Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị sinh năm 1921 tại xã Hội Xá, huyện Gia Lâm (nay là phường Phúc Lợi, TP Hà Nội). Hai vợ chồng mẹ có 6 người con (5 trai, 1 gái). Dưới bàn tay chăm sóc, nuôi nấng của mẹ, những người con cứ thế dần khôn lớn, trưởng thành.

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị. 

Năm 1964, người con trai cả Nguyễn Văn Mạc của mẹ lên đường nhập ngũ. Trước khi đi, mẹ dặn dò anh nhiều điều, lòng thầm mong chiến tranh nhanh qua đi và sớm được thấy anh bình an trở về bên căn nhà nhỏ. Thế nhưng, người chiến sĩ Nguyễn Văn Mạc đã nằm xuống nơi chiến trường miền Nam năm 1968.

Sau đó ít lâu, cùng năm 1968, người con thứ hai Nguyễn Văn Tính cũng lên đường nhập ngũ tham gia kháng chiến và anh dũng hy sinh tại Lào năm 1970. Năm 1971, người con trai thứ ba của mẹ là Nguyễn Khắc Phúc lại tiếp bước các anh lên đường nhập ngũ và cũng hy sinh tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972.

Chỉ trong 5 năm, niềm hạnh phúc bình dị của mẹ đã bị chiến tranh tước đoạt, khi 3 người con trai của mẹ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Bằng Tổ quốc ghi công, huân chương, huy chương của 3 liệt sĩ Nguyễn Văn Mạc, Nguyễn Văn Tính và Nguyễn Khắc Phúc. 

Ông Nguyễn Khắc Hậu (con trai thứ tư của mẹ Nghị) nói với vẻ đượm buồn: "Biết tin các anh hy sinh, mẹ tôi khóc nhiều lắm, cứ thẫn thờ cả ngày, không ăn uống gì. Tất cả cũng chỉ vì tin dữ đến bất ngờ và các anh hy sinh lúc còn trẻ quá. Trong 3 anh, mẹ tôi thương anh Phúc nhất - lúc lên đường anh mới 19 tuổi và khi hy sinh, anh cũng vẫn tuổi 19. Huấn luyện ở đây (Gia Lâm trước đây, nay là phường Phúc Lợi) được 3 tháng là anh vào Quảng Trị, theo lệnh tổng động viên. Hai anh đầu đã lập gia đình nhưng anh Phúc thì chưa".

Biến cố liên tục ập tới nhưng mẹ Nghị vẫn kiên cường vực dậy, vun vén từng chút một cho tổ ấm nhỏ. Để có tiền cho các con ăn học, mẹ đã làm nhiều công việc khác nhau, song chủ yếu vẫn là làm ruộng bao năm ròng rã. Không phụ công mẹ, các con của mẹ đều trưởng thành, là những công dân có ích cho xã hội.

Đại diện Quận ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân quận Long Biên (trước đây) tặng quà Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị nhân ngày Quốc khánh 2-9-2008.

“Năm tháng qua đi nhưng tôi biết mẹ nhớ các anh nhiều lắm, dẫu trước mặt chúng tôi, mẹ luôn cố nuốt nước mắt vào trong. Mẹ còn 3 đứa con phải lo. Có lần tôi thấy mẹ ngồi một mình trong buồng, khóc không thành tiếng”, ông Hậu chia sẻ. Sự đóng góp, hy sinh to lớn mà lặng thầm của mẹ đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cao quý, phong tặng năm 1994 tại Quảng trường Ba Đình. Đây cũng là năm đầu tiên Nhà nước tổ chức Lễ tuyên dương dành cho các mẹ. Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Nghị là một trong 59 mẹ tiêu biểu có mặt tại buổi lễ, đại diện cho gần 20.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trên cả nước khi ấy. Những năm sau đó, mẹ cũng được mời tham dự các sự kiện quan trọng của Trung ương.

Danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng của mẹ Nguyễn Thị Nghị và tấm ảnh mẹ tham dự Lễ tuyên dương Bà mẹ Việt Nam Anh hùng năm 1994.

Trong mắt bà Ngô Thị Hiền (con dâu mẹ Nghị, vợ của ông Nguyễn Khắc Hậu), mẹ Nguyễn Thị Nghị là một người “hiền lành, nhân hậu, đi chợ không bao giờ quên mua quà cho các cháu”. Cũng theo lời bà Ngô Thị Hiền, mẹ Nghị nói rằng chưa một ngày nào thôi nhớ các anh, nhưng cũng chưa khi nào mẹ hối hận khi tiễn các anh lên đường chiến đấu. Hơn hết, mẹ tự hào vì có 3 người con gan dạ, sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc.

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị qua đời năm 2013. Trước đó, gia đình đã tìm thấy hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Mạc và liệt sĩ Nguyễn Khắc Phúc, còn liệt sĩ Nguyễn Văn Tính vẫn chưa thể xác định được vị trí mộ và đưa về quê hương. Tâm nguyện của mẹ Nghị vẫn chưa được trọn vẹn.

Vợ chồng ông Nguyễn Khắc Hậu cùng 2 cháu.

Rảo bước khỏi nhà mẹ Nghị, trong tôi dấy lên một nỗi buồn khó gọi thành lời. Hai tiếng “hòa bình” tuy ngắn gọn nhưng đã phải đánh đổi bằng máu xương của biết bao cán bộ, chiến sĩ, bằng nước mắt của biết bao người mẹ anh hùng từ khắp mọi miền Tổ quốc. Thương, trân quý và cảm phục biết bao người phụ nữ Việt Nam!