Xây dựng văn hóa liêm chính trong cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “liêm chính”

Khi bàn về “liêm”, “chính”, Chủ tịch Hồ Chí Minh có sự kế thừa sâu sắc quan niệm đạo đức truyền thống của người phương Đông và phát triển nó lên một tầm cao mới gắn với đạo đức cách mạng.

Người căn dặn: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.

Thứ nhất, Người coi liêm chính là phẩm chất cốt lõi của con người trong xã hội mới, trong đó “liêm” thể hiện sự trong sạch, thanh cao, còn “chính” biểu trưng cho sự ngay thẳng, công minh. Hơn thế nữa, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nâng tầm, vận dụng sáng tạo quan điểm truyền thống về “liêm chính” vào thời đại mới và khẳng định: “Vì cần, kiệm, liêm, chính là nền tảng của đời sống mới, nền tảng của thi đua ái quốc”.

Thứ hai, Người còn cảnh báo: “Những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành. Nếu không giữ đúng cần, kiệm, liêm, chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân”.

Thứ ba, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, để thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, người cách mạng phải luôn giữ vững nguyên tắc “dĩ công vi thượng”, nghĩa là đặt việc công lên trên, lên trước việc tư. Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân phải nghiêm túc tu dưỡng đạo đức, thực hành liêm chính, loại bỏ chủ nghĩa cá nhân bằng phê bình và tự phê bình, đồng thời xây dựng tinh thần tập thể vì lợi ích chung.

Theo Người, “liêm” là một phẩm chất của đạo đức cách mạng, giữ vị trí, vai trò quan trọng đối với mỗi con người, là sự trong sạch, không tham lam, không hám lợi, không nhận hối lộ, không chiếm đoạt của công. “Liêm” là sự từ chối những cám dỗ vật chất, danh vọng trái với đạo đức và pháp luật. Người có đức “liêm” luôn giữ gìn của công, không xâm phạm lợi ích chung, từ chối cám dỗ của tiền tài và danh vọng không chính đáng. Họ biết phân biệt đúng sai và cảm thấy hổ thẹn khi phạm phải hành động sai trái.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Liêm là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa”.

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh về "liêm chính" - xây dựng văn hóa liêm chính trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Thứ tư, để cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ hơn về đức “liêm”, Bác Hồ còn đi sâu phân tích mặt đối lập là “bất liêm”. Theo đó, “bất liêm” là: “Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên đều là bất liêm”.

Thứ năm, Người còn nhấn mạnh: “Do bất liêm mà đi đến tội ác trộm cắp. Công khai hay bí mật, trực tiếp hay gián tiếp, bất liêm tức là trộm cắp... Vì vậy, cán bộ phải thực hành chữ liêm trước, để làm kiểu mẫu cho dân”.

Thứ sáu, vì không giữ được“ liêm”, một số cán bộ, đảng viên thực hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực, lợi dụng kẽ hở của cơ chế, chính sách để trục lợi.

Bên cạnh đức “liêm”, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu người cán bộ, đảng viên, nhân dân phải có đức “chính”. “Chính” là một phẩm chất của đạo đức cách mạng, là sự ngay thẳng, chính trực, công bằng, không thiên vị, không tư lợi, làm việc theo lẽ phải, theo pháp luật và vì lợi ích chung. “Chính” thể hiện sự trung thực, thẳng thắn, dám đấu tranh với cái sai, bảo vệ cái đúng, không a dua, nịnh bợ.

“Chính” là việc làm, hành vi của một người luôn minh bạch, công bằng và không thiên vị, không tà - nghĩa là không dính líu đến những hành động sai trái, luôn trung thực, không gian dối. Người nhấn mạnh rằng “cần, kiệm, liêm” là gốc của “chính”. Tuy nhiên, để trở thành một con người hoàn thiện, ngoài 3 đức tính trên, mỗi người còn phải có đức “chính”. Người ví von: “Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có ngành, lá, hoa, quả mới là hoàn toàn. Một người phải cần, kiệm, liêm, nhưng còn phải chính mới là người hoàn toàn”.

Thứ bảy, để thực hành đức “chính”, Bác Hồ khuyên mỗi người cần có thái độ đúng đắn đối với bản thân, với người khác và với công việc. Điều này bao gồm việc sống thẳng thắn, trung thực, công bằng và luôn đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân.

