Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Tăng cường phân cấp, phân quyền cho TP Hà Nội

Lược bỏ các quy định quá chi tiết, cụ thể, dễ bị thay đổi

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Nội dung cơ bản của dự thảo luật tập trung phân quyền cho TP Hà Nội quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trình bày tóm tắt dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, bao gồm: Các quy định chung, quy định về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hóa - xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình; điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp.

Dự thảo luật cũng bổ sung nhiều nội dung mới, trong đó bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô (điều 4) nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho TP Hà Nội.

Bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (điều 8) của chính quyền TP Hà Nội; quy định về thí điểm cơ chế, chính sách (điều 9) nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý (điều 34) để xử lý các vi phạm khi tổ chức thi hành luật. Đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành luật và các văn bản liên quan, trong trường hợp không tư lợi, đã tuân thủ đầy đủ các quy trình theo quy định trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng lược bỏ nhiều quy định mang tính định hướng, quan điểm, ít mang tính chất quy phạm trong xây dựng, phát triển Thủ đô; lược bỏ các quy định quá chi tiết, cụ thể, dễ bị thay đổi, ảnh hưởng bởi quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác, thay bằng việc quy định giao thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô chủ động quy định.

Đồng thời, dự thảo luật được xây dựng theo hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố, không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục. Do đó, các quy định tại dự thảo luật không trực tiếp quy định các thủ tục hành chính.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm tính khả thi, ổn định của chính sách

Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đánh giá, hồ sơ dự án luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhất trí cao với định hướng phân quyền cho TP Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Theo đó, dự thảo luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 3 nhóm nội dung chính gồm: (1) hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; (2) tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; (3) huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Quang cảnh phiên họp.

Để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự thảo luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật được nêu trong Nghị quyết số 66-NQ/TW và nhiều kết luận, chỉ đạo gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị.

Đồng thời, lưu ý tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố) trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục và yêu cầu ban hành đối với các văn bản có nội dung khác với quy định trong văn bản của  cơ quan nhà nước cấp trên theo hướng bảo đảm công khai, minh bạch.

Làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là các nội dung về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường và xử lý các điểm nghẽn, các chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo hướng vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội song vẫn bảo đảm yêu cầu về tính khả thi, tính ổn định, lâu dài của chính sách, nhất là đối với các nội dung có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân.