Phóng viên (PV): Triển vọng XK của ngành dệt may trong năm nay như thế nào, thưa ông?

Ông Trương Văn Cẩm: Quý I-2018, ngành dệt may có đóng góp quan trọng vào hoạt động XK cũng như tăng trưởng chung của nền kinh tế. Tổng kim ngạch XK hàng dệt may quý I ước đạt 7,62 tỷ USD (tăng 13,35% so với cùng kỳ năm ngoái), hoàn thành 22,4% kế hoạch XK của cả năm. Tình hình đơn hàng của các doanh nghiệp cũng rất khả quan. Nhiều doanh nghiệp hiện đã nhận đơn hàng đến hết quý III. Với đà tăng trưởng như thế này, kế hoạch XK đạt 34-34,5 tỷ USD của cả năm 2018 là rất khả quan.

Ông Trương Văn Cẩm.

PV: Thưa ông, Việt Nam gia nhập mạnh mẽ vào các FTA, mới đây nhất là CPTPP, sẽ tạo ra những cơ hội và thách thức như thế nào đối với ngành dệt may?

Ông Trương Văn Cẩm: Quá trình hội nhập tạo ra thị trường rộng lớn cho các ngành kinh tế Việt Nam, trong đó ngành dệt may là một trong những ngành được hưởng lợi nhiều nhất, do hầu hết các dòng thuế của sản phẩm dệt may đều giảm ngay về 0% hoặc theo lộ trình. Tuy nhiên, hiện hầu hết các FTA đều áp dụng quy tắc xuất xứ (CPTPP từ sợi, FTA Việt Nam-châu Âu từ vải…) trong khi dệt may Việt Nam nhập khẩu đến 80% nguyên phụ liệu. Ngoài ra, hiện tại, EU vẫn đang áp dụng mức thuế suất 0% cho hàng dệt may NK từ các nước kém phát triển như Campuchia, Myanmar… Hoa Kỳ cũng áp dụng thuế suất ưu đãi 0% cho một số mặt hàng dệt may của Campuchia, trong khi dệt may Việt Nam vẫn phải chịu mức thuế bình quân 17,5% vào thị trường Hoa Kỳ và 9,6% vào thị trường EU…

PV: Mặc dù XK ngành dệt may tăng mạnh nhưng trên thực tế giá trị gia tăng không cao. Vậy đâu là nguyên nhân của tình trạng này?

Ông Trương Văn Cẩm: Nguyên nhân là do thời gian vừa qua, ngành dệt may mới phát triển ở khâu gia công là chủ yếu, nội bộ ngành phát triển mất cân đối. Trong đó khâu yếu nhất là thượng nguồn (kéo sợi, dệt vải, nhuộm hoàn tất). Cụ thể, Việt Nam nhập khẩu sợi khá lớn, nguồn vải may phục vụ XK cũng chủ yếu nhập khẩu, chiếm hơn 80% nhu cầu. Nguồn lực ngành dệt may chủ yếu dồn vào khâu sản xuất may mặc, còn khâu dệt, nhuộm ít được đầu tư.

Sản xuất veston tại Tổng công ty May 10. Ảnh: Vũ Dung

Đáng lo ngại là hoạt động may XK chủ yếu theo phương thức gia công CMT-đây là phương thức XK đơn giản nhất của ngành dệt may và mang lại giá trị gia tăng thấp nhất. Các doanh nghiệp XK theo CMT chỉ thực hiện cắt may theo thiết kế để hoàn thiện sản phẩm. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực của ngành dệt may dù dồi dào, nhưng về cơ bản thiếu nhân lực chất lượng cao cho các khâu xơ, dệt, nhuộm, thiết kế; năng suất lao động chưa cao…

PV: Ông có thể nói rõ vì sao khâu dệt, nhuộm-một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng, lại ít được đầu tư?

Ông Trương Văn Cẩm: Hiện nay, khâu dệt, nhuộm của Việt Nam rất yếu, trong khi các địa phương không mặn mà với các dự án dệt, nhuộm vì lo ngại vấn đề môi trường. Có dự án rất lớn về dệt, nhuộm cũng đang bị ách tắc từ khâu này. Cùng với đó, phần lớn các dự án có vốn đầu tư nước ngoài và ngành dệt may chỉ đầu tư vào lĩnh vực sợi, may và phụ liệu. Lĩnh vực dệt, nhuộm chỉ chiếm 8,3% tổng số vốn FDI đầu tư vào ngành dệt may.

Chính vì vậy, Vitas đã có đề nghị Nhà nước thống nhất quy hoạch và cấp phép các khu công nghiệp dệt may lớn tại 3 miền Bắc, Trung, Nam để kêu gọi và thu hút đầu tư vào lĩnh vực dệt, nhuộm, tránh chồng chéo, tránh cạnh tranh trong tuyển dụng lao động; hỗ trợ đầu tư xử lý nước thải tại các khu công nghiệp này; không khuyến khích doanh nghiệp FDI đầu tư vào sợi, may. Đồng thời, đề nghị các địa phương tạo điều kiện cấp phép cho các dự án đầu tư vào dệt, nhuộm hiện đại đã xử lý nước thải. Nếu các địa phương không hỗ trợ cấp phép thì việc tạo ra chuỗi cung ứng, đáp ứng quy định xuất xứ để hưởng lợi từ các FTA là vấn đề xa vời.

PV: Để tăng sức cạnh tranh của ngành dệt may, ngoài sự hỗ trợ của Nhà nước, các doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi những gì, thưa ông?

Ông Trương Văn Cẩm: Vấn đề của các doanh nghiệp trong nước là cần tập trung đầu tư để tái cơ cấu trong nội bộ ngành, cân đối dần các khâu từ sợi, dệt, nhuộm đến may mặc và nâng cao năng suất, chất lượng, đẳng cấp sản phẩm. Trong đó, các doanh nghiệp mạnh phải phối hợp cùng nhau tập trung đầu tư, thu hút đầu tư FDI vào các khâu còn yếu của ngành, nhất là dệt, nhuộm.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

 VŨ DUNG (thực hiện)