Gánh nặng bệnh thận mạn

Thông tin tại hội thảo “Tăng cường phòng chống và quản lý bệnh thận mạn tại Việt Nam” do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và đánh giá kinh tế Y tế (HERAC) tổ chức cho biết, Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, tương đương 12,8% dân số trưởng thành. Tuy nhiên, trên 90% người mắc chưa biết tình trạng bệnh, trong khi mỗi năm chỉ khoảng 8.000 trường hợp được tầm soát.

Phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán muộn ở giai đoạn 3-5, kèm nhiều biến chứng tim mạch, thiếu máu và rối loạn điện giải, làm tăng nguy cơ tử vong và chi phí điều trị. Ở giai đoạn cuối, gánh nặng điều trị đặc biệt lớn. Năm 2023, ước tính có khoảng 46.000 người bệnh cần lọc máu, trong khi năng lực hệ thống mới chỉ đáp ứng khoảng 7.000 máy. 50% bệnh nhân chạy thận tử vong trong vòng 5 năm.

Bệnh thận mạn chủ yếu khởi nguồn từ tổn thương mạch thận, cầu thận, ống-mô kẽ và đường tiết niệu. Các yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm: Đái tháo đường, tăng huyết áp, tuổi cao, bệnh tim mạch, tiền sử tổn thương thận cấp, tiền sử gia đình mắc bệnh thận, hút thuốc, béo phì, gout và sử dụng kéo dài thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).

Theo GS, TS Võ Tam, Phó chủ tịch Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam, bệnh thận mạn là bệnh lý phổ biến ở cả thế giới, trong đó châu Á và Việt Nam không là ngoại lệ, với tỷ suất mắc mới, tử vong cao và ngày càng trẻ hóa.  

Khảo sát thực trạng chẩn đoán, theo dõi và tầm soát bệnh thận mạn do Hội nghị Tiết niệu - Thận học toàn quốc thực hiện tháng 8-2025 cho thấy, tỷ lệ bệnh nhân nguy cơ cao được làm đủ xét nghiệm chẩn đoán còn thấp; hơn 1/3 cơ sở chỉ thực hiện đầy đủ cho dưới 25% bệnh nhân. Tần suất xét nghiệm chủ yếu 1 lần/năm; một bộ phận thực hiện không định kỳ, dẫn tới bỏ sót chẩn đoán.

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh thận mạn của Bộ Y tế năm 2024 nhấn mạnh việc phát hiện sớm tại tuyến cơ sở và sử dụng sớm các nhóm thuốc có chứng cứ bảo vệ thận để làm chậm tiến triển, giảm biến cố tim mạch-thận. Ở giai đoạn muộn, người bệnh phải đối mặt với gánh nặng lọc máu hoặc ghép thận, nguy cơ biến chứng cao và chi phí điều trị vượt xa khả năng chi trả của nhiều hộ gia đình.

Về kinh tế, theo các chuyên gia dịch tễ, bệnh thận mạn gây áp lực rất lớn cho người bệnh và hệ thống y tế. Chi phí điều trị lọc máu chu kỳ trung bình dao động từ 9,6 - 22,5 triệu đồng mỗi tháng. Tổng chi phí điều trị trực tiếp cho một bệnh nhân chạy thận nhân tạo ước khoảng 130 triệu đồng mỗi năm, trong đó riêng chi phí chạy thận chiếm gần 60%. Với các hộ gia đình cận nghèo, phần chi phí tự chi trả có thể lên tới 80% thu nhập, đẩy nhiều gia đình vào nguy cơ kiệt quệ tài chính.

Bệnh nhân thận mạn điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Cần có chính sách đầu tư cho dự phòng và phát hiện sớm bệnh thận mạn

Bên cạnh các khuyến nghị về tầm soát và quản lý bệnh thận mạn, theo các chuyên gia, nhiều mô hình thực tiễn đang tạo tác động rõ rệt tại cộng đồng, như chương trình Careme - Yêu lấy mình, tên viết tắt của 3 nhóm bệnh Cardio (tim mạch), Renal (thận) và Metabolic (chuyển hóa) - sáng kiến hợp tác giữa Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) và AstraZeneca Việt Nam với sự đồng hành triển khai của Hội Tim mạch học Việt Nam, Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam và Hội Đái tháo đường Việt Nam.

Trong khuôn khổ Careme, Chương trình khám sàng lọc các bệnh lý tim mạch - thận - chuyển hóa là một hoạt động hợp tác chiến lược giữa Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam và AstraZeneca, dưới sự bảo trợ của Bộ Y tế, được triển khai từ năm 2022, tập trung sàng lọc và góp phần quản lý sớm các bệnh tim mạch, thận, chuyển hóa.

Sau 3 năm, Careme đã sàng lọc hơn 200.000 người dân, phát hiện gần 10.000 ca bệnh thận mạn giai đoạn sớm, mở rộng tầm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, kết hợp xét nghiệm nhanh, siêu âm, điện tim tại chỗ và tích hợp dữ liệu vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Với ý nghĩa và các tác động tích cực mà chương trình đem tới, Careme được lãnh đạo Bộ Y tế đánh giá cao, ủng hộ nhân rộng trong Chiến lược quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2026-2035.

Các chuyên gia khẳng định, nếu bệnh thận mạn được phát hiện và quản lý hiệu quả ngay từ giai đoạn sớm, chi phí điều trị sẽ thấp hơn nhiều lần so với điều trị giai đoạn cuối, đồng thời giúp giảm mạnh tỷ lệ tử vong và gánh nặng cho xã hội. Việc đầu tư cho dự phòng và phát hiện sớm bệnh thận mạn chính là giải pháp bền vững, hiệu quả và lâu dài cho sức khỏe cộng đồng Việt Nam.