Tình trạng người học xong không có việc làm hoặc công việc không ổn định, thu nhập không tương xứng; doanh nghiệp (DN) thiếu lao động kỹ thuật có chất lượng, thường xuyên phải đào tạo lại… diễn ra khá phổ biến.

Chuẩn hóa chương trình đào tạo

Trước yêu cầu cấp bách của thị trường lao động trong giai đoạn hội nhập, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Chương trình mục tiêu GDNN-Việc làm và An toàn lao động giai đoạn 2016-2020. Trong đó, Dự án “Đổi mới và nâng cao chất lượng GDNN” là một trong ba dự án thành phần của chương trình này. Đây được xem là dự án nhằm thực hiện tái cơ cấu lại hệ thống GDNN.

Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình nêu trên, Tổng cục GDNN, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (LĐ,TB&XH) khẩn trương xây dựng kế hoạch, triển khai dự án. Theo đó, các ngành, nghề trọng điểm cũng như trường đào tạo ngành, nghề trọng điểm giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2025 được xác định, lựa chọn. Đó là những ngành, nghề có nhu cầu lao động lớn, phù hợp với yêu cầu phát triển nhân lực có tay nghề cao của ngành, địa phương; phù hợp với xu hướng phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại, cạnh tranh quốc gia và gắn với tái cấu trúc nền kinh tế. Ưu tiên lựa chọn các ngành, nghề phục vụ trực tiếp cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 (thuộc các lĩnh vực như công nghệ thông tin, vật lý, sinh học); các ngành, nghề phục vụ nông nghiệp công nghệ cao; các ngành, nghề nằm trong 8 nhóm lĩnh vực được tự do di chuyển trong Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), gồm: Nha khoa, điều dưỡng, kỹ thuật, xây dựng, kế toán, kiến trúc, khảo sát và du lịch. Đồng thời, khuyến khích các trường nghiên cứu, đề xuất phát triển các ngành, nghề mới, có thể tiếp thu, làm chủ và khai thác vận hành hiệu quả những tiến bộ công nghệ của Cách mạng công nghiệp 4.0.

Thực hành cắt gọt kim loại tại Trường Cao đẳng Nghề Công nghệ cao Hà Nội.

Tổng cục trưởng Tổng cục GDNN Nguyễn Hồng Minh khẳng định: “Tổng cục đang và sẽ tập trung vào việc tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng đào tạo. Trong đó, chú trọng cho đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo của các ngành, nghề trọng điểm đáp ứng nhu cầu đào tạo cũng như thay đổi về công nghệ sản xuất và tiến bộ khoa học kỹ thuật”. Cùng với đó, cơ quan chức năng tích cực chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên; xây dựng, hoàn thiện, ban hành các bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; cập nhật, bổ sung tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia phù hợp với thực tiễn của kỹ thuật công nghệ, sản xuất, kinh doanh và hội nhập.

Cũng theo ông Nguyễn Hồng Minh, năm 2018 là năm bản lề, có ý nghĩa rất quan trọng, quyết định việc thực hiện các mục tiêu của GDNN đến năm 2020. Vì vậy, Tổng cục GDNN xác định tập trung vào những hoạt động có tính chất hỗ trợ kỹ thuật, những nhiệm vụ có tác động tới sự phát triển, bảo đảm chất lượng đào tạo và nâng cao năng lực của toàn hệ thống GDNN.

Cụ thể, thực hiện chuyển giao 22 bộ chương trình đào tạo và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng ở nước ngoài cho giáo viên dạy các ngành, nghề được chuyển giao của Đức. Xây dựng quy định khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực mà người học đạt được sau khi tốt nghiệp đối với trình độ trung cấp, cao đẳng cho khoảng 40 nghề trọng điểm cấp độ quốc gia. Phát triển hệ thống đánh giá kỹ năng nghề quốc gia, trong đó xây dựng mới khoảng 10 bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; cập nhật, bổ sung 4 bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; thí điểm đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cho khoảng 2.000 người...

