Trình bày tóm tắt dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

 Quang cảnh phiên họp Quốc hội. Ảnh: TRỌNG HẢI

Trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng. Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều; kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD.

Tuy nhiên, giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài. Sản phẩm dựa trên hàng hóa thế mạnh trong nước còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng với tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu quốc tế.

Theo đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3 - 5 mặt hàng và đạt quy mô 8 - 10 triệu hợp đồng mỗi năm.

Để thực hiện mục tiêu này, việc xây dựng, ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là cần thiết nhằm tạo khung khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống, phòng, chống thao túng, bảo vệ nhà đầu tư, thúc đẩy niêm yết hàng hóa Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tóm tắt dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Ảnh: TRỌNG HẢI

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 57 điều, tập trung vào 5 nội dung lớn:

Một là, quy định phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua sở giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh OTC; phân định rõ với mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và sản phẩm phái sinh thuộc lĩnh vực chuyên ngành.

Hai là, phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro giá.

Ba là, hoàn thiện tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán; quy định điều kiện thành lập, mô hình tổ chức, quyền và nghĩa vụ của sở giao dịch hàng hóa, trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên.

Bốn là, tăng cường bảo vệ người tham gia và quản trị rủi ro thông qua công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm.

Năm là, làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp, quy định về kết nối thị trường nước ngoài, thanh toán xuyên biên giới, quản lý và bảo vệ dữ liệu.

Thẩm tra dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng luật. Hồ sơ dự án luật cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định; đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật bảo đảm phù hợp với các chủ trương, quan điểm của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; đồng thời, cần đánh giá kỹ lưỡng việc bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, tính hiệu quả, khả thi của các nguồn lực.