Đánh thức những miền di sản ven đô

Một buổi sáng cuối tuần, con đường dẫn vào làng gốm Bát Tràng rất tấp nập. Trong những xưởng gốm nằm san sát, nhiều em nhỏ cẩn thận đặt đôi tay lên bàn xoay, chăm chú nắn từng khối đất sét dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Tiếng cười xen lẫn tiếng bàn xoay gốm tạo nên bầu không khí nhộn nhịp khác hẳn hình dung về một làng nghề truyền thống chỉ chuyên sản xuất và buôn bán. Cách đó không xa, các cửa hàng lưu niệm, quán cà phê và không gian trưng bày nghệ thuật cũng đón lượng khách đông đảo đến tham quan, trải nghiệm.

Các bạn nhỏ thích thú với trải nghiệm làm gốm. Ảnh: KHÁNH VI

Hình ảnh ấy cũng đang diễn ra ở nhiều làng nghề ven đô khác của Hà Nội. Nếu trước đây, du khách đến chủ yếu để tham quan hoặc mua sản phẩm, thì nay họ mong muốn được trực tiếp trải nghiệm, lắng nghe những câu chuyện về nghề và hòa mình vào nhịp sống của người dân địa phương. Chính sự thay đổi trong nhu cầu của du khách đã mở ra hướng đi mới, giúp nhiều làng nghề từng bước phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch.

Là địa phương có nhiều làng nghề truyền thống, Hà Nội sở hữu những giá trị văn hóa đặc sắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi của thị trường từng khiến không ít làng nghề đối mặt với nguy cơ mai một khi sức tiêu thụ giảm, lao động trẻ rời quê, nghề truyền thống thiếu người kế tục. Trước thực tế đó, nhiều làng nghề đã chủ động phát triển du lịch trải nghiệm, mở cửa đón khách tham quan, giới thiệu quy trình sản xuất và tổ chức các hoạt động thực hành nghề. Hướng đi này không chỉ tạo thêm nguồn thu cho người dân mà còn góp phần quảng bá, lan tỏa giá trị của các nghề thủ công truyền thống.

Bạn Đào Khánh Vi, 20 tuổi (Bát Tràng, Hà Nội) chia sẻ, sau khi tốt nghiệp THPT, thay vì tìm công việc ở thành phố, Vi quyết định nối nghiệp gia đình với nghề làm gốm truyền thống. Phát huy lợi thế của người trẻ am hiểu công nghệ, Vi xây dựng các kênh Facebook và Tiktok để quảng bá sản phẩm, đồng thời thường xuyên đăng tải những hình ảnh, video về quy trình làm gốm và cuộc sống ở làng nghề. "Thông qua mạng xã hội, nhiều người biết đến làng gốm Bát Tràng hơn. Lượng khách đến tham quan, trải nghiệm và mua sản phẩm tại cơ sở của gia đình mình cũng tăng lên đáng kể", Vi cho biết.

Tại Bát Tràng, nhiều nghệ nhân trở thành những "hướng dẫn viên" đặc biệt khi trực tiếp hướng dẫn du khách nặn gốm, vẽ men và giới thiệu về lịch sử làng nghề. Sau mỗi buổi trải nghiệm, điều du khách mang về không chỉ là một món quà lưu niệm mà còn là những kỷ niệm và sự trân trọng đối với bàn tay khéo léo của người thợ.

Cũng với cách làm đó, làng Chuông (Thanh Oai, Hà Nội) đang từng bước tạo sức hút bằng việc giới thiệu nghề làm nón truyền thống. Đến đây, du khách được tìm hiểu quy trình chọn lá, là lá, khâu nón,… những công đoạn đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ. Nhiều hộ sản xuất đã kết hợp bán sản phẩm với hoạt động trải nghiệm, giúp chiếc nón lá không chỉ là vật dụng quen thuộc mà còn trở thành sản phẩm văn hóa mang đậm dấu ấn của làng quê Bắc Bộ.

Khách du lịch trải nghiệm làm nón tại làng Chuông (Thanh Oai, Hà Nội). Ảnh: NVCC

Gắn bó hơn nửa thế kỷ với nghề làm nón, nghệ nhân Tạ Thu Hương, 58 tuổi (Thanh Oai, Hà Nội) cho biết, nghề thủ công truyền thống này đã được gia đình bà gìn giữ qua ba thế hệ. "Từ khi còn nhỏ, tôi đã theo ông bà, cha mẹ học cách đặt khung, là lá, khâu từng mũi nón. Càng làm càng yêu nghề, bởi đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức của gia đình và quê hương. Điều tôi mong nhất là nghề làm nón sẽ tiếp tục được gìn giữ, có thêm nhiều người trẻ gắn bó để những giá trị truyền thống ấy không bị mai một", bà Hương chia sẻ.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương (thứ ba, từ phải sang) chụp hình kỷ niệm cùng du khách tại không gian trải nghiệm của gia đình. Ảnh: NVCC

Trong khi đó, làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội) lại hấp dẫn bởi không gian làng Việt cổ được bảo tồn khá nguyên vẹn. Những con ngõ đá ong, cổng làng, giếng nước, đình làng và những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi vẫn hiện diện trong nhịp sống thường nhật. Nhiều hộ dân mở cửa đón khách, phục vụ bữa cơm quê, hướng dẫn làm chè lam, bánh tẻ, bánh sắn… hay chia sẻ những câu chuyện về lịch sử vùng đất xứ Đoài. Chính sự mộc mạc và chân thực ấy đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến này.

"Điều tôi thích nhất khi đến làng cổ Đường Lâm là được hòa mình vào cuộc sống của người dân. Tôi đã đạp xe qua những con ngõ nhỏ, thưởng thức các món ăn truyền thống và trò chuyện với người dân trong làng. Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu hơn về văn hóa và con người Việt Nam", chị Phitsamai Phounphommy, du khách đến từ Lào bày tỏ.

Trải nghiệm thú vị tại làng cổ Đường Lâm. Ảnh: HÀ HƯƠNG

Điểm chung của các ngôi làng là đều chuyển từ tư duy "bán sản phẩm" sang "bán trải nghiệm". Thay vì chỉ mua một món đồ lưu niệm, du khách được trực tiếp nặn gốm, thử khâu những đường kim đầu tiên trên chiếc nón lá, hay khám phá nếp sống của một ngôi làng cổ. Những trải nghiệm ấy không chỉ làm phong phú sản phẩm du lịch mà còn giúp các giá trị văn hóa truyền thống được lan tỏa một cách tự nhiên và sinh động.

Đến với làng cổ Đường Lâm có rất nhiều góc đẹp để du khách tạo dáng chụp hình. Ảnh: DIỆU HUYỀN

Giữa nhịp phát triển của một đô thị hiện đại, những làng nghề ven đô vẫn đang lưu giữ hồn cốt của văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Khi những giá trị ấy được kết nối với du lịch bằng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và gần gũi, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay. Đó cũng là cách để những miền quê giàu truyền thống của Hà Nội khẳng định sức sống mới, trở thành những điểm đến hấp dẫn trên hành trình khám phá văn hóa của du khách trong và ngoài nước.