Nâng giá trị nông nghiệp từ du lịch sinh thái ở Sơn La

Đánh thức tiềm năng từ lợi thế sẵn có

Sơn La là tỉnh miền núi Tây Bắc có diện tích tự nhiên hơn 14.109km², dân số hơn 1,4 triệu người với 12 dân tộc cùng sinh sống. Địa phương có hơn 274km đường biên giới tiếp giáp nước bạn Lào. Đây là vùng đất hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch.

Đồng chí Vũ Đức Thuận, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Sơn La chia sẻ, toàn tỉnh hiện có trên 1 triệu ha đất sản xuất nông nghiệp; diện tích cây ăn quả và cây sơn tra đạt hơn 85 nghìn ha, sản lượng hằng năm trên 510 nghìn tấn. Nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung đã hình thành và phát triển hiệu quả như: Cà phê, chè, cây ăn quả, bò sữa, thủy sản lòng hồ... Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với sản xuất nông nghiệp.

Trẻ em tham gia làm du lịch cộng đồng ở Khu du lịch Mộc Châu, tỉnh Sơn La.

Không chỉ có thế mạnh về nông nghiệp, Sơn La còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, khí hậu trong lành, mát mẻ, hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, cùng bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc. Trong đó, nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Toàn tỉnh có 65 di tích được xếp hạng, gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt, 16 di tích quốc gia và 47 di tích cấp tỉnh.

Khu du lịch quốc gia Mộc Châu mỗi năm thu hút hàng triệu khách du lịch trong và ngoài nước.

Đặc biệt, Khu du lịch quốc gia Mộc Châu là khu du lịch quốc gia thứ 8 của cả nước được công nhận, đồng thời được Tổ chức Giải thưởng Du lịch thế giới vinh danh là “Điểm đến thiên nhiên hàng đầu thế giới”. Vùng lòng hồ thủy điện Sơn La cũng đã được đưa vào Quy hoạch hệ thống du lịch quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Những tiềm năng đó đang tạo nền tảng để Sơn La phát triển mô hình kinh tế nông nghiệp đa giá trị, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp, bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch sinh thái.

Người nông dân trở thành chủ thể của du lịch trải nghiệm

Nhận thức rõ vai trò trung tâm của nông dân trong phát triển nông nghiệp gắn với du lịch, những năm qua, các cấp Hội Nông dân tỉnh Sơn La đã tập trung tuyên truyền, vận động hội viên chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với dịch vụ, du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái.

Theo đồng chí Vũ Đức Thuận, giai đoạn 2021-2025, Hội Nông dân các cấp trong tỉnh đã phối hợp tổ chức hơn 4.500 cuộc tuyên truyền, tập huấn cho trên 580 nghìn lượt hội viên. Đồng thời phối hợp hỗ trợ xây dựng trên 639 mô hình phát triển nông nghiệp sinh thái, du lịch cộng đồng, kỹ năng quảng bá sản phẩm, xây dựng sản phẩm OCOP, chuyển đổi số và thương mại điện tử.

Đồng chí Nguyễn Thị Hồng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Quốc hội tham quan gian trưng bày các mặt hàng nông sản đạt tiêu chuẩn OCOP của tỉnh Sơn La tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.

Từ các chương trình hỗ trợ đó, nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch đã được hình thành và từng bước phát huy hiệu quả. Du khách đến Sơn La không chỉ tham quan các đồi chè, vườn mận, vườn xoài, vườn cam hay vùng cà phê đặc sản, mà còn được trực tiếp trải nghiệm thu hái nông sản, tìm hiểu đời sống văn hóa bản địa và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Các điểm du lịch cộng đồng ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Nhiều hộ nông dân, hợp tác xã đã từng bước nâng cao thu nhập từ việc kết hợp sản xuất nông nghiệp với các dịch vụ du lịch. Báo cáo của tỉnh Sơn La cho thấy, năm 2025, địa phương đón khoảng 5,9 triệu lượt khách du lịch, tổng doanh thu xã hội từ hoạt động du lịch đạt trên 7.300 tỷ đồng.