“Liêm” và “chính” là hai phạm trù đạo đức có mối liên hệ biện chứng và vận động không ngừng theo tinh thần triết học Mác - Lênin. “Liêm” là tiền đề, cơ sở bên trong quy định phẩm chất đạo đức của con người; còn “chính” là biểu hiện khách quan của phẩm chất ấy trong đời sống xã hội. Thiếu “liêm”, nền tảng đạo đức suy yếu, “chính” dễ trở thành hình thức; thiếu “chính”, “liêm” không được kiểm nghiệm và khẳng định qua thực tiễn.

Xây dựng văn hóa liêm chính trong cán bộ, đảng viên và nhân dân

Kế thừa và phát triển tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về “liêm chính”, Đảng ta luôn quan tâm đến “liêm chính” và xây dựng văn hóa liêm chính. Vấn đề “liêm chính” được Đảng đặt ra trực tiếp trong bối cảnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đang được thực hiện quyết liệt.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh, yêu cầu đội ngũ cán bộ, đảng viên phải “thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. 

Quá trình 40 năm đổi mới đất nước, dưới sự tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường, một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, có những lời nói và việc làm “bất chính”, “bất liêm”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đánh giá: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ cấp cao thiếu tu dưỡng, rèn luyện, không gương mẫu, phai nhạt lý tưởng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, có biểu hiện đùn đẩy, né tránh, không dám làm, không dám đổi mới sáng tạo”.

Chính vì lẽ đó, Đảng ta đặc biệt quan tâm đến xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, “coi trọng uy tín trong Đảng và tín nhiệm trong nhân dân; theo đúng chủ trương “có vào có ra”, “có lên có xuống”.

Từ cách tiếp cận tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về “liêm chính”, để xây dựng văn hóa liêm chính trong cán bộ, đảng viên và nhân dân hiện nay, cần tập trung thực hiện tốt những giải pháp cơ bản sau:

Một là, Đảng gương mẫu đi đầu, lãnh đạo Nhà nước cùng toàn xã hội xây dựng văn hóa liêm chính trong hệ thống chính trị. Trong kỷ nguyên mới, việc xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đủ sức lãnh đạo và điều hành quốc gia theo hướng hiện đại là yêu cầu then chốt. Đặc biệt, xây dựng văn hóa liêm chính là giải pháp trọng tâm, đặc biệt quan trọng trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Văn hóa liêm chính không chỉ là nền tảng vững chắc cho công tác cán bộ mà còn giúp rèn luyện đức tính liêm khiết cho cán bộ, đảng viên, nhân dân. Đảng ta luôn gương mẫu đi đầu trong việc thực hành liêm chính, với mục tiêu duy nhất là hạnh phúc của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” và sự trong sáng, liêm chính chính là sức mạnh của Đảng. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất liêm chính, tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển và liêm chính.

Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân về văn hóa liêm chính. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền và giáo dục để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân về văn hóa liêm chính là nhiệm vụ trọng tâm để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Việc tuyên truyền sâu rộng các chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước giúp mọi người thấm nhuần giá trị của cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và hiểu rõ tính cấp thiết của thực hành liêm chính trong đời sống công vụ và xã hội. Trong đó, cần tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 16-1-2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư theo hướng cụ thể, thiết thực, gắn liền với các tiêu chí thi đua, phân loại, đánh giá, xếp cán bộ, đảng viên, quần chúng.

Công tác này cần được thực hiện bằng nhiều hình thức đa dạng, đổi mới như tuyên truyền trên báo chí, truyền thông, mạng xã hội, sinh hoạt chi bộ và lồng ghép trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động. Người đứng đầu các cấp phải nêu gương trong học tập và thực hành liêm chính, đồng thời phát huy vai trò của tổ chức Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong vận động quần chúng. Đây không chỉ góp phần ngăn ngừa tham nhũng, lãng phí và tiêu cực mà còn lan tỏa văn hóa liêm chính rộng khắp, tạo động lực thúc đẩy phát triển bền vững đất nước.

