Chỉ tính trong 3 tháng đầu năm 2017, có nhiều hiệu trưởng bị thuyên chuyển công tác, xử lý kỷ luật, thậm chí bị vướng vào vòng lao lý, trong đó có những vụ việc nổi cộm như: Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nam Trung Yên (Cầu Giấy, Hà Nội) bị cách chức vì vi phạm nghiêm trọng chuẩn mực đạo đức nhà giáo; Hiệu trưởng Trường THCS Phú Đô (Nam Từ Liêm, Hà Nội) bị giáng chức do có nhiều sai phạm liên quan đến nhân sự, thu chi tài chính; Hiệu trưởng Trường Mầm non Tuổi Ngọc (Liên Chiểu, Đà Nẵng) bị đình chỉ công tác vì thu chi sai nguyên tắc hàng trăm triệu đồng; Hiệu trưởng Trường Mầm non Ngân Thủy (Lệ Thủy, Quảng Bình) bị xử phạt 1 năm tù vì tội tham ô tài sản...
Giờ học của cô, trò Trường Tiểu học và THCS Thổ Châu, xã Thổ Châu, huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang. Ảnh: THỦY SƠN
Một trong những nguyên nhân làm sa ngã, thoái hóa, biến chất của các hiệu trưởng nêu trên là do họ không những không thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nguyên tắc, quy định về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong nhà trường mà còn vi phạm nghiêm trọng quyền làm chủ của đội ngũ giáo viên, nhân viên ở cơ quan mình. Được giao trọng trách “cầm cây nảy mực” ở cơ sở giáo dục, hiệu trưởng có khá nhiều quyền hạn liên quan đến nhân sự, tài chính và điều hành, giải quyết các công việc của nhà trường. Nếu ai có lòng tự trọng, đạo đức trong sáng, tôn trọng đồng nghiệp, thương yêu học trò và cùng quan tâm, chăm lo mục tiêu phát triển lành mạnh của trường thì ở đó có bầu không khí dân chủ, đoàn kết, thân ái, nhân văn. Ngược lại, nếu ai có tư tưởng độc đoán, gia trưởng, áp đặt, tự đặt mình đứng “trên” tập thể, trong khi đội ngũ cán bộ, nhân viên của trường lại nể nang, né tránh, ngại phê bình đấu tranh thì ở đó tình trạng mất dân chủ ngày càng trở nên nghiêm trọng.
Trong Hội nghị về quy chế dân chủ trong các cơ sở giáo dục-đào tạo được tổ chức mới đây tại Hà Nội, đại diện lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo thừa nhận, bộ đã ban hành nhiều quy chế dân chủ trong trường học, nhưng việc thực hiện ở nhiều nơi còn rất hình thức, mờ nhạt, thiếu thực chất và chưa hiệu quả. Đó là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất dân chủ trong trường học, tác động tiêu cực đến môi trường văn hóa sư phạm, kéo theo hệ lụy là giáo viên khiếu kiện, tố cáo cán bộ lãnh đạo nhà trường, làm xáo trộn việc dạy-học của thầy và trò, gây hoang mang tâm lý trong phụ huynh học sinh.
Dân chủ không phải cứ nói nhiều là được thực hiện đến nơi đến chốn. Muốn phát huy dân chủ trong các cơ sở giáo dục-đào tạo, ngoài đề cao trách nhiệm, nghĩa vụ nêu gương của người đứng đầu và phát huy vai trò, quyền hạn của hội đồng nhà trường thì cơ chế giám sát của cộng đồng rất quan trọng. Phải xây dựng cơ chế đủ mạnh để mọi giáo viên, nhân viên trong nhà trường đều có quyền giám sát các hoạt động của hiệu trưởng, hội đồng nhà trường khi ban hành, giải quyết các việc liên quan đến nhân sự, tài chính, chuyên môn và đời sống vật chất, tinh thần của mọi thành viên trong trường. Cùng với đó, phải sớm có công cụ đánh giá, đo lường việc thực hiện dân chủ trong nhà trường bảo đảm chính xác, khách quan. Đã đến lúc các cơ sở giáo dục-đào tạo cũng phải tiến hành việc lấy chỉ số hài lòng của giáo viên, nhân viên trong trường đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và chức vụ tương đương. Khi chỉ số hài lòng cao chứng tỏ người đứng đầu nhà trường đã tôn trọng, phát huy quyền làm chủ của cấp dưới; và ngược lại, chỉ số hài lòng thấp cũng phần nào nhận diện được khá chính xác quyền làm chủ của giáo viên, nhân viên trong trường học có bảo đảm thực chất hay không.
Môi trường sư phạm thực chất là môi trường của những chuẩn mực đạo đức, văn hóa. Do đó, những người ở vị trí “đứng mũi chịu sào” ở trường học trước hết phải là những người tiêu biểu về phẩm chất, nhân cách, biết gắn kết các thành viên trong nhà trường bằng một thái độ ứng xử nhân văn, lề lối, phong cách làm việc dân chủ thì họ mới có thể “chèo lái con thuyền giáo dục” đi đến cái đích tốt đẹp. Thực tiễn đã chứng minh, môi trường dân chủ của nhà trường có được phát huy hay không trước hết phụ thuộc vào nhận thức, thái độ, trách nhiệm của người đứng đầu. Vì thế, nói như Phó thủ tướng Vũ Đức Đam, một hiệu trưởng có đức, có tài, phong cách làm việc dân chủ thì hàng chục, hàng trăm giáo viên được nhờ và hàng nghìn học sinh, sinh viên có cơ hội được học tập, phấn đấu trong một môi trường tốt. Việc phát huy dân chủ trong trường học, rộng hơn là trong ngành giáo dục là một trong những yếu tố quyết định góp phần đổi mới căn bản toàn diện giáo dục-đào tạo. Hơn nữa, đối với các trường học, dân chủ càng cần phải thực hiện tốt hơn để góp phần lan tỏa trong xã hội.
PHÚC NỘI