Phóng viên (PV): Đề nghị Phó thủ tướng cho biết ý nghĩa của Hội nghị Ngoại giao lần thứ 29 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc18 trong bối cảnh tình hình trong nước và quốc tế hiện nay?

Phó thủ tướng Phạm Bình Minh: Hội nghị Ngoại giao lần thứ 29 diễn ra sau thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, đưa ra định hướng phát triển đất nước trong 5 năm tới, trong đó có đường lối đối ngoại. Đường lối đối ngoại, đó là tăng cường hơn nữa hiệu quả của hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế. Đó cũng chính là chủ đề của Hội nghị Ngoại giao lần thứ 29: “Nâng cao hiệu quả của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế; thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XII”.

Hội nghị Ngoại giao lần này diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới biến động nhanh chóng, khôn lường. Có thể nói, đặc điểm của tình hình thế giới những năm vừa qua là diễn biến bất ổn ngày càng tăng; sự lan tỏa của những bất ổn ấy cũng ngày càng rộng. Tình hình của nhiều khu vực trên thế giới, những thách thức an ninh phi truyền thống như bạo lực, khủng bố diễn ra hết sức nhanh chóng, tác động đến cả khu vực mà chúng ta đang sống. Bên cạnh đó, vấn đề tranh chấp chủ quyền cũng diễn ra phức tạp. Về kinh tế, trong những năm qua, tình hình kinh tế thế giới chưa thoát khỏi sự trì trệ. Đó là thách thức với tất cả các nước, các khu vực.

Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh tại cuộc gặp gỡ báo chí. Ảnh: TRỌNG HẢI 

Trong bối cảnh như vậy, Hội nghị Ngoại giao lần này đánh giá lại tình hình thế giới; thách thức đối với đất nước chúng ta để từ đó kiến nghị các biện pháp nhằm đạt được mục tiêu đề ra, đó là: Đối ngoại góp phần tạo dựng được môi trường hòa bình, ổn định của đất nước để phát triển; đồng thời bảo vệ được vững chắc độc lập chủ quyền đóng góp vào việc xây dựng đất nước ta thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

PV: Phó thủ tướng đánh giá như thế nào về những kết quả của công tác đối ngoại cùng tiến trình hội nhập quốc tế trong thời gian qua và phương hướng thời gian tới để thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XII?

Phó thủ tướng Phạm Bình Minh: Trong thời gian qua, báo chí luôn đồng hành với ngoại giao. Các bạn phóng viên không chỉ nắm rõ, theo sát những thành tựu của công tác đối ngoại mà còn là người trực tiếp đóng góp vào những thành tựu đó. Các thành tựu đối ngoại đã được tổng kết tại Đại hội Đảng XII. Tôi chỉ “gói” lại một số nét lớn.

Thứ nhất, chúng ta đã giữ vững được môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho phát triển, đưa các mối quan hệ đối ngoại quan trọng đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả. Bên cạnh việc tiếp tục củng cố, phát triển quan hệ với Lào, Cam-pu-chia, các mối quan hệ với bạn bè truyền thống, chúng ta đã hoàn thành việc xây dựng khuôn khổ quan hệ đối tác với hầu hết các nước có ảnh hưởng lớn ở khu vực và trên thế giới. Các khuôn khổ đó đã đưa quan hệ của Việt Nam với các đối tác, nhất là các đối tác hàng đầu như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nga, Nhật Bản, Liên minh châu Âu, các nước cùng trong Cộng đồng ASEAN… đi vào khuôn khổ ổn định, đồng thời mang lại ngày càng nhiều lợi ích về kinh tế, thương mại, đầu tư, chính trị, quốc phòng, an ninh, văn hóa…

 Thứ hai, công tác đối ngoại đã đóng góp tích cực vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội. Việt Nam đã hoàn thành việc đàm phán, ký kết nhiều Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới. Thời gian tới, việc các FTA thế hệ mới, quy mô lớn mà chúng ta ký kết đi vào hiệu lực sẽ mở ra nhiều cơ hội để Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và ODA.

Thứ ba, công tác đối ngoại đã góp phần quan trọng vào nhiệm vụ giữ vững chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, bảo vệ an ninh Tổ quốc. Năm năm qua, công tác biên giới với Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia đều có tiến triển. Về cơ bản, đường biên giới trên bộ của nước ta với các nước láng giềng được bảo vệ ổn định, bảo đảm an ninh, trật tự, hòa bình, hữu nghị.

Trước những diễn biến phức tạp ở Biển Đông, đối ngoại đã sử dụng linh hoạt, triệt để các biện pháp chính trị-ngoại giao, mọi kênh đối thoại, tiếp xúc, kiên quyết đấu tranh bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời chủ động tranh thủ mọi cơ hội để giảm căng thẳng, khôi phục lòng tin, thúc đẩy hợp tác hữu nghị, nỗ lực đối thoại nhằm tìm kiếm giải pháp cơ bản, lâu dài.

Thứ tư, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước thông qua việc nâng tầm đối ngoại đa phương từ “tham gia tích cực” lên “chủ động đóng góp xây dựng, định hình luật chơi chung”, bảo vệ và thúc đẩy hiệu quả các lợi ích chiến lược về an ninh, phát triển của Việt Nam, đồng thời thể hiện tinh thần “thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế”.

