Động lực hướng đến những đỉnh cao khoa học mới

Những con số ấn tượng

Bắt đầu từ năm học 2012-2013, cuộc thi KHKT cấp Quốc gia HS trung học (ViSEF) dành cho đối tượng HS hai bậc học THCS và THPT được tổ chức. Từ đó đến nay, cứ qua mỗi năm lại có thêm khoảng 10.000 công trình, dự án NCKH, ứng dụng thực tiễn được các em HS cả nước triển khai. Không ít dự án được đánh giá cao qua những giải thưởng NCKH trong nước và quốc tế.

Thầy Nguyễn Đình Hòa, giáo viên môn Vật lý Trường THCS Diễn Hải (huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An) hướng dẫn học sinh nhà trường tiếp cận những dự án khoa học kỹ thuật.

Năm 2013, trong cuộc thi KHKT quốc tế (intel ISES) được tổ chức tại Hoa Kỳ, đoàn Việt Nam với các sản phẩm được lựa chọn dự thi giành vị trí cao trong lĩnh vực này. Liên tiếp các năm sau, đoàn HS Việt Nam đều có dự án đoạt giải: 1 giải Nhất năm 2012; 2 giải Tư năm 2013; 2 giải Tư, 1 giải Đặc biệt năm 2014; 1 giải Tư và 1 giải Đặc biệt năm 2015; 4 giải Ba năm 2016; 1 giải Ba, 4 giải Tư và 4 giải Đặc biệt năm 2017. Tỷ lệ dự án đoạt giải của Việt Nam cao hơn so với mức trung bình 25% của Intel ISEF.

Phát biểu tại lễ khai mạc cuộc thi (ViSEF) năm học 2017-2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phùng Xuân Nhạ khẳng định: "Cuộc thi đang góp phần vào việc thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, giáo dục phổ thông theo hướng tăng cường kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Trong đó, thực hiện giáo dục tích hợp Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán (STEM) nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho HS vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn ngay trong quá trình học tập tại các nhà trường...".

Lan tỏa niềm đam mê khoa học

Có mặt tại Trường THCS Diễn Hải, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An trước ngày cuộc thi ViSEF diễn ra, chúng tôi khá bất ngờ bởi sản phẩm là hơn 10 công trình KHKT của thầy và trò nhà trường. Các công trình này đều có tính thực tiễn và đoạt các giải cao trong các kỳ thi ViSEF. Đặc biệt, dự án “Khai thác năng lượng mặt trời bằng động cơ đốt ngoài” của hai em Đậu Văn Thuận và Nguyễn Ngọc Chính từng đoạt giải Nhì cấp Quốc gia. Nhiều công trình đã được các doanh nghiệp đặt vấn đề mua bản quyền để sản xuất đồng loạt.

Thời điểm hiện tại, nhiều dự án nghiên cứu của các em HS Trường THCS Diễn Hải đang được thực hiện. Dự án “Phao cứu hộ ô tô khi có tình huống lũ lụt” của em Nguyễn Thị Thùy Trang, lớp 9B được đánh giá cao không chỉ bởi tính trí tuệ trong NCKH mà còn bởi tính ứng dụng thực tiễn ở chính địa phương. Thùy Trang chia sẻ: Chứng kiến thực tế địa phương em thường xảy ra lũ lụt. Mỗi lúc như vậy, các phương tiện lại bị mắc kẹt, thậm chí bị lũ cuốn trôi. Vì vậy, em và các bạn nghĩ ra phương án tạo một bộ dụng cụ có thể sử dụng trong tình huống gặp lũ lụt. Cũng chính từ sự động viên, hướng dẫn của các thầy giáo, cô giáo, động lực từ thực tế và từ cuộc thi hằng năm thôi thúc chúng em tham gia nghiên cứu, hoàn thành đề tài này.

