Số lượng tuyển giảm, chất lượng liệu có nâng cao?

Xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời được xác định là một trong những nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo. Trong đó, đào tạo thường xuyên có vị trí khá quan trọng. Loại hình đào tạo thường xuyên đang được quan tâm là đào tạo từ xa (ĐTTX). Tuy nhiên, loại hình đào tạo này hiện nay đang gặp không ít khó khăn, do vậy cần có những giải pháp hiệu quả và cơ chế quản lý giám sát chặt chẽ để nâng cao chất lượng.

Nhiều câu hỏi cũ cần lời giải đáp mới

ĐTTX là thuật ngữ không mấy xa lạ đối với giáo dục. Loại hình đào tạo này được nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới sử dụng và phát huy hiệu quả trong xây dựng xã hội học tập. Ở Việt Nam, ĐTTX không còn mới đối với nhiều người học. Với các ưu điểm: Đào tạo không tập trung, tiết kiệm thời gian, chi phí của người học… ĐTTX đã đáp ứng phần nào nhu cầu tự học, học tập nâng cao trình độ cho người dân. Tuy nhiên, việc tuyển sinh đầu vào, công tác mở rộng đào tạo đang gặp không ít khó khăn.

Cả nước hiện có 21 trường đại học có chương trình ĐTTX. Trong số đó, 17 trường trực tiếp tuyển sinh. Theo số liệu thống kê trong 5 năm (2012-2016), số lượng tuyển sinh ĐTTX ngày càng sụt giảm. Năm 2012, số lượng tuyển sinh đào tạo hơn 161.000 sinh viên (chiếm 6% tổng số sinh viên đào tạo đại học, cao đẳng). Đến tháng 10-2016, con số này giảm đến hơn một nửa, còn hơn 70.000 sinh viên.

Viện Đại học Mở Hà Nội là cơ sở đào tạo chủ yếu với phương thức ĐTTX cũng trong tình trạng chung của cả nước. Theo số liệu tuyển sinh của Viện Đại học Mở Hà Nội, số lượng tuyển sinh loại hình đào tạo này trong hai năm học 2015-2016 và 2016-2017 đều thấp, năm sau giảm hơn năm trước. Năm học 2015-2016, nhà trường tuyển sinh đào tạo 6.622 sinh viên (chiếm 66,2%) tổng số chỉ tiêu đào tạo. Đến năm học 2016-2017, con số này giảm xuống còn 5.158 sinh viên (chiếm 51,6%) trên tổng số chỉ tiêu đào tạo.

Câu hỏi đặt ra là, vì sao một loại hình đào tạo hiện đại, phù hợp với xu thế lại rơi vào tình trạng ngày càng “hẻo” như hiện nay? Lý giải cho việc gặp khó trong công tác tuyển sinh của loại hình đào tạo này, TS Dương Thăng Long, Phó viện trưởng Viện Đại học Mở Hà Nội cho rằng: Có thể nhận thấy rõ một thực trạng, dù xu thế phát triển giáo dục mở và ĐTTX nhằm hướng đến xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời đã được quan tâm, song xã hội nói chung và nhiều tầng lớp người dân vẫn có tâm lý e ngại, dè dặt với loại hình đào tạo này. Thậm chí, một số cơ quan, địa phương không những không khuyến khích mà còn đưa ra các quy định phân biệt và hạ thấp giá trị của giáo dục mở và ĐTTX. Không ít đơn vị, doanh nghiệp dè dặt khi tuyển dụng lao động được đào tạo từ loại hình này.

Cùng với đó, chất lượng ĐTTX cũng là vấn đề đáng quan tâm. Thậm chí, có đơn vị coi ĐTTX chỉ là một phương thức để tăng thêm thu nhập cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý...

Chú trọng xây dựng quy trình đào tạo và học liệu riêng

Thực tế cho thấy, sự phát triển của xu thế xã hội học tập kết hợp với đào tạo mở và ĐTTX trên nền tảng của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang trở thành xu thế tất yếu hiện nay. Xã hội nói chung và người học nói riêng sẽ dần chuyển hướng từ việc trọng bằng cấp sang việc trọng kiến thức thật sự của bản thân để đáp ứng yêu cầu công việc, nâng cao năng lực. Từ đó, xu thế mong muốn học tập theo phương thức ĐTTX đang ngày càng tăng.

Ông Hà Hữu Sang, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Tôn Đức Thắng (TP Hồ Chí Minh) cho rằng: Để việc ĐTTX được triển khai hiệu quả cần đầu tư về công nghệ vận hành các chương trình ĐTTX trực tuyến. Bảo đảm được sự tương tác cao cho người sử dụng chương trình (người dạy và người học) đem đến sự hứng thú cho người học. Các cơ sở đào tạo cũng cần nghiên cứu mở thêm những ngành mới đáp ứng nhu cầu học tập của từng đối tượng.

Nói về giải pháp cho ĐTTX, TS Nguyễn Hồng Sơn, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục thường xuyên, Bộ GD&ĐT nhấn mạnh việc lựa chọn, tìm các ngành nghề đào tạo phù hợp với loại hình đào tạo này. Theo ông Sơn, các ngành nghề lựa chọn đào tạo phải thiết thực và phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của đất nước. Các cơ sở đào tạo cần xây dựng học liệu riêng phù hợp, tránh sử dụng chính các tài liệu của dạy học chính quy sẽ gây khó cho người học.

Việc lựa chọn ngành nghề đào tạo cũng cần bám sát nhu cầu nhân lực của từng địa phương, làm tốt công tác liên kết đào tạo với các tỉnh, thành phố sẽ góp phần mở rộng quy mô, phạm vi đào tạo, thực hiện nhiệm vụ quan trọng trong đào tạo thường xuyên, xây dựng xã hội học tập. Thạc sĩ Đỗ Minh Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường Đào tạo Cán bộ Nguyễn Văn Cừ, tỉnh Quảng Ninh cho rằng: Đơn vị đào tạo cần phải cân nhắc một số điểm như: Bám sát định hướng, mục tiêu, nhu cầu đào tạo và sử dụng nhân lực của xã hội, địa phương và doanh nghiệp; chú trọng đến việc đào tạo theo địa chỉ, gắn với sử dụng; loại bỏ những thủ tục rườm rà trong tuyển sinh, tăng cường hỗ trợ, đồng hành với các đơn vị liên kết một cách thiết thực...

Bên cạnh những giải pháp mang tính vĩ mô, chúng tôi cho rằng, vấn đề quan trọng và có ý nghĩa quyết định chính là chất lượng đào tạo; đồng thời sớm "loại bỏ" tư tưởng trọng bằng cấp hơn năng lực thực sự của mỗi cá nhân. Chỉ khi nào xã hội có sự nhìn nhận đúng thì khi đó mới nâng cao được chất lượng giáo dục, đào tạo nói chung và ĐTTX từ xa nói riêng.

TUẤN VŨ