Tuyển sinh gắn với tuyển dụng

Trường Cao đẳng Nghề số 3 là trường nghề đầu tiên trong quân đội đủ điều kiện và được lựa chọn để đào tạo thí điểm 2 nghề trọng điểm cấp độ quốc tế (Cơ điện tử và Điện tử công nghiệp) theo chương trình chuyển giao của Australia. Theo đó, nhà trường đang hợp tác đào tạo thí điểm cho gần 900 học viên theo 12 bộ chương trình chuyển giao của nước ngoài, thuộc Dự án “Đổi mới và nâng cao chất lượng GDNN”. Điều kiện bắt buộc với đối tượng tuyển sinh là phải tốt nghiệp THPT hoặc tương đương trở lên, có trình độ tiếng Anh tối thiểu A2 theo khung trình độ ngoại ngữ châu Âu (CEFR) và sau 6 tháng học tiếng Anh phải đạt được trình độ tối thiểu B1 châu Âu. Học viên sau khi tốt nghiệp được cấp hai bằng: Bằng cao đẳng do Trường Cao đẳng nghề số 3 cấp và Bằng Diploma do Học viện Chisholm, bang Victoria, Australia cấp. Học viên sau khi tốt nghiệp, căn cứ vào nhu cầu của phía nước bạn sẽ được tuyển dụng để làm việc với mức thu nhập cao.

Trong giai đoạn hội nhập hiện nay, khi lao động tay nghề cao trong khu vực ASEAN được tự do di chuyển, mang đến nhiều thách thức đối với lao động trong nước, có thể đối mặt với nguy cơ thất nghiệp ngay trên quê hương mình. Vì vậy, chất lượng đào tạo, cơ hội việc làm, thu nhập của người lao động sau đào tạo nghề là mối quan tâm hàng đầu của người học. Để giải quyết được nút thắt này, ngoài việc đổi mới nâng cao chất lượng GDNN toàn diện, từ trình độ giáo viên, chương trình đào tạo... theo chuẩn quốc tế và khu vực, thì cần chú trọng đến giải pháp gắn tuyển sinh với tuyển dụng và việc làm.

Theo nhiều chuyên gia nghiên cứu thị trường, DN là động lực và chìa khóa thành công trong đổi mới GDNN. Vì vậy, Bộ LĐ,TB&XH đã ban hành thông tư, cho phép DN tham gia sâu vào GDNN; cho phép DN và nhà trường cùng tuyển sinh và cùng đào tạo. Bên cạnh đó, bộ cũng xúc tiến hàng loạt chương trình đào tạo theo đặt hàng với các tập đoàn kinh tế, như: Hòa Phát, Trường Hải, VinGroup, Mường Thanh, FPT... trong 4 lĩnh vực: Sản xuất, thương mại, du lịch và công nghệ thông tin.

Với mô hình liên kết này, các DN tham gia xây dựng chương trình đào tạo, phối hợp tuyển sinh, phụ trách đào tạo thực hành và tiếp nhận sinh viên tốt nghiệp. Bên cạnh đó, ngành LĐ,TB&XH các địa phương đang triển khai đồng loạt hội nghị xúc tiến đầu tư của DN vào GDNN. Hướng đến DN và nhà trường cùng thống nhất chương trình đào tạo, cùng tuyển sinh, cùng đào tạo, nhằm bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh. Xu hướng mới là chọn nghề và chọn nơi làm việc, sau đó mới chọn trường để học. Người học được DN chấp nhận sơ tuyển, sẽ theo học tại trường do DN hợp tác đào tạo. Với nhiều ngành nghề, nếu DN không hợp tác với nhà trường thì sẽ gặp khó trong tuyển dụng.

Theo lãnh đạo Bộ LĐ,TB&XH, để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, cần hoàn thiện thể chế kiến tạo phát triển cho các trường nghề. Theo đó, Nghị định về cơ chế tự chủ cho các cơ sở GDNN sẽ sớm được ban hành, cho phép các trường có nhiều tự chủ và vận hành đáp ứng yêu cầu cạnh tranh của thị trường GDNN. Bộ sẽ ưu tiên tập trung tăng cường năng lực và kết nối cho các hiệu trưởng với các lãnh đạo sở LĐ,TB&XH; tổ chức nhiều hội nghị đối thoại với các hiệu trưởng để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong GDNN.

Bài và ảnh: MINH MẠNH - ĐẶNG PHƯƠNG