Người hiến tạng khi còn sống phải trả chi phí xét nghiệm

 Bà L.T.T.H ở huyện Thanh Oai, TP Hà Nội khi đến bệnh viện thực hiện các thủ tục xét nghiệm để hiến thận cho cháu gái thì được bệnh viện giải thích là với quy định hiện tại, bà phải chi trả phí làm thủ tục xét nghiệm. Dù có bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả một phần, tổng cộng bà H đã phải trả 17 triệu đồng cho ca hiến thận này.

Một ca ghép tạng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Ảnh: NGUYỄN MINH

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng Phúc, Phó giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người (gọi tắt là Trung tâm), cho biết: “Trong 5 năm qua, trung tâm đã tiến hành điều phối 5 trường hợp tự nguyện hiến tặng thận cho người ngoài. Với những trường hợp này, nếu theo đúng quy định, họ sẽ phải bỏ tiền ra làm hàng loạt các xét nghiệm chuyên sâu rồi mới hiến được thận. Quả thật chúng tôi cũng rất e ngại và đành tìm mọi cách để có nguồn chi trả cho họ. Chúng tôi cũng đưa ra nhiều tranh luận về việc đề nghị sửa đổi các chính sách liên quan. Một phương án có vẻ tối ưu được đưa ra để tránh việc trục lợi chính sách là, BHYT cần hoàn lại tiền xét nghiệm cho người hiến tạng khi còn sống sau khi đã có chứng nhận hiến tạng hoặc xác nhận của cơ sở y tế rằng người đó không đủ điều kiện để hiến tạng khi còn sống. Tuy nhiên, ý kiến này cũng có người cho rằng như vậy sẽ là thiếu “tế nhị” đối với người thực sự có tâm nguyện muốn hiến tặng vô danh, không vụ lợi cho bất kỳ ai, bởi như vậy cũng sẽ vẫn bắt họ phải chi một khoản tiền rồi sau khi hiến mới nhận lại được. Đây thực sự đang là vấn đề chúng tôi thấy vướng mắc”.

Theo luật hiện hành và đặc biệt Thông tư số 104/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính nêu rõ, người hiến mô tạng lúc sống sẽ được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí tại cơ sở y tế và được khám sức khỏe định kỳ miễn phí sau khi hiến, được cấp thẻ BHYT miễn phí, được ưu tiên ghép mô, tạng khi có chỉ định ghép tạng, được tặng Kỷ niệm chương Vì sức khỏe nhân dân. Bên cạnh đó, người hiến tạng lúc sống cũng được hỗ trợ tiền thuê phòng ngủ nếu ở xa cơ sở y tế không thể đi về trong ngày; được hỗ trợ tiền ăn trong những ngày thực tế đi khám sức khỏe định kỳ và được hỗ trợ chi phí đi lại để khám sức khỏe định kỳ… Còn người hiến tạng sau khi chết, chết não, hiến xác sẽ được được truy tặng Kỷ niệm chương Vì sức khỏe nhân dân, có chế độ tổ chức tang lễ và mai táng di hài… Với người hiến tạng sau khi chết não thì mọi thủ tục xét nghiệm để xác định có thể ghép được cho các bệnh nhân khác hay không hoàn toàn do bệnh viện chi trả và gia đình người hiến không phải bỏ ra bất kỳ khoản nào. 

 Bảo hiểm y tế cần sớm vào cuộc

Ông Nguyễn Hoàng Phúc chia sẻ: “Những vướng mắc, bất cập chỉ nảy sinh khi triển khai thực hiện luật trong thực tiễn nên cần sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất xây dựng chính sách, pháp luật mới để bảo đảm tính nhân văn của việc hiến tạng. Ngành y tế không khuyến khích người hiến tạng khi còn sống mà chủ yếu khuyến khích việc hiến tạng ở bệnh nhân chết não, trừ một số trường hợp đặc biệt của người hiến tặng vô danh, không vụ lợi mới tiếp nhận tạng từ người cho còn sống. Nếu miễn phí việc xét nghiệm, có thể xuất hiện những người có động cơ không trong sáng, như đăng ký hiến để kiểm tra sức khỏe miễn phí xong rồi không hiến nữa. Như vậy, ngân sách sẽ phải chi trả một khoản rất lớn. Bởi chi phí có thể lên đến 15-20 triệu đồng cho các xét nghiệm nhóm máu, kháng nguyên bạch cầu người (HLA), chụp X-quang, siêu âm, chụp cắt lớp... Ví dụ, người hiến thận khi còn sống thì phải chụp cắt lớp, dựng hình hai quả thận để giữ lại quả thận nào tốt hơn cho người hiến... Nhưng BHYT chưa thanh toán danh mục này, còn các bệnh viện vẫn chưa đủ tài chính để chi trả. Theo như tôi biết, ở Mỹ, Nhật, những bệnh nhân ghép thận được BHYT chi trả 80-90%. Bởi họ đã có phép tính tài chính nếu chi phí BHYT cho một ca ghép thận sẽ ít hơn nhiều là chạy thận cả đời, có lợi hơn về Quỹ BHYT”.

Tại ca ghép tim mới đây ở Bệnh viện Chợ Rẫy, người được ghép có mọi chỉ số phù hợp với người hiến nhưng lại không có tiền để trang trải chi phí ghép tạng. Để cho bệnh nhân cơ hội sống, cũng như không để “lãng phí” trái tim được hiến tặng, lãnh đạo Bệnh viện Chợ Rẫy quyết định vẫn tiến hành ghép tim cho người bệnh; đồng thời vận động, tìm kiếm các nhà tài trợ để có kinh phí chi trả cho ca ghép. Bởi vậy, cần hình thành Quỹ hỗ trợ cho người nhận tạng có hoàn cảnh khó khăn, mở ra cho họ cơ hội sống. Đồng thời, cần chỉnh sửa Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác để đồng bộ với Luật BHYT nhằm bảo đảm quyền lợi cho người hiến tạng.

 DIỆP CHÂU