“Làng thanh niên” là một mô hình của tuổi trẻ tỉnh Kon Tum được hình thành từ năm 1990. Với 6 tiêu chí: 2 biết, 2 có, 2 không. (Biết nhiệm vụ cách mạng của thanh niên, biết đánh chiêng, múa hát truyền thống dân tộc; Có biện pháp sản xuất giỏi và ham học chữ, có tinh thần sẵn sàng gia nhập lực lượng vũ trang và dân quân tự vệ; Không lấy vợ, lấy chồng sớm và chỉ có 1 đến 2 con, không nghe, không làm, không tuyên truyền theo lời kẻ xấu). 16 năm qua, mô hình này phát triển mạnh mẽ, hiệu quả, góp phần tích cực “đuổi” cái đói nghèo, lạc hậu ở Tây Nguyên.

Làng thanh niên đầu tiên được thành lập ở Kon Tum là làng Đắc Rao Lớn (xã Pô Kô, huyện Đắc Tô) ra đời từ năm 1990, hoạt động theo phương thức đoàn kết, tập hợp thanh niên phù hợp với đặc điểm, tập quán của tuổi trẻ các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Sau 16 năm xây dựng và phát triển, đến nay toàn tỉnh đã thành lập được hơn 100 làng thanh niên ở tất cả 14/14 huyện, thị xã, thành viên là thanh niên thuộc các dân tộc: Ba Na, Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Gia Rai… Tất cả các làng thanh niên đều thành lập được chi đoàn, chi hội thanh niên, với tổng số hơn 1.000 đoàn viên và gần 5.000 hội viên Hội liên hiệp thanh niên. Bằng nội lực của mình là chính, các làng thanh niên đã xóa mù chữ cho gần 2.000 đoàn viên, thanh niên, xây dựng được 45 đội cồng chiêng, đội múa xoang, 30 đội bóng đá, 28 đội bóng chuyền, 5 đội bắn ná; kết nạp vào Đoàn hơn 700 thanh niên, hơn 300 đoàn viên được kết nạp vào Đảng… Thông qua hoạt động của làng thanh niên, hành động cách mạng của tuổi trẻ được khơi dậy, luôn đi đầu trong các phong trào “Dãn dân tách hộ lập vườn”, “Chuyển đổi cơ cấu cây trồng”, “Định canh định cư”… Chuyển biến rõ nét nhất là phong trào “Thanh niên lập nghiệp”, từ phong trào này tuổi trẻ các dân tộc đã từng bước tiếp cận và vận dụng khoa học kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi, nâng cao chất lượng cuộc sống ở địa bàn dân cư. Nhiều làng thanh niên đã bật dậy từ nghèo khó trở thành những vùng quê trù phú, với nhiều mô hình tiêu biểu của thanh niên trên nhiều lĩnh vực, như các làng: Nông Nội (xã Đắc Nông, huyện Ngọc Hồi); Klâu Ngo (xã Ya Chim, thị xã Kon Tum); Đắc Rao Lớn (xã Pô Kô, huyện Đắc Tô); Kon Rôn (xã Ngọc Réo, huyện Đắc Hà); Kon Du, Kon Bui (xã Tân Lập, huyện Kon Plông)… Tiêu biểu nhất là làng thanh niên Dục Nội (xã Đắc Nông, huyện Ngọc Hồi) được thành lập từ cuối năm 1998. Bao năm qua, những chàng trai, cô gái người Giẻ Triêng ở vùng biên giới này đã đoàn kết, nắm chặt tay nhau tạo lập cuộc đời mới. Họ đã và đang thực sự là những người xung kích xây dựng một vùng quê từ cảnh khô cằn, hoang hóa ngày xưa thành vành đai xanh trù phú nơi biên cương. Công việc của Đoàn thanh niên ở đây được xác định rõ. Theo đó, mỗi đoàn viên và gia đình trẻ trung bình trồng được 200 cây cà phê, 200 cây bời lời, 1.000m2 lúa nước và phát triển chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà… Trang trại đồi rừng của đôi vợ chồng trẻ Kring Vương có 450 cây cà phê, 3.000 cây bời lời, 2.500m2 ruộng nước, 500m2 ao thả cá, 17 con trâu… thu nhập mỗi năm 15-20 triệu đồng. Nhiều gia đình trẻ khác như Xiêng Thanh Thưa, Xiêng Thanh Thiếu, Y Hà, Y Mơi, Blong Xôm, Y Chen… cũng là những thanh niên giỏi làm kinh tế, nhiệt tâm với công tác thanh niên. 3 làng thanh niên của huyện Đắc Tô là: Đắc Ri Rốp (xã Tân Cảnh); Đắc Trâm (xã Văn Lem); Đắc Lung (xã Kon Đào) đã nhận làm thí điểm 3ha ruộng nước với giống lúa mới, đạt năng suất hơn 5 tấn/ha, cao hơn cách làm cũ của bà con trong làng gần 2 tấn. Các làng thanh niên ở các xã Đắc Ui, Hà Mòn, Ngọc Réo, Đắc Hring… của huyện Đắc Hà đã nhận khoán hơn 100ha cao su của nông trường để quản lý, khai thác; trồng mới hàng chục nghìn cây bời lời và xây dựng trang trại kinh tế đồi rừng mà trước đây chưa ai làm được.