Thứ năm, công tác về người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục được chú trọng và triển khai tích cực, qua đó xây dựng chủ trương, chính sách hỗ trợ kiều bào ổn định địa vị pháp lý, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, khơi thêm nguồn lực cho đất nước. Công tác bảo hộ công dân đã được triển khai kịp thời, hiệu quả, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của công dân Việt Nam ở các khu vực có thảm họa thiên tai, chiến sự, bảo hộ quyền và lợi ích chính đáng của ngư dân, tàu cá Việt Nam ở Biển Đông và các vùng biển xa.

Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận còn không ít mặt hạn chế. Tư duy hội nhập quốc tế vẫn chuyển biến chậm, chưa theo kịp những diễn biến tình hình thế giới và khu vực. Chúng ta chưa tận dụng hết lợi ích của các mối quan hệ Đối tác chiến lược, Đối tác toàn diện. Nền kinh tế nước ta dễ bị tổn thương trước các biến động bất lợi của kinh tế thế giới. Chúng ta chưa tranh thủ được đầy đủ các cơ hội của hội nhập quốc tế để nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, chưa tạo được động lực mạnh mẽ để phát triển nhanh và bền vững. Trong khi đó, phát triển và hội nhập đang tạo nhiều sức ép lên các vấn đề văn hóa, xã hội và môi trường.

Về phương hướng công tác đối ngoại trong thời gian tới, cơ bản là thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XII. Mục tiêu là: “Vì lợi ích tối cao của quốc gia-dân tộc”; phương châm là: “Vừa hợp tác, vừa đấu tranh, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân”.

PV: Những biến động trong tình hình khu vực và thế giới tác động thế nào đến hoạt động đối ngoại của Việt Nam? Sự phối hợp giữa ngành ngoại giao và quân đội trong lĩnh vực này như thế nào, thưa Phó thủ tướng?

Phó thủ tướng Phạm Bình Minh: Tình hình thế giới biến động hết sức nhanh. Bất cứ tình hình gì xảy ra ở bất cứ khu vực nào sẽ tác động lan tỏa đến các khu vực khác. 

Một vấn đề nổi lên là sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn hết sức phức tạp, gay gắt trên nhiều lĩnh vực, không chỉ về chính trị, quân sự mà cả về kinh tế. Vai trò của các nước lớn, quan trọng trên thế giới hiện nay là không thể bác bỏ, sự cạnh tranh giữa các nước lớn sẽ ảnh hưởng đến các nước khác, dẫn đến tình trạng lôi kéo, tập hợp lực lượng. Nước nào không bảo đảm được vai trò độc lập, tự chủ của mình sẽ bị ảnh hưởng to lớn. Những vấn đề an ninh phi truyền thống nổi lên bất thường thời gian qua như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu... đều tác động đến môi trường an ninh của chúng ta. 

Thời gian qua, chúng ta đã đánh giá và phản ứng đúng trước những tác động đó và kết quả là duy trì được môi trường hòa bình, ổn định của đất nước.

Quốc phòng-An ninh-Ngoại giao là thế kiềng ba chân của nước ta để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và chế độ XHCN. Ba lĩnh vực này đã phối hợp chặt chẽ trên tất cả các khía cạnh của hoạt động đối ngoại và là một trong những nguyên nhân dẫn đến thành công trong công tác đối ngoại của Việt Nam thời gian qua.

PV: Phó thủ tướng có nhận định gì về tình hình ASEAN hiện nay khi có nhiều thông tin cho rằng vai trò trung tâm và sự đoàn kết của khối đang gặp nhiều thách thức?

Phó thủ tướng Phạm Bình Minh: Từ khi thành lập, các thành viên ASEAN hiểu rằng, ASEAN chỉ có vai trò trong quốc tế và khu vực khi là một khối thống nhất, sự đoàn kết nội khối được bảo đảm. Vì vậy, ASEAN có 2 vấn đề trọng tâm là vai trò trung tâm và sự đoàn kết.

Nếu đứng riêng rẽ, có thể nói các thành viên ASEAN đa số là các nước vừa và nhỏ, không thể có vai trò, vị thế lớn trên thế giới. Nhưng nếu các nước đứng trong một Cộng đồng ASEAN, cùng có tiếng nói chung, thì từng nước sẽ có thế mạnh riêng. Cơ chế của sự đoàn kết trong ASEAN là đưa ra được các quyết định trên cơ sở đồng thuận với mục tiêu các nước cùng nhau đạt được lợi ích tối thiểu, vì nước nào cũng muốn lợi ích tối đa thì sẽ không đạt được sự đồng thuận.

Trong thời gian vừa qua, có những vấn đề tưởng chừng sẽ phá vỡ sự đoàn kết của ASEAN, chẳng hạn như vấn đề Biển Đông. ASEAN không chỉ có vấn đề Biển Đông, mà những vấn đề khác cũng có lúc gây ra khó khăn. Tuy nhiên, các nước ASEAN vẫn cố gắng đạt được sự đồng thuận.

PV: Trân trọng cảm ơn Phó thủ tướng!

VŨ HÙNG (ghi)