Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội

Các đại biểu tán thành và đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) rất công phu, kỹ lưỡng với tư duy lập pháp hiện đại, bảo đảm sự cân bằng giữa nghiêm trị những hành vi tội phạm nguy hiểm mới với việc mở rộng chính sách khoan hồng và nhân đạo của Nhà nước.

Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu. Ảnh: TRỌNG HẢI

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (đoàn Thanh Hóa) cho biết, tại khoản 3 Điều 78 xác định một trong các điều kiện để quy trách nhiệm hành vi phạm tội đó là có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cần làm rõ sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận này được xác định qua quyết định và hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào và căn cứ vào thẩm quyền nào của pháp nhân; bởi chỉ riêng về quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà cá nhân có được từ hành vi phạm tội thì chưa đủ để quy trách nhiệm hình sự.

Về việc áp dụng hình phạt đối với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, dựa trên lỗi và vai trò thực tế. Dự thảo luật đã thể hiện đúng hướng này tại khoản 2 Điều 84. Theo đó, cần nhất quán với nguyên tắc không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người trên thực tế đã quyết định, trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội đó.

Đại biểu Quốc hội Phan Thị Thùy Linh (đoàn Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: TRỌNG HẢI

Làm rõ nội dung này, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, liên quan đến phạm vi, trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đa số ý kiến của các đại biểu Quốc hội nhất trí với các nội dung bổ sung liên quan đến pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị rà soát, cân nhắc khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh.

Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân và doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự cá nhân là chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm.

Trên cơ sở căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Qua đó, bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội; đồng thời, quán triệt tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh.

Đại tướng Lương Tam Quang thông tin, trong quá trình xây dựng, dự thảo luật đã mở rộng thêm 24 tội danh chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại, tập trung vào các nhóm tội: Mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về kinh doanh thương mại và dịch vụ; các tội về môi trường, thực phẩm, ma túy; các tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; các tội về bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.

Thực tiễn cho thấy, trong nhiều trường hợp, hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc là pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ, thời gian qua, nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng ngàn tỷ đồng.