Ở tuổi bát tuần, sáng nào thầy Hòa cũng đến trường. Thầy đi dạo quanh sân, ghé vào từng lớp học, trò chuyện với các đồng nghiệp trẻ, hỏi thăm chuyện học hành của học trò. Hình ảnh ấy đã trở nên quen thuộc với biết bao thế hệ học sinh nơi đây. Ngồi trò chuyện bên ly trà nóng, thầy thong thả kể về đời mình với chất giọng mộc mạc của một người từng đi qua nhiều gian khó. Thầy Hòa kể: “Tôi có 14 năm quân ngũ, trong đó 10 năm trực tiếp chiến đấu ở chiến trường miền Nam. Chính những năm tháng ấy đã luyện rèn cho tôi lòng can đảm, sự kiên trì và giá trị thiêng liêng của hai chữ hòa bình. Trở về sau chiến tranh, tôi mang nguyên vẹn phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ vào sự nghiệp gieo chữ. Hằng ngày, tôi không ngừng tự học và đòi hỏi bản thân phải nỗ lực mỗi ngày; 45 tuổi học Thạc sĩ và đến tận năm 57 tuổi mới bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ. Làm nghề giáo mà dừng học tức là mình tự lùi lại phía sau”.

Nhà giáo Nguyễn Văn Hòa. Ảnh do nhân vật cung cấp 

Năm 1993, khi thành lập Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, thầy Hòa mang theo một mong muốn: Xây dựng ngôi trường mà học sinh không sợ đến lớp. Nơi đó, các em không bị áp lực điểm số đè nặng, không bị quát mắng, được lắng nghe, sẻ chia và được sống là chính mình, lớn lên trong sự yêu thương.

Để làm được điều đó trong suốt hơn 33 năm qua, thầy Hòa kiên trì với triết lý xây dựng "Trường học hạnh phúc". Nhưng hạnh phúc theo thầy không phải là cái gì xa xôi hay lý thuyết suông. Muốn học sinh hạnh phúc thì trước hết thầy cô giáo phải hạnh phúc và phải biết thay đổi. Thầy Hòa chia sẻ: "Một giáo viên lúc nào cũng căng thẳng, giận dữ thì làm sao dạy học sinh biết sống văn minh, tử tế được. Vì thế, nhà trường chú trọng bồi dưỡng tâm lý cho giáo viên, hướng dẫn kỹ năng cho thầy cô cách lắng nghe, biết làm bạn và tôn trọng sự khác biệt của từng đứa trẻ thay vì bắt các em phải răm rắp nghe lời".

Ở hệ thống trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, học sinh không chỉ học kiến thức trong sách vở. Thầy Hòa đưa các môn âm nhạc, nghệ thuật, thể thao và kỹ năng sống vào chương trình bắt buộc. Mục tiêu của thầy rất đơn giản: Khi ra trường, mỗi em học sinh đều phải biết chơi một môn thể thao để rèn luyện sức khỏe, biết chơi một nhạc cụ để nuôi dưỡng tâm hồn.

Nói về thế hệ trẻ hôm nay, thầy Hòa luôn dành cho các em sự thấu hiểu sâu sắc. Giữa thời đại số và mạng xã hội bùng nổ, thầy mong các em không bị cuốn theo những điều ảo ảnh mà quên mất bản sắc của mình. Thầy luôn nhắn nhủ học trò phải giữ lấy 6 giá trị cốt lõi làm nền tảng: Lòng nhân ái, sự trung thực, lòng trung thành, tinh thần trách nhiệm, sự tôn trọng và tính sáng tạo. Người Hà Nội thanh lịch hôm nay không phải là vẻ thùy mị bề ngoài, mà là phải có lý tưởng sống, dám nghĩ, dám làm, tự lập để xây dựng cuộc sống cho mình và đóng góp cho xã hội.

Chia tay thầy khi nắng trưa tràn ngập khoảng sân trường, tôi nhớ mãi câu nói giản dị mà tâm huyết của người lính già đã đi qua chiến tranh và trọn đời với nghề giáo: “Hạnh phúc không đến từ mệnh lệnh, nó đến từ tình yêu thương và sự thấu cảm được nuôi dưỡng ngay từ ghế nhà trường".