Có lẽ cũng đã khá lâu Đoàn ngoại giao tại Việt Nam mới có một chuyến đi thực tế tràn xúc cảm như hành trình tới Quảng Trị và Huế vừa qua. “Là những nhà ngoại giao nên các vị đại sứ và tham tán đều khá rõ về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Song, họ nói với tôi rằng, chuyến đi thật giá trị bởi được tới thăm cầu Hiền Lương, địa đạo Vịnh Mốc, được dự lễ tưởng niệm tại Nghĩa trang đường 9, được thả hoa bên sông Thạch Hãn, họ mới phần nào hiểu được nỗi đau của chiến tranh và thấu rõ khát vọng hòa bình, thống nhất của nhân dân Việt Nam”, ông Phạm Sanh Châu, Vụ trưởng Vụ Văn hóa-UNESCO, Bộ Ngoại giao, cho hay.

Trong một chuyến đi không hề mang tính xã giao, các nhà ngoại giao đã hiểu thêm về cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam với một cách tiếp cận nhẹ nhàng.

Đoàn Ngoại giao thăm khu di tích địa đạo Vịnh Mốc. Ảnh: VIỆT BÁCH

Tối 24-6, bình dị hòa mình vào những hành khách trên sân ga Hà Nội, các vị đại sứ, tham tán của hơn 30 quốc gia đã cùng gia đình lên chuyến tàu từ Bắc vào Nam. Họ xuống ga Đông Hà sáng 25-7 với đầy niềm hứng khởi và dường như không để ý tới cái nóng oi nồng nơi đây. Quảng Trị, cái tên không hề lạ đối với họ bởi đây chính là một trong những mảnh đất nổi tiếng nhất trong thiên anh hùng ca mà đã đưa hai tiếng Việt Nam vang lừng năm châu bốn biển.

Chẳng có sách báo nào, phim ảnh nào có thể mô tả chân thực sự bi tráng của cuộc chiến bằng cách đến tận nơi, nhìn tận mắt. Chiến tranh đã lùi xa, song mỗi chứng tích của nó đều gắn với những câu chuyện xúc động. Những hy sinh, mất mát của nhân dân Việt Nam vì sự tàn bạo của kẻ thù, sự khốc liệt của bom đạn đã khiến các nhà ngoại giao không khỏi rung động.

“Nỗi đau mất mát thật to lớn khi các bạn phải chiến đấu để thống nhất đất nước. Và còn đau đớn hơn là hậu quả chiến tranh mà các bạn vẫn phải gánh chịu cho đến ngày nay. Nhiều em bé hiện phải mang dị tật bẩm sinh bởi vũ khí của chiến tranh”, Đại sứ Phi-líp-pin Lau-ra Q. Đen Rô-xa-ri-ô trào lệ nói sau khi thăm Bảo tàng Quảng Trị.

Chiến tranh là điều Việt Nam không bao giờ mong muốn, song đúng như lời của Đại sứ Nam Phi Xiu-pơ Ra-tu-bát-xi Mô-lôi nói khi đứng trên bờ Bến Hải: “Việt Nam không gây chiến mà bắt buộc phải cầm súng để giành độc lập, thống nhất. Không có dân tộc nào có thể chấp nhận bị xâm lược và chia cắt”. Đa số các nhà ngoại giao đều vui vẻ bước hết cây cầu Hiền Lương nối Bắc - Nam liền một dải. Nhưng cũng có thể thấy ánh mắt chứa đựng bao tâm tư của Tổng lãnh sự Hàn Quốc Kwon Sae-young. Thống nhất, hòa bình luôn là khát vọng chính đáng nhất, cao cả nhất của mọi dân tộc.

Thán phục sức sống mãnh liệt của nhân dân Việt Nam là tâm lý chung của cả đoàn ngoại giao khi tới Vịnh Mốc. “Những gì tôi được chứng kiến thật kinh ngạc. Bây giờ tôi mới rõ tại sao Việt Nam lại có chiến thắng vĩ đại như thế. Tôi cũng hiểu vì sao các bạn lại đạt được thành quả to lớn trong chính trị và kinh tế hiện nay”, Tiến sĩ I-bra-him A-oát, Đại biện lâm thời của Xu-đăng đã tâm sự như vậy trong lòng địa đạo.

Càng thấu hiểu khát vọng Tổ quốc độc lập của nhân dân Việt Nam bao nhiêu thì  Đoàn ngoại giao lại càng kính phục các anh hùng liệt sĩ bấy nhiêu. “Sự hy sinh của các anh không chỉ cho đất nước này mà còn là tấm gương giải phóng dân tộc cho nhiều quốc gia khác”, Đại sứ An-giê-ri Na-xơ Bu-chê-rít, Trưởng đoàn ngoại giao rưng rưng phát biểu tại Đại lễ tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ ở Nghĩa trang đường 9 sáng 26-7.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Nguyễn Thanh Sơn cùng Đoàn Ngoại giao chuẩn bị thả hoa tưởng niệm bên sông Thạch Hãn. Ảnh: YÊN BA

Tình cảm xuất phát từ tâm khảm, cảm động làm sao khi thấy các vị đại sứ, tham tán cùng gia đình của mình thắp những nén nhang lên mộ phần các liệt sĩ.

Cũng thật xúc động khi chứng kiến Đại biện lâm thời Pa-na-ma Xi-ô-ma-ra Pê-rết Rô-đri-gét, với vốn tiếng Việt chưa thể nói là sõi, vẫn ân cần thăm hỏi các cựu chiến binh đến Nghĩa trang tưởng nhớ đồng đội.

Đoàn ngoại giao mang theo sự thành kính của mình tới “nghĩa trang liệt sĩ không bia mộ” Thạch Hãn. Tối 26-7, mỗi người một đóa hoa, ai cũng cố đợi đến lượt thả hoa tưởng niệm những chiến sĩ đã hóa thành sóng nước.

Lặng người ngắm dòng sông, bà En-ha-xan Ga-đua, phu nhân của Đại biện lâm thời của Xu-đăng nói: “Lễ thả hoa thật linh thiêng và giàu tính nhân văn, các anh hùng, liệt sĩ chắc sẽ mỉm cười yên nghỉ”.

Cuộc giao lưu “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” cũng đã gây ấn tượng mạnh cho Đoàn ngoại giao. Những ký ức về 81 ngày đêm bi hùng của các nhân chứng trong cuộc giao lưu đã khiến họ đề nghị đưa thêm chương trình đi thăm di tích Thành Cổ vào hành trình.

Trong chuyến đi tới Quảng Trị và Huế, Đoàn ngoại giao cũng tìm hiểu về cơ hội đầu tư, hợp tác phát triển, bởi theo họ, dân tộc Việt Nam biết vượt qua nỗi đau để hướng về phía trước. “Tương lai của Việt Nam chắc chắn sẽ tươi sáng bởi các bạn từng làm nên lịch sử”, Tiến sĩ I-bra-him A-oát nhấn mạnh.

BẢO TRUNG