Không chỉ tại Trường THCS Diễn Hải mà phong trào nghiên cứu, sáng tạo KHKT đã lan tỏa ra nhiều nhà trường trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Theo bà Nguyễn Thị Kim Chi, Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Nghệ An: Hiện nay, tất cả các trường thuộc bậc học trung học trên địa bàn tỉnh đều có học sinh tham gia nghiên cứu, sáng tạo KHKT. Mỗi năm, ngành giáo dục tỉnh cũng hướng dẫn các nhà trường tổ chức nghiên cứu, sáng tạo KHKT và đưa kiến thức được học vào thực tiễn cuộc sống, từ đó tạo nên một phong trào có sức lan tỏa trong các trường học trên địa bàn.

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân về hiệu quả của cuộc thi ViSEF hằng năm với phong trào NCKH trong nhà trường, PGS, TS Nguyễn Xuân Thành, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học (Bộ GD&ĐT) cho rằng: Thực tế, phong trào NCKH trong các nhà trường ở bậc học trung học đã có từ trước. Đó có thể là những công trình, dự án hay sáng kiến nhỏ lẻ. Tuy nhiên, đến khi có cuộc thi ViSEF, phong trào này đã có sức lan tỏa sâu rộng. Cả nhà trường và HS có thêm động lực để đầu tư cho nghiên cứu. Hơn nữa, các doanh nghiệp cũng biết đến quá trình nghiên cứu của HS, từ đó có hướng tài trợ, đỡ đầu để các em có thêm điều kiện nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả.

Những đỉnh cao khoa học vẫy gọi

Có mặt tại cuộc thi ViSEF năm nay, cô giáo Nguyễn Bội Quỳnh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) khẳng định: Tất cả các em HS có công trình mang đến cuộc thi này đều là người chiến thắng. Bởi các em đã khẳng định được bản thân qua việc lĩnh hội những kiến thức khoa học, đưa vào cuộc sống. Hơn nữa, các công trình đó đều xuất phát và có tính ứng dụng trong thực tiễn. Bởi vậy, qua cuộc thi và phong trào NCKH đang lan tỏa trong các nhà trường sẽ là tiền đề quan trọng để các em tiếp tục học tập và vươn tới những thành tựu khoa học mới trong tương lai.

Chứng kiến các em HS đưa những công trình KHKT đến dự thi và thuyết minh đầy đủ thông tin, thuyết phục được người nghe như những nhà khoa học thực thụ mới thấy việc chiếm lĩnh khoa học của các em đang thực sự có những bước chuyển đáng ghi nhận. Các dự án khoa học của HS đều do chính các em tự tìm tòi, nghiên cứu. Các em phải lên kế hoạch, phương pháp nghiên cứu, quá trình tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm thực tiễn.

Thực tế hiện nay, học sinh ở bậc trung học đã có nhiều cơ hội để tiếp cận với kiến thức, khoa học công nghệ… Cùng với đó, các sân chơi về KHKT được tổ chức thường xuyên cũng tạo điều kiện để các em được giao lưu, học hỏi với bạn bè, tiếp nhận thêm các kiến thức và kỹ năng mới trong nghiên cứu và sáng tạo các công trình khoa học. Hai em Trịnh Quảng Hải và Đinh Thảo Ngân, HS lớp 11, Trường THPT chuyên tỉnh Thái Nguyên có công trình “Nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn và chống ung thư của hỗn hợp chất chiết từ cây mít lá đen và cây tam thất hoang” bày tỏ: Chúng em mong muốn không chỉ dừng lại ở đây, mà công trình của mình sẽ đi vào thực tiễn. Trong tương lai, chúng em mong sẽ có thêm nhiều điều kiện để tiếp cận với khoa học công nghệ và có thêm nhiều công trình khoa học mới có tính thực tiễn cao.

Phong trào NCKH đang có sức lan tỏa sâu rộng trong các trường phổ thông hiện nay chính là tiền đề quan trọng để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng mới, góp phần hình thành năng lực người học, từ đó góp phần đào tạo một thế hệ trẻ nắm vững KHKT, tạo nguồn nhân lực quan trọng tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 như tinh thần Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, góp phần thực hiện thắng lợi công cuộc CNH, HĐH đất nước trong thời kỳ mới.

Bài và ảnh: DUY VĂN