Y đức Quân y trong kỷ nguyên số: Giữ vững bản lĩnh, làm chủ dữ liệu

Y đức Quân y - Nền tảng vững chắc trong kỷ nguyên số

Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, ngành Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam đã hình thành nên những giá trị cốt lõi của người thầy thuốc - chiến sĩ Quân y: Tận tụy trong chuyên môn, sẵn sàng vì đồng đội và nhân dân, kiên định về bản lĩnh chính trị.

Lời dạy “Lương y phải như từ mẫu” ([1]) của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là chuẩn mực, mà đã thấm sâu vào thực tiễn công tác hằng ngày, thể hiện trong từng ca trực, mỗi lần cấp cứu hay chăm sóc người bệnh. Gắn với phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, y đức tạo nên bản sắc của người thầy thuốc Quân y, là điểm tựa để giữ vững lập trường, kiên định trước những tác động của thông tin đa chiều trên không gian mạng.

Quán triệt tinh thần Đại hội XIV của Đảng, chuyển đổi số và dữ liệu được xác định là động lực quan trọng cho phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045 ([2]). Trong bối cảnh hiện nay, y đức Quân y không đứng ngoài cuộc, mà trực tiếp bước vào môi trường số, nơi mỗi dữ liệu gắn với thông tin cá nhân người bệnh. Đây là thước đo ý thức, trách nhiệm và bản lĩnh của người thầy thuốc Quân y trong thực hiện nhiệm vụ. Từ đó đặt ra yêu cầu cấp thiết: Hiện đại hóa y thuật phải đi đôi với giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp.

Trong hoạt động chuyên môn, y đức của thầy thuốc Quân y được thể hiện qua khám, chữa bệnh, quản lý và sử dụng thông tin người bệnh trên hệ thống số. Khi dữ liệu y sinh giữ vai trò quan trọng, việc bảo mật và khai thác thông tin đúng quy định không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn gắn trực tiếp với trách nhiệm bảo vệ uy tín, niềm tin của ngành Quân y.

Cảnh giác với các luận điệu xuyên tạc, nhận thức sai lệch

Thứ nhất, bác bỏ nhận thức sai lệch về dữ liệu y sinh

Trên không gian mạng hiện nay, các tổ chức phản động lưu vong, lợi dụng chiêu bài “tự do thông tin” để rêu rao luận điệu: Dữ liệu y tế thuần túy là thông số kỹ thuật, hoàn toàn tách biệt với quốc phòng, an ninh. Chúng ta cần tỉnh táo nhận diện, đây thực chất không phải là sự nhầm lẫn về nhận thức, mà là sự “đánh tráo bản chất” đầy thâm độc. 

Để nhận thức đúng đắn cần xem xét trên cả phương diện pháp lý và thực tiễn. Về pháp lý, Nghị định số 13/2023/NĐ-CP của Chính phủ đã định danh thông tin y tế là dữ liệu cá nhân nhạy cảm, cần được bảo mật chặt chẽ([3]). Luật An ninh mạng năm 2018 cũng quy định nghiêm ngặt đối với những thông tin liên quan đến bí mật nhà nước, quốc phòng, an ninh([4]). Như vậy, bảo vệ dữ liệu y sinh không chỉ là quy định hành chính, mà còn là yêu cầu thượng tôn pháp luật, góp phần giữ vững chủ quyền dữ liệu quốc gia.

Bác sĩ Bệnh viện Quân y 354 siêu âm cho bệnh nhân.

Nhìn ra thế giới, những bài học nhãn tiền vẫn còn nguyên giá trị cảnh báo. Vụ tấn công tại Singapore (2018) làm lộ 1,5 triệu hồ sơ; hay sự cố rò rỉ hàng chục triệu dữ liệu y tế tại Pháp đầu năm 2026 cho thấy: Dữ liệu y sinh là “mục tiêu vàng” trong môi trường số hiện nay([5]). Khi bị đánh cắp, chúng không còn vô hại mà trở thành “vũ khí” để khai thác, bóp méo thông tin, gây nhiễu loạn dư luận và làm suy giảm niềm tin vào hệ thống ngành Quân y.

Từ thực tiễn công tác tại đơn vị, có thể thấy mỗi bệnh án điện tử, mỗi dòng dữ liệu y sinh đều gắn với thông tin cá nhân, sức khỏe của bộ đội. Một sơ suất nhỏ làm lộ lọt thông tin cũng dẫn đến hậu quả khó lường trong công tác bảo mật quân sự. Vì vậy, bảo vệ dữ liệu không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chính trị quan trọng của người thầy thuốc - chiến sĩ Quân y. Giữ an toàn thông tin cho đồng đội là thước đo rõ nhất của y đức trong kỷ nguyên số. An toàn dữ liệu cũng là bảo vệ con người, bảo vệ tiềm lực quốc phòng từ gốc.

