Những thành tựu quan trọng
Tây Nguyên bao gồm các tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắc Lắc, Đắc Nông và Lâm Đồng. Tây Nguyên là địa bàn có vị trí chiến lược về mọi mặt của cả nước, với diện tích tự nhiên hơn 54.638 km2, dân số hiện nay 5,5 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm 35,8%. Toàn vùng có 62 đơn vị hành chính cấp huyện, 726 đơn vị hành chính cấp xã, với 7.824 buôn, làng, tổ dân phố. Những năm đầu giải phóng, thực trạng giáo dục vùng Tây Nguyên thấp kém và tụt hậu xa so với cả nước. Toàn vùng chỉ có các trường bậc tiểu học và THCS, chưa có trường THPT. Trường, lớp thiếu thốn và phần lớn dựng tạm bợ, nên học sinh phải học ghép lớp, học 3 ca. Tỷ lệ mù chữ trong vùng đồng bào DTTS còn cao. Tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi được đến trường rất thấp; thậm chí còn nhiều thôn, buôn, xã "trắng" về giáo dục.
Học sinh huyện vùng sâu Krông Bông (Đắc Lắc) đã có điều kiện học tập tốt.
Cụ thể hóa đường lối lãnh đạo của Đảng, xác định “giáo dục là quốc sách hàng đầu”; thực hiện lời dạy của Bác Hồ “vì lợi ích trăm năm trồng người”, sự nghiệp GD-ĐT vùng Tây Nguyên được cả xã hội quan tâm, trong đó Chính phủ đã có chính sách ưu đãi đặc thù. Nhờ vậy, GD-ĐT các tỉnh Tây Nguyên phát triển vượt bậc. Điển hình như tỉnh Đắc Lắc, sau ngày giải phóng, toàn tỉnh chỉ có 162 cơ sở giáo dục, với tổng cộng 1.000 giáo viên, cán bộ quản lý. Nhưng đến năm 2017, theo đồng chí Phạm Đăng Khoa, Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Đắc Lắc, thì hiện toàn tỉnh đã có 1.012 trường từ bậc mầm non đến THPT, với tổng số hơn 454.000 học sinh, 31.216 giáo viên và cán bộ quản lý. 100% xã, phường, thị trấn ở Đắc Lắc có trung tâm giáo dục cộng đồng. Năm 2000, tỉnh Đắc Lắc đạt phổ cập tiểu học và xóa mù chữ; năm 2009 đạt phổ cập THCS và năm 2016 đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Hiện, toàn tỉnh có 64,9% phòng học kiên cố, 68/152 xã đạt tiêu chí về trường học và 128/152 xã đạt tiêu chí về giáo dục trong xây dựng nông thôn mới. Năm học 2016-2017, tỷ lệ trẻ 5 tuổi ra lớp mẫu giáo ở Đắc Lắc đạt 98,9%, trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,6%, trẻ 11 tuổi vào lớp 6 đạt 99,3%.
Đánh giá kết quả thực hiện Quyết định số 1951/QĐ-TTg, ngày 1-11-2011 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển GD-ĐT và dạy nghề vùng Tây Nguyên giai đoạn 2011-2015, phương hướng giai đoạn 2016-2020 của Bộ GD-ĐT đã nhấn mạnh đến những thành tựu vượt bậc của các tỉnh Tây Nguyên. Theo đó, đến năm học 2014-2015, toàn vùng có 976 trường mầm non, 1.239 trường tiểu học, 809 trường THCS, 213 trường THPT, 57 trường phổ thông dân tộc nội trú, 58 trung tâm giáo dục thường xuyên, 4 trường đại học, 9 trường cao đẳng và 32 cơ sở đào tạo trung cấp chuyên nghiệp. Về đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý từ bậc mầm non đến đại học, toàn vùng có 85.573 người. Các tỉnh Tây Nguyên đã huy động nhiều nguồn đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất trường lớp theo hướng kiên cố hóa, chuẩn hóa, đáp ứng yêu cầu mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giáo dục. Cụ thể, giai đoạn 2011-2015, toàn vùng đầu tư 2.391 tỷ đồng cho thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục. Chương trình kiên cố hóa trường, lớp học đã xây dựng được 4.829 phòng học và 2.607 phòng ở cho giáo viên, với tổng kinh phí 1.628 tỷ đồng. Ngoài giáo dục công lập, các tỉnh Tây Nguyên đã huy động đầu tư xây dựng hệ thống trường tư thục từ bậc mầm non đến đại học, góp phần bảo đảm tốt điều kiện học tập cho gần 1,8 triệu học sinh, sinh viên trong vùng. Việc huy động học sinh đến trường của toàn vùng trong năm học 2016-2017 đạt mức bình quân chung của cả nước, trong đó trẻ 5 tuổi đến trường đạt 99,2%; học sinh tiểu học đi học đúng độ tuổi đạt 99%; học sinh THCS trong độ tuổi đạt 84%; học sinh THPT trong độ tuổi đạt 54%; tỷ lệ sinh viên đại học đạt 230/vạn dân.
Đặc biệt, mạng lưới hệ thống trường đại học, cao đẳng trong vùng đã và đang phát triển theo hướng đào tạo đa ngành nghề, không những tạo nguồn nhân lực trình độ cao cho Tây Nguyên mà còn cho cả khu vực miền Trung. Theo quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2006-2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2020 toàn vùng Tây Nguyên có 5 trường đại học và 10 trường cao đẳng.
Một số bất cập cần tháo gỡ
Tuy nhiên, hiện trạng GD-ĐT vùng Tây Nguyên còn những bất cập, hạn chế. Qua kiểm tra, đánh giá, Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nguyên chỉ rõ: So với mặt bằng chung cả nước, chất lượng GD-ĐT vùng Tây Nguyên còn thấp. Kết quả tổng kết đánh giá chất lượng học tập hằng năm của học sinh các cấp học, bậc học vùng Tây Nguyên thấp hơn bình quân chung cả nước. Đơn cử, tổng kết năm học 2015-2016, tỷ lệ học sinh tiểu học vùng Tây Nguyên hoàn thành nội dung, chương trình đạt 97,14% (cả nước 98,8%); học sinh THCS học lực giỏi chiếm 15,43% (cả nước 23,52%), học lực khá 34,13% (cả nước 36,84%); học sinh THPT học lực giỏi 8,04% (cả nước 14,43%), khá 40,45% (cả nước 46,81%). Nhiều địa phương còn thiếu giáo viên các bậc mầm non, tiểu học, nhưng lại thừa giáo viên THCS và THPT. Cơ sở vật chất trường lớp nhiều nơi thiếu và xuống cấp. Tỷ lệ phòng học kiên cố ở các cấp học còn thấp hơn bình quân chung cả nước từ 10 đến 20%.
Có thể nói, hiện nay chất lượng nguồn nhân lực, trình độ người lao động trong vùng còn thấp so với mặt bằng chung cả nước. Đồng chí Trịnh Dũng, Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội (Ban Chỉ đạo Tây Nguyên) cho rằng: "Để tiếp tục nâng cao chất lượng GD-ĐT, nhất là ở vùng đồng bào DTTS, các tỉnh Tây Nguyên cần tập trung nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; rà soát quy hoạch cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông bảo đảm phù hợp với quy mô phát triển; chuyển đổi trọng tâm đào tạo nguồn nhân lực của vùng, từ phát triển quy mô, sang nâng cao chất lượng và hiệu quả, đào tạo theo nhu cầu thị trường và xã hội; gắn đào tạo với giải quyết việc làm, từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển GD-ĐT".
Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH