Hầu hết các quốc gia đều duy trì hệ thống cơ quan điều tra quân sự độc lập với cơ quan điều tra dân sự, kể cả trong thời bình. Đó là yêu cầu tất yếu để bảo vệ tuyệt đối bí mật quân sự, bí mật quốc phòng, bí mật quốc gia và giữ vững kỷ luật Quân đội.
Có những hành vi trong đời sống dân sự ít nghiêm trọng, nhưng trong môi trường Quân đội lại có thể trực tiếp đe dọa sức mạnh chiến đấu và an ninh quốc gia. Ngược lại môi trường Quân đội và hoạt động của quân nhân hết sức đặc thù, liên quan tới bí mật quân sự, bí mật Nhà nước, an nguy quốc gia mà các cơ quan điều tra ngoài Quân đội không thể tiếp cận.
 |
| Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trao Huân chương Chiến công hạng Nhất tặng Viện Kiểm sát quân sự Trung ương, tại Lễ đón nhận Huân chương Chiến công hạng Nhất và kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Viện Kiểm sát quân sự Trung ương. Ảnh: qdnd.vn |
Thực tiễn quốc tế cho thấy, việc phân định thẩm quyền điều tra phải dựa trên chủ thể thực hiện hành vi, đối tượng bị xâm hại và lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý-như người thuộc Quân đội quản lý hay người ngoài Quân đội; bí mật quân sự hay lợi ích dân sự; công trình, mục tiêu quốc phòng hay đối tượng thuộc khu vực dân sự...
Nguyên tắc này càng phải được bảo đảm nghiêm ngặt đối với các vụ án xảy ra trên nhiều địa bàn hoặc trên không gian mạng. Không gian mạng có thể xóa nhòa ranh giới địa lý, nhưng không làm thay đổi bản chất hành vi phạm tội, đối tượng bị xâm hại cũng như yêu cầu bảo vệ quốc phòng.
Vì vậy, khi chủ thể là đối tượng do Quân đội quản lý hoặc mục tiêu bị xâm hại thuộc phạm vi quản lý của Quân đội, thì thẩm quyền điều tra phải thuộc cơ quan điều tra trong Quân đội-cơ quan duy nhất có đủ thẩm quyền, điều kiện tiếp cận thông tin mật và năng lực chuyên môn để điều tra vụ án khách quan, toàn diện, đúng pháp luật, bảo đảm yếu tố đặc thù Quân đội.
Lợi ích quốc gia luôn phải được đặt lên trên hết, trước hết, trong đó việc bảo vệ bí mật quân sự, bí mật Nhà nước, bảo vệ sức mạnh chiến đấu của Quân đội phải được ưu tiên hàng đầu.
Tiếp tục hoàn thiện thể chế về tổ chức và hoạt động của các cơ quan điều tra là yêu cầu khách quan trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện chủ trương cải cách tư pháp của Đảng, tinh gọn tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Chiều 22-4, tại Hà Nội, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng chủ trì buổi làm việc với Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2025; 4 tháng đầu năm 2026 và phương hướng nhiệm vụ trọng tâm những tháng còn lại năm 2026 và thời gian tiếp theo.
Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) đang đề xuất một thay đổi quan trọng trong phân định thẩm quyền điều tra giữa hai hệ thống cơ quan điều tra. Theo dự thảo luật, đối với các vụ án không thuộc bí mật quân sự, không xảy ra trong doanh trại Quân đội hoặc khu vực quân sự do Quân đội nhân dân quản lý, bảo vệ mà bị hại hoặc người phạm tội là quân nhân, Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh vẫn tiến hành điều tra toàn bộ vụ án; cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân chỉ thực hiện một số hoạt động điều tra theo yêu cầu, như xác minh nhân thân quân nhân, thi hành các biện pháp bắt, giữ người trong trường hợp khẩn cấp, khám xét, thu giữ vật chứng, tài liệu trong doanh trại hoặc khu vực quân sự.