Đây là nỗ lực của chính quyền và ngành văn hóa địa phương nhằm khơi dậy, phát huy vai trò, trách nhiệm của cư dân bản địa trong việc tham gia bảo tồn, phát huy giá trị của gần 50 điểm di tích thuộc quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ trải dài trên địa bàn 10 xã, phường của tỉnh.

Du khách tham quan khu di tích đồi A1. Ảnh: vietnamtourism.gov.vn 

Cùng với Điện Biên, nhiều tỉnh, thành phố như Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Đà Nẵng... thời gian qua chú trọng huy động sức mạnh cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. Nhờ đó, người dân có nhiều việc làm thiết thực như không xâm lấn ranh giới phạm vi di tích; không chăn thả gia súc, không chặt cây trong khu vực di tích đã được khoanh vùng; chủ động cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng khi phát hiện các hành vi xâm hại di tích...

Cộng đồng sinh sống tại chỗ không chỉ là lực lượng trực tiếp giám sát, giữ gìn, bảo vệ di sản một cách tốt nhất mà còn là người phát hiện kịp thời các nguy cơ xuống cấp, xâm hại di tích. Do đó, cùng với phát huy “tai, mắt” nhanh nhạy của người dân địa phương, việc chuyển tư duy từ quản lý hành chính sang phương thức lấy cộng đồng làm trung tâm là chìa khóa để bảo vệ di sản một cách bền vững. Đây cũng là khuyến nghị của UNESCO tại Công ước quốc tế năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.

Muốn phát huy bền vững vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản, giải pháp căn cơ là phải tạo điều kiện sinh kế thuận lợi, ổn định cho người dân; đồng thời cơ quan quản lý di tích có trách nhiệm chia sẻ lợi ích và giá trị từ nguồn thu di sản cho nhân dân địa phương.