Người trẻ với nỗi lo lựa chọn nghề nghiệp

Đắn đo… vì sợ chọn sai đường

Trong nhiều năm, câu chuyện lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ thường được nhìn theo hướng khá đơn giản: Chọn ngành học, theo đuổi mục tiêu, rồi bước vào thị trường lao động.

Nhưng thực tế cho thấy, khi tiến gần đến thời điểm tốt nghiệp, không ít sinh viên lại rơi vào trạng thái ngược lại - càng đi gần đến đích, càng cảm thấy mơ hồ về hướng đi của mình.

Nguyễn Hồng Hạnh, du học sinh tại Nhật Bản lo sợ lựa chọn nghề nghiệp của mình là sai. Ảnh nhân vật cung cấp

Nguyễn Hồng Hạnh (22 tuổi), du học sinh tại Nhật Bản, từng rất quyết tâm với lựa chọn của mình: Đi du học, ở lại làm việc và tích lũy kinh nghiệm. Đó từng là một giấc mơ có thật, được theo đuổi từng bước. Tuy nhiên, chỉ vài tháng trước khi ra trường, cảm giác chắc chắn ấy bắt đầu lung lay trong Hạnh. “Đang đi trên con đường này, mình nghĩ 50% là mình muốn, còn 50% là vì mình không dám dừng lại. Mình luôn sợ lựa chọn của mình là sai”, Hạnh chia sẻ.

Sự do dự của Hạnh không đến từ việc thiếu cơ hội, mà từ cảm giác đã đi quá xa để quay đầu, trong khi phía trước lại chưa đủ rõ ràng để tiếp tục. Ở lại Nhật Bản đồng nghĩa với việc phải tự tìm kiếm cơ hội trong một môi trường cạnh tranh. Trở về Việt Nam lại là một bước ngoặt lớn, đi kèm với cảm giác “bắt đầu lại”. Nhưng phía sau những lựa chọn đó, còn là một áp lực khác, áp lực phải chứng minh rằng những gì mình đã chọn là xứng đáng, nhất là khi gia đình đã đầu tư rất nhiều cho hành trình du học.

Sự lựa chọn không hoàn toàn thuộc về mình

Ở một chiều khác, cũng có không ít người trẻ bước vào hành trình nghề nghiệp từ những định hướng có sẵn, thay vì lựa chọn cá nhân.

Với nhiều gia đình, lựa chọn ngành học cho con cái vẫn gắn với những tiêu chí quen thuộc: Ổn định, an toàn và dễ xin việc. Sự quan tâm và định hướng của bố mẹ hoàn toàn đúng, nhưng trong một số trường hợp, lại khiến các bạn trẻ không có nhiều cơ hội tự đưa ra quyết định cho chính mình.

Mai Thị Thu Thủy lựa chọn ngành học theo định hướng của gia đình. Ảnh nhân vật cung cấp

Mai Thị Thu Thủy (22 tuổi), sinh viên năm cuối ngành Tài chính - Ngân hàng, Học viện Tài chính, lựa chọn ngành học theo định hướng của gia đình với mong muốn về một công việc ổn định trong tương lai. Trong suốt quá trình học tập, Thủy chủ yếu tập trung hoàn thành chương trình, nhưng chưa thực sự hình dung rõ con đường nghề nghiệp của mình. “Mình học như một trách nhiệm, hơn là một sự lựa chọn”, Thủy chia sẻ.

Nhưng càng đến gần thời điểm tốt nghiệp, những băn khoăn bắt đầu xuất hiện rõ ràng hơn trong cô nữ sinh 22 tuổi này. Điều khiến Thủy trăn trở không phải là việc có nên tiếp tục hay không, mà là câu hỏi liệu đó có phải là sự lựa chọn của bản thân. “Mình không ghét con đường này, nhưng cũng không chắc đó là điều mình muốn”. Với Thủy, cảm giác này khó gọi tên, đi tiếp thì thiếu chắc chắn, còn dừng lại cũng không dễ dàng.

Những yếu tố giúp sinh viên tìm thấy con đường phù hợp

Tuy nhiên, không phải tất cả người trẻ đều rơi vào trạng thái hoang mang khi đứng trước ngưỡng cửa ra trường.

Trong thực tế, vẫn có những trường hợp sớm xác định được hướng đi của mình, không phải vì con đường đó dễ dàng hơn, mà vì họ nhận thức rõ ràng về mục tiêu mà bản thân theo đuổi.

Nguyễn Đại Sơn Kim (23 tuổi), tốt nghiệp với nhiều thành tích xuất sắc tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, lựa chọn tiếp tục theo đuổi con đường gắn với trách nhiệm xã hội - trở thành chiến sĩ Công an nhân dân.

Khác với tâm lý do dự thường thấy, lựa chọn của Kim được hình thành từ quá trình nhận thức và định hình lý tưởng sống trong suốt những năm học tập. “Lựa chọn nghề nghiệp không chỉ là làm điều mình giỏi, mà là chọn cách mình muốn sống và đóng góp cho xã hội”.

Bạn Nguyễn Đại Sơn Kim cho rằng: “Lựa chọn nghề nghiệp không chỉ là làm điều mình giỏi, mà là chọn cách mình muốn sống và đóng góp cho xã hội”. Ảnh nhân vật cung cấp

Ở những trường hợp như Kim, sự rõ ràng trong nhận thức đã giúp họ giữ được sự ổn định trong định hướng nghề nghiệp, ngay cả khi đứng trước nhiều lựa chọn.

Ba câu chuyện, ba trạng thái khác nhau, nhưng cùng phản ánh một thực tế: Lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ ngày nay là một quyết định không đơn giản. Áp lực của họ không chỉ “có việc làm”, mà công việc đó vừa đáp ứng nhu cầu cá nhân, vừa đảm bảo các yếu tố thực tế như thu nhập, ổn định và kỳ vọng gia đình.

Thực tế này cũng được phản ánh tại Diễn đàn Chính sách quốc gia về thanh niên năm 2023 tổ chức ở Hà Nội. Nhiều đại biểu cho rằng, việc định hướng nghề nghiệp cho thanh niên hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, chưa thực sự sát với nhu cầu của thị trường lao động, khiến không ít sinh viên lúng túng sau khi tốt nghiệp.

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh, các tiêu chí tuyển dụng ngày càng khắt khe về kiến thức chuyên ngành, kỹ năng thích ứng, khả năng sáng tạo và tư duy linh hoạt trong môi trường làm việc liên tục biến động. Do vậy, để lựa chọn được công việc phù hợp, mỗi người trẻ cần có sự tìm hiểu kỹ lưỡng, đánh giá bản thân và thị trường lao động một cách thực tế. Việc linh hoạt, sẵn sàng học hỏi và thích nghi sẽ giúp mỗi người tìm thấy con đường phù hợp nhất với mình.