QĐND - GS, TSKH, Anh hùng LLVT nhân dân, Thiếu tướng Bùi Đại tâm sự: “Thời nay, người bác sĩ đứng trước nhiều áp lực lắm, giữ được cái đức của người thầy thuốc là rất khó nhưng tôi luôn tin vào các cháu ở Khoa A4 (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), đó là một khoa anh hùng thời kỳ chống Mỹ, các cháu công tác ở đây phải luôn ghi nhớ điều đó”.

Điều Thiếu tướng Bùi Đại nhắc, cũng là điều mà thế hệ trẻ ở Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vẫn thường ôn lại trong những ngày truyền thống của bệnh viện. Trong kháng chiến chống Mỹ, ngoài nhiệm vụ chính cấp cứu điều trị bệnh nhân bị các bệnh truyền nhiễm, các bác sĩ của khoa còn nhận thêm nhiệm vụ đảm bảo thu dung cấp cứu các bệnh nhân nội khoa; nhiều bác sĩ đi vào chiến trường ác liệt, tham gia cứu chữa bộ đội, lập nên những chiến công xuất sắc.

Năm 1971, khoa đã cử bác sĩ Hoàng Văn Diện vào chiến trường B2,  bác sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu vào phục vụ cho chiến dịch Quảng Trị năm 1972... Lần lượt các bác sĩ trong khoa đều đeo ba lô vào chiến trường. Thậm chí, khi bác sĩ Nguyễn Văn Nguyên bổ sung vào chiến trường năm 1972 thì các bác sĩ của Khoa A4 đã vào chiến trường hết lượt. Lần đó, lực lượng bác sĩ trực ở khoa do cấp trên điều về thay thế đều là bác sĩ từ chiến trường ra như: Nguyễn Văn Hồ, Nguyễn Thanh Phong, Nguyễn Văn Âu...

Bác sĩ Bùi Đại (thứ ba, từ trái qua) cùng đồng đội quan sát ký sinh trùng sốt rét tại chiến trường. Ảnh chụp lại

Trước đó, từ tháng 10-1965, chiến sự trên chiến trường miền Nam diễn ra ngày càng ác liệt cùng với việc Mỹ đưa quân viễn chinh vào thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ”. Đoàn đầu tiên đi tăng cường chiến trường B vào tháng 10-1965 của Viện Quân y 108 do bác sĩ Nguyễn Văn Âu, là Chủ nhiệm Khoa A4 cùng y sĩ Nguyễn Thanh Phong, y sĩ Nguyễn Văn Hùng vào chiến trường B2 để thành lập Bệnh viện 211 do bác sĩ Nguyễn Văn Âu làm Phó viện trưởng.

Một vấn đề gây thương vong nhiều nhất cho bộ đội ta ở chiến trường là bệnh sốt rét ác tính. Bác sĩ Bùi Đại, nguyên Chủ nhiệm Khoa A4, được lệnh cấp trên, đã đi khắp các chiến trường miền Nam để nghiên cứu sốt rét. Đoàn nghiên cứu của ông đã đi khắp các chiến trường: B1, B2, B3, B5, Quảng Trị, Tây Nguyên. Tinh thần “tất cả cho tiền tuyến” trong Khoa A4 lên cao đến mức tháng 12-1971, bác sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu là nữ bác sĩ trẻ, con gái một Bộ trưởng đã viết đơn tình nguyện vào chiến trường công tác.

Ngoài ra, khoa còn cử nhiều bác sĩ tham gia vào các bệnh viện của Đoàn 559, Bệnh viện 112 Quảng Bình, các đội điều trị 43, 204 phục vụ cho các chiến dịch Đường 9-Nam Lào, Quảng Trị... trong điều kiện địch đánh phá rất ác liệt để phân loại điều trị thương binh, bệnh binh tại chỗ, hạn chế việc chuyển thương binh ra tuyến ngoài, nhanh chóng trả quân số về chiến đấu.

Không chỉ trực tiếp tham gia cứu chữa hàng vạn thương binh, bệnh binh trên chiến trường, các bác sĩ của khoa mà đứng đầu là bác sĩ Bùi Đại (về sau là Thiếu tướng, GS, TSKH) đã đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học phục vụ chiến đấu. Các bác sĩ trong khoa đã đi sâu nghiên cứu sốt rét tại chiến trường. Ở các đơn vị như: Đoàn 559, Mặt trận Đường 9-Nam Lào, Mặt trận Trị Thiên-Huế, Tây Nguyên và Nam Bộ và nhiều mặt trận khác, các bác sĩ trong khoa đã ứng dụng đề tài dịch tễ học và biện pháp kỹ thuật để phòng, chống sốt rét có hiệu quả; giảm tỷ lệ quân số ốm ở chiến trường mức 33,8% đến 36,6% xuống còn 5,2 đến 10%. Hoạt động không biết mệt của các bác sĩ đã giúp cho các đơn vị làm tốt việc phòng, chống sốt rét trong trú quân, hành quân đường dài, cho bộ đội chiến đấu và chiến sĩ mới vào chiến trường.

Từ những công trình khoa học trong thực tiễn chiến đấu này, khi hòa bình lập lại đã phát triển thành chương trình nghiên cứu sốt rét cấp Nhà nước, được giải thưởng Nhà nước năm 2000.

Đại tá, bác sĩ Nguyễn Kim Nữ Hiếu cho biết: Ngoài sốt rét, trong kháng chiến chống Mỹ, bộ đội ta thường xuyên phải đi chiến đấu qua các ổ dịch. Khoa đã cử nhiều cán bộ đi nghiên cứu và phát hiện đầu tiên một số bệnh truyền nhiễm và các ổ bệnh thiên nhiên để phòng, chống cho bộ đội: Sốt mò ở Tây Bắc và Thượng Lào, dịch hạch, sốt do xoắn khuẩn Leptospira ở Tây Nguyên, dịch giun xoắn ở Thượng Lào...

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Trọng Chính, Chính ủy Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (nguyên là Chủ nhiệm Khoa A4) tâm sự: “Kế thừa truyền thống anh hùng thời chống Mỹ, sau ngày đất nước thống nhất, đi vào thời kỳ hòa bình xây dựng, lãnh đạo, chỉ huy khoa đã thường xuyên coi trọng xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, xây dựng quyết tâm sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ; sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì mà quân đội yêu cầu. Đội ngũ cán bộ không những có bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng mà còn có năng lực chuyên môn giỏi, say sưa với nghề nghiệp lăn lộn với đơn vị cơ sở để nghiên cứu khoa học, tìm ra biện pháp tối ưu để cứu chữa thương binh, bệnh binh. Chúng tôi tự hào khi nói rằng, các thầy thuốc trong Khoa A4 luôn xứng đáng với lời dạy của Bác Hồ: Lương y như từ mẫu”.

Bài và ảnh: LƯU DUY KHÁNH