Đoàn viên, hội viên thanh niên ở các buôn làng luôn thể hiện vai trò tiên phong trong việc gia nhập lực lượng dân quân tự vệ bảo vệ buôn làng. Tuổi trẻ ở các làng thanh niên cũng xung kích xóa bỏ những tập tục lạc hậu, đồng thời gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Phong trào “Thanh niên thực hiện chương trình DS-KHHGĐ” với tiêu chí “gái 22, trai 26” được đa số thanh niên hưởng ứng, thực hiện. Việc tổ chức cưới, lễ hội và các hoạt động văn hóa khác được đổi mới theo hướng tích cực, tạo môi trường văn hóa lành mạnh trong đời sống ở các buôn làng. Tiêu biểu về các phong trào này là xã Pô Kô (huyện Đắc Tô), xã Đắc Tơre (huyện Kon Plong), xã Rờ Kơi (huyện Sa Thầy) v.v..

Để xây dựng và tiếp tục phát triển làng thanh niên, mới đây Hội LHTN tỉnh đã xây dựng đề án mới, bổ sung và hoàn thiện những tiêu chí là: Biết nhiệm vụ cách mạng của thanh niên trong tình hình mới, biết làm kinh tế giỏi, biết chữ và phải được phổ cập giáo dục tiểu học, biết múa hát tập thể; có tổ chức Đoàn, Hội, Đội và Đội dân quân bảo vệ buôn làng, có tinh thần gia nhập các lực lượng vũ trang bảo vệ Tổ quốc, có đội bóng, đội văn nghệ, có biện pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, có các công trình vệ sinh; không có hộ thanh niên đói nghèo, không có thanh niên vi phạm Luật Hôn nhân gia đình, không sinh quá 2 con, không làm những điều trái pháp luật và truyền thống đạo đức của buôn làng.

Như vậy, so sánh giữa tiêu chí cũ và mới thì những yêu cầu mới đặt ra cho làng thanh niên ở Kon Tum cao hơn, như “Biết làm kinh tế giỏi”, “Phải được phổ cập giáo dục tiểu học”, “Có các công trình vệ sinh”, “Không có hộ thanh niên đói nghèo”… Với những tiêu chí mới này và được sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng, nhất định mô hình làng thanh niên ở Kon Tum sẽ có bước phát triển mới, thu được hiệu quả mới. Đó chính là những “ngôi nhà chung” của tuổi trẻ, góp phần dựng xây buôn làng no ấm, tiến bộ.

NGUYỄN VĂN CHIẾN