Trong giai đoạn đầu của chương trình, Vườn quốc gia Cúc Phương lựa chọn Hươu sao (Cervus nippon) và Nai (Rusa unicolor) là những loài ưu tiên để triển khai tái hoang dã. Đây là các loài động vật bản địa có vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc và động lực vận hành của hệ sinh thái rừng.

Theo kế hoạch, khoảng 60 cá thể hươu và nai sẽ được tái hoang dã theo lộ trình từng bước. Đợt đầu tiên dự kiến được thực hiện vào ngày 29-6-2026 với 19 cá thể (con), gồm 9 hươu sao và 10 nai ra khu vực bán hoang dã.

Toàn bộ các cá thể được lựa chọn đều trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về sức khỏe, nguồn gen, hành vi và khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên. Hồ sơ sinh học của từng cá thể được xây dựng đầy đủ nhằm bảo đảm quản lý nguồn gen hiệu quả, duy trì tính đa dạng di truyền và nâng cao khả năng tồn tại lâu dài của quần thể sau tái thả.

Hươu trong vườn quốc gia Cúc Phương.

Để nâng cao khả năng thích nghi và tỷ lệ sống sót sau tái thả, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Cúc Phương đã triển khai chương trình huấn luyện tập tính trước khi thả động vật trở về tự nhiên.

Khu vực được lựa chọn làm khu quây tự nhiên (bán hoang dã) để triển khai chương trình là Trung tâm Bống, nằm sâu trong vùng lõi Vườn quốc gia Cúc Phương. Đây là khu vực có sinh cảnh phù hợp, hệ sinh thái rừng thường xanh trên núi đá vôi đặc trưng, nguồn nước ổn định quanh năm, nguồn thức ăn tự nhiên phong phú và ít chịu tác động từ các hoạt động của con người, đáp ứng tốt các điều kiện phục vụ công tác theo dõi, giám sát và bảo vệ sau tái thả.

Mô hình “thả mềm” được áp dụng thông qua khu quây bán tự nhiên rộng khoảng 2.000m². Sau thời gian thích nghi từ 30 đến 40 ngày, các cá thể sẽ được tiếp cận hoàn toàn với môi trường rừng tự nhiên trước khi chấm dứt các hình thức hỗ trợ trực tiếp từ con người.

Song song với hoạt động tái hoang dã, Vườn quốc gia Cúc Phương triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ sinh cảnh, quản lý và giám sát nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các động vật hoang dã này nhanh chóng thích nghi và phát triển trong môi trường tự nhiên.

Các lực lượng kiểm lâm và tuần tra chuyên trách tiếp tục tăng cường tuần tra, kiểm soát, tháo gỡ bẫy săn bắt trái phép, ngăn chặn các hành vi xâm hại động vật hoang dã, đồng thời ứng dụng hệ thống SMART trong quản lý tuần tra, giám sát tài nguyên rừng và phân tích dữ liệu phục vụ công tác bảo tồn.

Sau khi được tái thả, các động vật hoang dã sẽ được theo dõi liên tục thông qua vòng cổ định vị GPS, thiết bị VHF, hệ thống bẫy ảnh cùng các phương pháp giám sát sinh học hiện đại. Công tác theo dõi tập trung đánh giá khả năng thích nghi, phạm vi hoạt động, tập tính kiếm ăn, tình trạng sức khỏe, khả năng sinh sản và mức độ hòa nhập của các cá thể trong điều kiện tự nhiên.

Dữ liệu thu thập được sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá hiệu quả chương trình tái hoang dã, hoàn thiện quy trình tái hoang dã và phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam.

Khu vực được lựa chọn quây lại để động vật hoang dã làm quen trước khi được tái thả về với môi trường tự nhiên. 

Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết: Mục tiêu cuối cùng của công tác bảo tồn không chỉ là cứu hộ hay nuôi giữ động vật trong điều kiện bán hoang dã, mà là đưa chúng trở lại với thiên nhiên, nơi chúng có thể thực hiện đầy đủ vai trò sinh thái của mình. Việc tái hoang dã hươu sao và nai là bước khởi đầu cho quá trình phục hồi các mắt xích sinh thái quan trọng đã bị suy giảm trong nhiều năm qua.

Theo ông Nguyễn Văn Chính, chương trình lần này không đơn thuần là hoạt động tái thả một số cá thể động vật về rừng, mà là bước triển khai cụ thể đầu tiên trong chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn của Cúc Phương. "Chúng tôi xác định đây là một quá trình khoa học lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và sự tham gia của các nhà khoa học, cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương cùng các tổ chức bảo tồn. Thành công của chương trình sẽ góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho các hoạt động phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam", ông Nguyễn Văn Chính nói.