Các sinh viên kiếm tiền bằng cách gì? Không kể vài người đi làm những việc quá đáng thì mọi việc hầu như chỉ là lao động giản đơn. Thôi thì bán hàng, bảo vệ, bưng bê nhà hàng, phụ hồ, điện nước, nhân viên vệ sinh, thợ phụ sửa chữa, trông, rửa xe máy, ô tô… có vẻ khá hơn là gia sư, phụ giảng ngoại ngữ, nhân viên truyền thông, nhân viên sổ sách máy tính, marketing… Làm thêm thế nhưng chẳng được bao nhiêu. Phần đông sinh viên chỉ có điện thoại, máy tính rẻ tiền, có em còn không có nổi máy tính, không có nổi chiếc xe máy cà tàng.

Chuyện kiếm tiền trở thành sức ép nặng nề với nhiều sinh viên có khi còn ghê gớm hơn cả chuyện học hành. Sinh viên túm tụm trao đổi bàn tán về việc làm ăn ngay cả trong giờ học. Sinh viên xin phép hay cáo lỗi thầy cô giáo về chuyện đến học muộn, xin về sớm hoặc nghỉ học, thậm chí xin cả nhà trường chuyển lịch học vì không thể bỏ việc, không thể lỗi hẹn với ông bà chủ, với khách hàng. Cũng có phần do các giảng viên, thầy cô giáo không nghiêm, nhưng tình trạng sinh viên không có thời gian tự học, làm bài kiểm tra hay đọc thêm tài liệu tham khảo là khá phổ biến. Tình trạng này tất dẫn đến chất lượng học tập thấp. Nhưng các sinh viên này đâu có cần kết quả tốt. Với họ, như đã nói ở trên, chỉ cần đủ điều kiện tốt nghiệp, có cái bằng cầm tay, sau này có cần công việc đúng chuyên ngành mình học đâu.

Trong hoàn cảnh gia đình, trong bức tranh chung về việc làm và quan niệm về bằng cấp hiện nay, sự ứng xử với việc học như trên có vẻ là có màu sắc thực tế, nhưng rõ ràng những sinh viên này ra trường phần lớn cũng chỉ có trình độ lao động phổ thông, không thể sung vào đội ngũ nhân lực chất lượng cao của đất nước.

Ở góc nhìn khác, tất nhiên việc làm thêm của sinh viên cũng có mặt tích cực. Đó là họ biết quý đồng tiền, là họ được sát gần với thực tế cuộc sống mưu sinh nói chung và một số công việc, ngành nghề cụ thể nói riêng. Và đó cũng là chút thuận lợi khi họ bước vào cuộc sống tự lập.

Vậy thì có cách gì để kết hợp hài hòa giữa việc học và việc làm thêm? Những trường quản lý sinh viên chặt chẽ, tổ chức dạy và học tốt là những kiểu mẫu. Tích cực hơn có những trường chủ động liên hệ, liên kết với doanh nghiệp hay các cơ sở sản xuất kinh doanh để sinh viên có môi trường vừa học vừa làm, vừa có thực tế vừa có thêm chi phí học hành. Và nữa không thiếu những cơ sở, doanh nghiệp, những người thuê lao động biết cảm thông, tạo điều kiện cho sinh viên.

NGUYỄN MẠNH