Kỳ tích ở châu Á: Ghép đồng thời tim và gan hiệu ứng Domino, cứu nhiều người cùng lúc

Những ca mổ “chạy đua với thời gian”

Ngày 13-3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện loạt ca ghép tạng từ người hiến chết não. Đáng chú ý, một bệnh nhân mắc amyloidosis (thoái hóa bột) được ghép đồng thời tim - gan; lá gan này tiếp tục được ghép cho bệnh nhân ung thư gan trên nền xơ gan, trong tình trạng nguy kịch, sự sống chỉ tính bằng ngày, tháng.

Điểm khởi đầu là một trường hợp hiến tạng từ người chết não (nữ, 42 tuổi, tai nạn giao thông). Từ nguồn tạng này, các bác sĩ đã thực hiện ghép đồng thời tim và gan cho bệnh nhân nam 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền - một bệnh lý hiếm gây lắng đọng protein bất thường, làm tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là tim.

Đây là ca ghép tim - gan đồng thời thứ hai tại Việt Nam, nhưng mang ý nghĩa đặc biệt khi tạo ra “hiệu ứng Domino”. Sau khi được thay thế, lá gan của bệnh nhân 53 tuổi vốn vẫn đảm bảo chức năng tiếp tục được ghép cho một bệnh nhân khác, nam, 64 tuổi, mắc ung thư gan trên nền xơ gan và có huyết khối tĩnh mạch cửa. Nếu không được ghép kịp thời, sự sống của bệnh nhân này chỉ còn tính bằng tháng.

PGS, TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ thông tin ca ghép đa tạng Domino lần đầu tiên tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, amyloidosis là bệnh tiến triển, có thể gây tử vong sau 10-15 năm nếu không điều trị. Gan là nơi sản xuất phần lớn protein bất thường, vì vậy ghép gan giúp loại bỏ nguồn gây bệnh. Tuy nhiên, khi bệnh đã ảnh hưởng nặng đến tim, ghép đồng thời tim - gan là lựa chọn tối ưu để ngăn tái phát trên cơ quan mới.

Trong trường hợp này, dù mang đột biến gen, lá gan của bệnh nhân 53 tuổi vẫn có cấu trúc và chức năng gần như bình thường. Nguy cơ xuất hiện lại bệnh ở người nhận mới có thể phải sau 20-30 năm, vì vậy hoàn toàn phù hợp để ghép cho bệnh nhân lớn tuổi, có tiên lượng sống ngắn hơn nếu không can thiệp.

Chính sự tính toán kỹ lưỡng này đã tạo nên “chuỗi sự sống” liên tiếp: Từ một người hiến tạng, cứu sống hai bệnh nhân nặng. Đây cũng là giá trị cốt lõi của kỹ thuật ghép Domino - tối ưu hóa nguồn tạng hiến vốn rất khan hiếm.

Các ca phẫu thuật được thực hiện trong cùng ngày 13-3. Ca ghép tim - gan kéo dài khoảng 7 giờ, trong khi ca ghép gan thứ hai khoảng 6 giờ. Đáng chú ý, thời gian phẫu thuật này ngắn hơn đáng kể so với trung bình thế giới (10-14 giờ), góp phần giảm chi phí và rút ngắn thời gian hồi phục.

Sau 12 giờ, cả hai bệnh nhân đều được rút nội khí quản; sau 72 giờ đã tỉnh táo, có thể ngồi dậy và ăn uống. Hiện sức khỏe tiến triển tốt, dự kiến có thể xuất viện sau khoảng một tuần.

Bộ Y tế đánh giá ca ghép tạng là bước tiến quan trọng, khẳng định năng lực kỹ thuật của đội ngũ bác sĩ trong nước.

Bước tiến lớn của y học Việt Nam

Ở góc độ chuyên môn và đạo đức, việc lựa chọn người nhận gan Domino là bài toán không đơn giản. PGS, TS Nguyễn Tiến Quyết, nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Phó chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam cho biết, Hội đồng chuyên môn đã phải cân nhắc rất kỹ giữa bệnh nhân trẻ và bệnh nhân lớn tuổi đều đang chờ ghép. Nguy cơ phát bệnh sau 20-30 năm khiến việc ghép cho người trẻ trở nên rủi ro. Cuối cùng, Hội đồng quyết định ghép cho bệnh nhân 63 tuổi bị ung thư gan giai đoạn cuối.

“Đây là lựa chọn vừa khoa học vừa nhân văn, khi bệnh nhân ung thư gan chỉ còn sống tính bằng tháng. Lợi ích trước mắt vượt trội so với nguy cơ lâu dài”, PGS, TS Nguyễn Tiến Quyết chia sẻ.

Ca ghép tạng Domino tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Thành công của ca ghép là minh chứng cho năng lực của y học Việt Nam, khi ghép tạng Domino, kỹ thuật từng được xem là “đặc quyền” của các trung tâm lớn trên thế giới nay đã được triển khai thành công tại Việt Nam. "Điều này không chỉ giúp tận dụng tối đa nguồn tạng hiến, mà còn mở ra cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân hơn trong bối cảnh khan hiếm tạng", PGS, TS Dương Đức Hùng chia sẻ.

Trên thế giới, ghép gan Domino được triển khai từ năm 1995 và đã có hơn 1.200 ca tại 66 trung tâm thuộc 21 quốc gia. Phương pháp này được đánh giá tương đối an toàn, với tỷ lệ sống sau 1 năm khoảng 86,7%. Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam là quốc gia đầu tiên thực hiện thành công kỹ thuật ghép tim - gan kết hợp Domino, góp phần nâng tầm vị thế trên bản đồ ghép tạng quốc tế.

Thành công này không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn mở ra hướng đi mới trong tận dụng nguồn tạng hiến. Đại diện Bộ Y tế đánh giá đây là bước tiến quan trọng, khẳng định năng lực kỹ thuật của đội ngũ bác sĩ trong nước. Lãnh đạo Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, đơn vị sẵn sàng chuyển giao kỹ thuật ghép tạng cho các cơ sở y tế khác, nhằm nâng cao năng lực toàn hệ thống. Đồng thời, bệnh viện đang hướng tới triển khai thêm nhiều kỹ thuật ghép phức tạp như ghép tử cung, ruột, đa tạng… để đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng cao.

Từ một ca ghép đặc biệt, “hiệu ứng Domino” đã tạo nên chuỗi cứu sống đầy ý nghĩa. Trong bối cảnh khan hiếm tạng hiến, mỗi bước tiến như vậy không chỉ kéo dài sự sống cho người bệnh mà còn mở rộng thêm hy vọng cho nhiều bệnh nhân khác đang chờ đợi cơ hội được ghép tạng.