Trong quá trình đổi mới phương thức quản trị quốc gia, tổ chức lại thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương là yêu cầu tất yếu. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền một cách khoa học, hợp lý, đi đôi với nâng cao trách nhiệm, gắn với bảo đảm nguồn lực, phù hợp với năng lực thực hiện nhiệm vụ”(*). Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy quản trị, nhằm khơi thông nguồn lực, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm và tính năng động, sáng tạo của từng địa phương trong quá trình phát triển.

 Toàn cảnh Lễ khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Ảnh: TTXVN

Thực tiễn quản lý ở địa phương cho thấy, nhiều nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội gắn chặt với điều kiện cụ thể của từng địa bàn và đòi hỏi phải được xử lý kịp thời ngay tại cơ sở. Từ quản lý đất đai, trật tự xây dựng, giải quyết thủ tục hành chính đến bảo đảm an sinh xã hội hay xử lý những vấn đề phát sinh trong cộng đồng dân cư, phần lớn công việc đều liên quan trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân. Nếu mọi việc đều phải chờ ý kiến chỉ đạo từ cấp trên thì không chỉ kéo dài thời gian giải quyết mà còn làm giảm tính chủ động của bộ máy quản lý ở địa phương. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai, cấp xã, phường ngày càng trở thành nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết nhiều công việc cụ thể của người dân và doanh nghiệp. Vì vậy, khi thẩm quyền được phân định rõ ràng, chính quyền cơ sở có điều kiện chủ động hơn trong xử lý công việc, rút ngắn quy trình giải quyết hồ sơ và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Điều đó cũng cho thấy năng lực tổ chức thực thi nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ ở cấp xã, phường chính là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực chất của chủ trương phân cấp trong quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, phân cấp mạnh không đồng nghĩa với việc trách nhiệm bị phân tán. Thực tiễn triển khai ở một số nơi cho thấy, dù thẩm quyền đã được phân định rõ ràng hơn và nhiều nhiệm vụ quản lý đã được chuyển giao cho chính quyền địa phương nhưng việc giải quyết công việc vẫn còn chậm. Có những trường hợp hồ sơ thuộc thẩm quyền địa phương nhưng vẫn phải xin ý kiến nhiều cấp hoặc cán bộ còn tâm lý e dè khi đưa ra quyết định trong phạm vi được giao, làm cho quy trình xử lý công việc dễ bị kéo dài, thậm chí phát sinh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan, làm giảm hiệu quả của chủ trương phân cấp. Điều này cho thấy phân cấp chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi liền với việc xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và từng cán bộ trong quá trình thực thi nhiệm vụ, góp phần bảo đảm quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, đồng thời làm cho chủ trương phân cấp trở thành động lực nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Để chủ trương phân cấp, phân quyền theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ là hoàn thiện thể chế mà còn là tổ chức thực thi một cách chủ động, đúng thẩm quyền và đúng trách nhiệm ở từng cấp chính quyền, nhất là cấp cơ sở.

Trong năm 2025, Chính phủ đã ban hành đồng loạt hệ thống 28 nghị định, quy định về phân quyền, phân cấp và phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và chính quyền địa phương hai cấp trên nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước. Điều này cho thấy chủ trương phân cấp đã được cụ thể hóa thành những quy định pháp lý rõ ràng để các địa phương trực tiếp thực thi. Đây là bước cụ thể hóa quan trọng, nhằm tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong quản lý, điều hành và phát triển kinh tế-xã hội. Tuy nhiên, để những quy định đó thật sự phát huy hiệu quả, vấn đề quyết định vẫn nằm ở cách vận hành của bộ máy và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhất là ở cấp cơ sở.