Thứ hai, kiên quyết bác bỏ luận điệu cho rằng công nghệ làm xói mòn y đức

Cần nhận diện rõ, đây là quan điểm sai trái, độc hại. Không thể đánh đồng giữa công cụ và bản chất, qua đó kích động tâm lý hoài nghi đối với tiến trình chuyển đổi số. Thực chất, đây là thủ đoạn lợi dụng công nghệ để phủ nhận thành tựu y tế số và quá trình hiện đại hóa. Mục tiêu gây nhiễu loạn nhận thức và sâu xa hơn là tạo kẽ hở cho “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, làm suy giảm niềm tin đối với đội ngũ thầy thuốc Quân y.

Thực tiễn đã bác bỏ những quan điểm phiến diện này. Ứng dụng công nghệ trong y học, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng số, không làm phai nhạt chuẩn mực y đức, mà trực tiếp nâng cao chất lượng khám, chẩn đoán, điều trị, bảo đảm an toàn cho người bệnh. Minh chứng rõ nét là hệ thống khám, chữa bệnh từ xa (Telemedicine) được triển khai từ các bệnh viện tuyến trung ương như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Quân y 175 đến Trường Sa và Nhà giàn DK1([6]). Nhờ “cánh tay nối dài” của công nghệ, nhiều ca cấp cứu, phẫu thuật khẩn cấp đã được xử trí kịp thời với sự hỗ trợ chuyên môn từ xa của các chuyên gia đầu ngành. Nhiều người bệnh nơi đảo xa đã được cứu sống nhờ những kết nối ấy. Đó chính là biểu hiện sinh động về tinh thần trách nhiệm của người thầy thuốc Quân y trong kỷ nguyên số.

Bên cạnh đó, việc triển khai bệnh án điện tử và hệ thống quản trị số góp phần chuẩn hóa quy trình chuyên môn, đồng thời thiết lập cơ chế công khai, minh bạch trong sử dụng thuốc và vật tư y tế([7]). Đây là công cụ hiệu quả để siết chặt kỷ luật, phòng ngừa và ngăn chặn từ sớm, từ xa các biểu hiện tiêu cực, qua đó củng cố niềm tin của người bệnh. Ở cấp độ chuyên môn, trí tuệ nhân tạo không thay thế người thầy thuốc, mà là “lớp kiểm chứng khách quan”, giúp giảm thiểu sai sót do yếu tố chủ quan, hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Điều đó khẳng định công nghệ không làm xói mòn y đức, mà tạo điều kiện để y đức được thực hành ở mức cao hơn, chính xác hơn, kịp thời hơn và minh bạch hơn. Phủ nhận công nghệ là phủ nhận sự tiến bộ, tự thu hẹp cơ hội cứu chữa người bệnh trong thực hiện chuyên môn; như vậy trái với giá trị nhân văn cốt lõi của y học cách mạng. Trong các Bệnh viện Quân đội, việc làm chủ công nghệ số và quản lý chặt chẽ dữ liệu y sinh gắn trực tiếp với chăm sóc sức khỏe bộ đội, góp phần giữ vững khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Thực tiễn điều trị đã chứng minh công nghệ hỗ trợ chẩn đoán nhanh, xử trí kịp thời. Điển hình trong cấp cứu đột quỵ “giờ vàng”: Hệ thống AI phân tích phim chụp cắt lớp vi tính não chỉ trong vài giây, đã phát hiện nhanh vị trí tắc mạch giúp bác sĩ quyết định can thiệp chính xác. Nhờ vậy, người bệnh có thêm cơ hội được cứu sống, một minh chứng điển hình cho y đức trong thời đại số. 

Trong những quyết định mang tính sống còn, y đức được bộc lộ rõ nét nhất. Mỗi cơ hội sống được giữ lại là câu trả lời thuyết phục cho giá trị của công nghệ trong y học hôm nay. Công nghệ mở rộng khả năng cứu chữa, nhưng chính y đức và trách nhiệm nghề nghiệp mới là yếu tố quyết định giá trị người thầy thuốc Quân y.

Không dừng lại ở việc phủ nhận vai trò của công nghệ, các đối tượng tiếp tục lợi dụng hiện tượng cá biệt để quy chụp, đánh tráo bản chất, xuyên tạc y đức quân y.

Thứ ba, vạch rõ thủ đoạn lợi dụng hiện tượng cá biệt để quy chụp, đánh tráo bản chất y đức

Thời gian qua, khi xuất hiện sai phạm đơn lẻ trong ngành y, các thế lực thù địch lập tức cắt ghép, thổi phồng thông tin, “đánh lận con đen” để quy kết thành sai phạm của toàn hệ thống. Chúng lợi dụng thiếu sót của một vài cá nhân suy diễn, gán ghép thành bản chất chung của lực lượng Quân y. Đây không phải là cách tiếp cận khách quan, mà là thủ đoạn lấy mảng tối che phủ bức tranh sáng, đánh tráo bản chất có chủ đích, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội; dẫn dắt dư luận theo hướng sai lệch về chuẩn mực của người thầy thuốc Quân y.

