Tân Thành là xã miền núi của huyện Phú Bình cũ, tỉnh Thái Nguyên. Nơi đây địa hình nhiều đồi núi, đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Bố tôi vốn công tác trong ngành lâm nghiệp, có nhiều thời gian gắn bó với nơi này, nên cũng được gọi là nắm địa bàn. Có lần khi tôi thắc mắc về cái tên Cầu Muối, thì được bố tôi kể lại rằng: Tương truyền, xưa kia đây còn là vùng đất hoang sơ hẻo lánh, dân cư thưa thớt, nhiều thú dữ.

Có hai mẹ con nhà nọ đi bán muối, đến vùng đất này thì mệt, nghỉ tìm nước uống rồi bị hổ vồ chết. Nhưng lạ thay hổ không ăn thịt và chỗ hai mẹ con nằm chết lại nhanh chóng có mối đùn đất lấp kín thành cầu. Dân làng được hai mẹ con báo mộng nên đã lập đền thờ cúng tại đây và trông nom cẩn thận…

Cụm di tích đình-đền-chùa Cầu Muối gắn với câu chuyện dân gian ly kỳ. Ảnh: Phú Bình

Ấy là chuyện dân gian kể lại. Còn theo sử sách ghi chép thì Cụm di tích Đình - đền - chùa Cầu Muối được xây dựng từ năm 1719 dưới thời Hậu Lê.

Cụm di tích gồm đình Cầu Muối thờ Thành hoàng Cao Sơn Quý Đại Vương (Dương Tự Minh) - công thần giúp vua Lý chống giặc Tống, giúp dân phát triển kinh tế; chùa Cầu Muối thờ Phật; 2 ngôi đền gồm đền Công Đồng thờ Mẫu Liễu Hạnh, đền thượng thờ Mẫu Thượng Ngàn.

Nơi đây hiện vẫn còn cây hương đá được lập từ năm 1719 và lưu giữ nhiều hiện vật cổ giá trị như: Chiêng, giá văn tế, nhang án, ngai thờ, cối đá, bát hương gốm cổ và tượng…

 Vùng đất ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử.

Trong chiến tranh, vùng đất này cũng là di tích cách mạng ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình, chùa Cầu Muối là địa điểm tổ chức dạy chữ quốc ngữ, xóa nạn mù chữ cho người dân.

Đây cũng là khu vực dùng để cất giấu lương thực của địa phương, là nơi đóng quân của Đại đoàn 308. Sau này, trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đây cũng là nơi Sư đoàn 304 đóng quân. Năm 2005, Cụm di tích Đình - đền - chùa Cầu Muối được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Cụm di tích đình-đền-chùa Cầu Muối.

Trước đây, đình - đền - chùa Cầu Muối phục vụ nhu cầu văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương, mở cửa vào mùng một, ngày rằm hằng tháng.

Sau này, ngày càng nhiều du khách thập phương tới lễ bái, du xuân. Lễ hội Đình - đền - chùa Cầu Muối khai hội vào ngày mùng 4 tháng Giêng hằng năm, với nhiều nghi lễ, hoạt động văn hóa hấp dẫn, nhưng từ ngày mùng Một, mùng Hai Tết, tuyến đường từ Quốc lộ 37, xã Phú Bình vào Tân Thành đã tấp nập những đoàn xe nối dài.

Đi lễ đầu năm cầu mong bình an, may mắn và du xuân vãn cảnh đã trở thành nét văn hóa không thể thiếu với người Việt. Nhiều người đi lễ Cầu Muối đã thành nếp hằng năm, nhiều du khách phương xa vì nghe danh mà tìm đến ít nhất một lần trong đời.

Ngoài những giá trị lịch sử lâu đời, có tiếng là “linh thiêng”, nhiều người tin rằng đi lễ Cầu Muối đầu năm rất hợp với câu “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” mà các cụ xưa vẫn nói. Như thế, một năm mới sẽ càng thêm đậm đà, may mắn hơn.

  Ngày càng đông du khách thập phương tới Cầu Muối những ngày đầu năm.

Những năm qua, cùng với việc du khách ngày càng đông, chính quyền địa phương đã nhanh chóng có biện pháp hiệu quả trong công tác tổ chức lễ hội cũng như bảo đảm những nhu cầu của người dân.

Từ việc phân luồng giao thông, tổ chức lễ hội nghiêm trang, các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao đa dạng, cung cấp mã QR thông tin di tích, tới việc tuyên truyền người dân tham gia lễ hội an toàn, văn minh, quy hoạch các dịch vụ kết hợp quảng bá văn hóa, ẩm thực địa phương.

Một năm mới lại về, Cầu Muối lại đón chào du khách thập phương, mong một năm bình an và đậm đà tới mọi nhà.