan, thực sự đại diện cho tiếng nói của phụ huynh. Hoạt động của Ban đại diện phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, lấy quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của học sinh làm trung tâm, tránh hình thức hoặc chạy theo những công việc không thuộc chức năng.

Có thể nói, giá trị cốt lõi của Thông tư 81 không nằm ở việc Ban đại diện được làm nhiều hay ít việc, mà ở chỗ xác định đúng vị trí và nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức này. Khi nhà trường làm tốt trách nhiệm quản lý, chuyên môn; cha mẹ học sinh chủ động đồng hành; Ban đại diện thực sự là cầu nối tin cậy, mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường sẽ ngày càng dân chủ, minh bạch, hiệu quả, hướng tới mục tiêu chung là sự phát triển toàn diện của học sinh.