Mở rộng không gian phát triển bền vững

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Sơn La đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp sinh thái. Xu hướng du lịch toàn cầu hiện nay đang chuyển mạnh sang du lịch xanh, du lịch trải nghiệm, nghỉ dưỡng và khám phá văn hóa bản địa. Đây chính là những lợi thế nổi trội của địa phương.

Sự phát triển của internet, mạng xã hội và các nền tảng số đã góp phần đưa hình ảnh Mộc Châu, Tà Xùa, Ngọc Chiến, Quỳnh Nhai, Pha Đin đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế. Đây cũng là kênh quảng bá hiệu quả, góp phần thu hút đầu tư và mở rộng thị trường khách du lịch cho Sơn La.

Nhiều sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Sơn La được người tiêu dùng ưa chuộng.

Theo đồng chí Giàng Thị Giang, Phó trưởng ban Công tác Nông dân, Cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Sơn La, hệ thống hạ tầng giao thông liên kết vùng đang từng bước được đầu tư đồng bộ. Tuyến cao tốc Hòa Bình-Mộc Châu đang được triển khai; định hướng xây dựng các tuyến cao tốc Mộc Châu-Sơn La, Sơn La-Điện Biên, cùng việc nâng cấp sân bay Nà Sản, sẽ tạo bước đột phá trong kết nối vùng và phát triển du lịch.

Xu hướng du lịch xanh kết hợp trải nghiệm văn hóa bản địa và nông nghiệp hoàn toàn phù hợp với lợi thế của Sơn La, đồng thời có thể được chuẩn hóa thành các sản phẩm du lịch bốn mùa nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Theo định hướng phát triển, Sơn La sẽ tập trung xây dựng Khu du lịch quốc gia Mộc Châu trở thành một trong những trung tâm du lịch hàng đầu vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ; phát triển Khu du lịch vùng lòng hồ thủy điện Sơn La theo định hướng khu du lịch quốc gia; từng bước xây dựng Tà Xùa, Quỳnh Nhai, Ngọc Chiến, Pha Đin trở thành các khu du lịch cấp tỉnh. Quan điểm xuyên suốt là phát huy lợi thế văn hóa và nông nghiệp để tạo nên các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, lấy văn hóa và nông nghiệp làm nền tảng cốt lõi cho phát triển du lịch.

Xây dựng những mô hình hiệu quả đến năm 2030

Để phát huy hiệu quả các mô hình nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái trong thời gian tới, Hội Nông dân tỉnh Sơn La xác định tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho hội viên về phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị gắn với du lịch sinh thái và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Đặc sản cam Sơn La được giới thiệu tại Trung tâm Hội chợ triển lãm quốc gia tháng 2-2026.

Ông Trần Văn Hồng, Giám đốc Hợp tác xã Tiến Đạt, đơn vị chuyên thu mua, kinh doanh các loại hoa quả chất lượng cao, cho rằng cần tiếp tục hỗ trợ hội viên xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch cộng đồng; phát triển các sản phẩm OCOP, sản phẩm nông nghiệp đặc trưng gắn với trải nghiệm văn hóa bản địa. Đồng thời, tăng cường đào tạo kỹ năng làm du lịch, kỹ năng chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số; xây dựng hình ảnh người nông dân văn minh, thân thiện và chuyên nghiệp.

Cùng với đó, thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các đơn vị lữ hành để hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ đến khai thác dịch vụ du lịch; vận động hội viên tích cực bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên, gắn phát triển du lịch với bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

Với những định hướng rõ ràng cùng sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và người nông dân, Sơn La đang từng bước mở rộng không gian phát triển cho các mô hình nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái. Mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nông thôn giàu đẹp, văn minh, đưa Sơn La trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực Tây Bắc cũng như cả nước.