Trước hết, các địa phương cần chủ động rà soát và hoàn thiện lại quy trình giải quyết công việc theo đúng thẩm quyền đã được phân cấp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc phân quyền, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa thành những quy trình xử lý công việc rõ ràng trong từng cơ quan, đơn vị. Trong các lĩnh vực thường xuyên phát sinh hồ sơ ở cơ sở như: Đất đai, xây dựng, tư pháp-hộ tịch, giải quyết thủ tục hành chính hay quản lý trật tự đô thị, cần xác định cụ thể nội dung nào thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp xã, phường, nội dung nào phải xin ý kiến hoặc báo cáo cấp tỉnh, thành phố theo quy định. Trên cơ sở quy trình được chuẩn hóa và phổ biến thống nhất trong bộ máy, cán bộ ở cơ sở sẽ chủ động hơn trong tiếp nhận và xử lý công việc, hạn chế tình trạng chuyển hồ sơ nhiều lần hoặc phải xin ý kiến không cần thiết. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian giải quyết công việc mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong thực hiện các thủ tục hành chính.

Cùng với đó, vai trò của người đứng đầu cấp ủy và chính quyền địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tổ chức thực hiện phân cấp. Trong điều kiện nhiều thẩm quyền quản lý được giao trực tiếp cho cấp cơ sở, người đứng đầu không chỉ thực hiện chức năng điều hành công việc thường xuyên mà còn phải chủ động định hướng cách xử lý những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn quản lý, chủ động trao đổi trong tập thể lãnh đạo, tham khảo ý kiến các cơ quan chuyên môn của cấp tỉnh, thành phố để thống nhất phương án xử lý phù hợp. Sự chủ động và quyết đoán của người đứng đầu sẽ giúp tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn trong quá trình giải quyết công việc ở cơ sở, tránh tình trạng hồ sơ bị tồn đọng hoặc phải chuyển lên cấp trên khi chưa thật sự cần thiết. Đồng thời, cách điều hành này cũng góp phần tạo môi trường làm việc khuyến khích cán bộ cấp dưới mạnh dạn vận dụng quy định và xử lý công việc trong phạm vi thẩm quyền được giao.

Bên cạnh đó, việc tổ chức công việc trong cơ quan cần được thực hiện theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả”. Khi tiếp nhận một vụ việc cụ thể, lãnh đạo cơ quan hoặc bộ phận chuyên môn cần phân công ngay cán bộ phụ trách chính, đồng thời xác định rõ trách nhiệm phối hợp của các bộ phận liên quan. Quá trình xử lý cần được theo dõi thường xuyên để kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, bảo đảm công việc được giải quyết đúng thời hạn. Cách tổ chức này không chỉ giúp công việc được xử lý nhanh chóng, thông suốt hơn mà còn hình thành lề lối làm việc khoa học trong bộ máy hành chính ở cơ sở, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và doanh nghiệp, đồng thời phát huy hiệu quả thực chất của chủ trương phân cấp trong quản lý nhà nước.

Ngoài ra, cần chú trọng tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm phân cấp đi đôi với kỷ luật, kỷ cương. Cấp ủy và chính quyền các cấp cần thường xuyên theo dõi việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, nhất là trong những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như: Quản lý đất đai, đầu tư xây dựng, giải quyết thủ tục hành chính. Qua kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý những biểu hiện né tránh trách nhiệm, làm việc cầm chừng hoặc gây phiền hà cho nhân dân; biểu dương và bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, chủ động giải quyết công việc vì lợi ích chung. Đây là yêu cầu cơ bản nhằm làm cho chủ trương phân cấp được thực hiện một cách thực chất, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền ở cơ sở.

Phân cấp mạnh mở ra không gian chủ động lớn hơn cho địa phương trong quản lý và phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả của chủ trương này phụ thuộc tính quyết định ở tinh thần trách nhiệm và năng lực tổ chức thực thi của đội ngũ cán bộ ở cơ sở. Chỉ khi mỗi cấp chính quyền chủ động hơn trong giải quyết công việc, mỗi cán bộ dám chịu trách nhiệm đối với quyết định của mình, bộ máy nhà nước mới có thể vận hành thông suốt, tạo động lực mới cho phát triển và đưa các chủ trương lớn của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống.

-------------

(*) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.129