Ba là, thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ và đánh giá cán bộ, đảng viên. Thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ và đánh giá cán bộ, đảng viên là biện pháp quan trọng để xây dựng nền hành chính liêm chính, trách nhiệm và hiệu quả. Công khai, minh bạch yêu cầu cơ quan Nhà nước và đội ngũ cán bộ, đảng viên phải cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin về chức năng, nhiệm vụ, quy trình, tiêu chí và kết quả thực hiện công vụ cho người dân và các tổ chức theo quy định của pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân và thúc đẩy giám sát xã hội.

Trong công tác đánh giá cán bộ, đảng viên, việc chuyển sang đánh giá minh bạch theo tiêu chí, sản phẩm đầu ra giúp đảm bảo khách quan, tạo động lực công bằng cho cán bộ, đảng viên. Công khai minh bạch còn góp phần ngăn chặn tiêu cực, phòng, chống tham nhũng bằng cách làm rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của cán bộ, đảng viên trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình. Điều này giúp xây dựng lòng tin của nhân dân với cơ quan công quyền và thúc đẩy chất lượng quản lý, phục vụ xã hội, đáp ứng kỳ vọng xây dựng nền hành chính hiện đại, liêm chính.

Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm đạo đức, tham nhũng, tiêu cực, không liêm chính. Đây là một trong những giải pháp quan trọng để củng cố niềm tin, giữ vững kỷ cương trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và hệ thống chính trị. Công tác này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan kiểm tra của Đảng, thanh tra, kiểm toán và các cơ quan bảo vệ pháp luật, bảo đảm phát hiện, xử lý kịp thời các sai phạm ngay khi còn ở giai đoạn đầu, không để “vùng tối” trong quản lý và thực thi công vụ.

Việc kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm phát hiện sai phạm mà còn giúp phòng ngừa, cảnh báo từ sớm, từ xa những nguy cơ vi phạm liêm chính và lạm quyền thông qua giám sát thường xuyên và trọng điểm tại các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực. Cùng với đó, xử lý nghiêm minh, kết hợp biện pháp pháp lý, kỷ luật Đảng và hành chính để kịp thời nhắc nhở, răn đe và thu hồi tài sản thất thoát, củng cố lòng tin của nhân dân vào hệ thống chính trị. Việc này không chỉ góp phần phòng, chống tham nhũng mà còn hình thành một môi trường công vụ minh bạch, trách nhiệm và liêm chính trong toàn xã hội.

Năm là, mỗi cán bộ, đảng viên, nhân dân cần nâng cao ý thức tự giác, tự tu dưỡng, rèn luyện liêm chính, nhất là phải đề cao trách nhiệm và sự gương mẫu của người đứng đầu. Để xây dựng và củng cố văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân, mỗi người cần nâng cao ý thức tự giác, tự tu dưỡng và rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng.   

Việc tự tu dưỡng này không chỉ giúp mỗi cá nhân giữ vững liêm chính mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và bộ máy công quyền, hạn chế suy thoái đạo đức và các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Bên cạnh đó, sự gương mẫu của người đứng đầu các tổ chức, cơ quan, đơn vị là yếu tố quyết định lan tỏa văn hóa liêm chính trong tổ chức. Người đứng đầu phải thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, làm gương trong học tập và thực hành liêm chính, kể cả trong những việc nhỏ nhất; qua đó tạo hiệu ứng tích cực, khuyến khích cán bộ, đảng viên và nhân dân tích cực tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, giữ vững phẩm chất cách mạng.

Dưới ánh sáng của tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về “liêm chính”, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định phẩm chất đạo đức, trong sáng, trung thực là nền tảng của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Người nhấn mạnh xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, coi trọng đạo đức và trách nhiệm phục vụ nhân dân, giữ gìn niềm tin, kỳ vọng của nhân dân đối với Đảng.

Vận dụng sáng tạo quan điểm của Người, Đại hội XIV của Đảng xác định xây dựng văn hóa liêm chính là mục tiêu then chốt trong xây dựng hệ thống chính trị, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và thách thức từ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong đó, lấy “liêm chính” làm nền tảng, kiến tạo phát triển làm động lực, hành động quyết liệt và phục vụ nhân dân là mục tiêu tối thượng của bộ máy nhà nước. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng ta trong xây dựng văn hóa liêm chính trong toàn xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý đất nước trong kỷ nguyên mới.