Trong đại dịch Covid-19, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, nhân viên Quân y đã xung phong vào tâm dịch, trực tiếp tham gia bảo vệ tính mạng nhân dân[8]. Những hình ảnh “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, túc trực xuyên đêm tại các trạm y tế lưu động đã khắc họa một giai đoạn đặc biệt gian khó, trở thành minh chứng sinh động cho y đức người thầy thuốc Quân y. Không chỉ ở những thời khắc đặc biệt, ngay cả khi thực hiện nhiệm vụ hằng ngày, nhiều cán bộ quân y vẫn kiên trì làm việc dưới áp lực lớn để bảo đảm an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh. Tinh thần ấy còn tiếp tục được phát huy ở nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn giữa bão lũ và tại Bệnh viện dã chiến cấp 2 khi tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.

Dù ở bất cứ môi trường nào, người thầy thuốc quân y vẫn kiên định phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, đặt tính mạng con người lên trên hết, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Xây dựng “lá chắn số” để bảo vệ y đức Quân y từ gốc

Trong kỷ nguyên số, y đức là tiêu chí cốt lõi của người thầy thuốc Quân y, gắn trực tiếp với nhiệm vụ giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội. Khi công nghệ phát triển nhanh, thông tin lan truyền mạnh, đòi hỏi mỗi cán bộ quân y phải vững về lập trường, đồng thời  làm chủ công nghệ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Nhận diện đúng cần đi liền với hành động cụ thể. Bảo vệ y đức không thể dừng ở nhận thức, mà phải thể hiện bằng những việc làm thiết thực.

Trước hết, cần giữ vững bản lĩnh chính trị, tỉnh táo trước thông tin sai lệch; chủ động đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng, nâng cao nhận thức về âm mưu, thủ đoạn chống phá. Cần kịp thời nhận diện những quan điểm sai trái, không để bị dẫn dắt bởi thông tin chưa được kiểm chứng. Đây là cách xây dựng “lá chắn” tự bảo vệ từ sớm trong môi trường số.

Bên cạnh đó, dữ liệu y sinh cần được quản lý chặt chẽ trong toàn bộ quá trình từ lưu trữ, chia sẻ đến sử dụng. Đây không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật, mà gắn trực tiếp với trách nhiệm nghề nghiệp và uy tín của ngành.

Việc ứng dụng công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, phải đặt dưới sự dẫn dắt của y đức và ý thức trách nhiệm. Công nghệ là công cụ hỗ trợ; con người mới là chủ thể quyết định. Vì vậy, mỗi cán bộ Quân y cần không ngừng học tập, nâng cao trình độ, làm chủ công nghệ, bảo đảm mỗi quyết định chuyên môn đều chính xác, nhân văn, đúng chuẩn mực của người thầy thuốc Quân y.

Trong môi trường Quân đội, kỷ luật là sức mạnh, mọi sai phạm phải được xử lý kịp thời và công minh. Song song với đó, công tác thông tin phải bảo đảm tính thời sự, đầy đủ, chính xác, tuyệt đối không để kẽ hở cho những suy diễn sai lệch. Giữ vững y đức trong thời đại mới chính là giữ vững kỷ luật, góp phần củng cố uy tín của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Y đức không phải là khái niệm trừu tượng, mà hiện diện trong từng việc làm cụ thể của người thầy thuốc quân y. Trong môi trường số, yêu cầu đặt ra là giữ vững lập trường, chấp hành nghiêm kỷ luật, giỏi chuyên môn, làm chủ công nghệ và dữ liệu. Y đức là danh dự của người thầy thuốc, đồng thời là nguồn sức mạnh nội sinh bồi đắp bản lĩnh của chiến sĩ Quân y.

Vì vậy, giữ vững y đức trong kỷ nguyên số không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là nhiệm vụ chính trị: Bảo vệ con người, giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin và tăng cường sức mạnh chiến đấu của Quân đội.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1) Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 5, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

(2) Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

(3) Chính phủ (2023), Nghị định số 13/2023/NĐ-CP ngày 17-4-2023 về Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

(4) Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng, Luật số 24/2018/QH14, ngày 12-6-2018.

(5) Báo Nhân Dân (2018), Singapore: Tin tặc đánh cắp dữ liệu cá nhân của Thủ tướng và 1,5 triệu người dân, đăng ngày 23-7-2018. VietnamPlus (2026), Khoảng 15 triệu người dân Pháp bị rò rỉ thông tin, đăng ngày 28-2-2026.

(6) Bộ Y tế (2020), Quyết định số 2628/QĐ-BYT ngày 28-8-2020 về phê duyệt Đề án “Khám chữa bệnh từ xa” giai đoạn 2020-2025

(7) Bộ Y tế (2019) Quyết định số 5349/QĐ-BYT ngày 12-11-2019 phê duyệt "Kế hoạch triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử".

(8) Báo Quân đội nhân dân (21-8-2021), Học viện Quân y xuất quân tăng cường lực lượng vào miền Nam chống dịch.