Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, thực tiễn thi hành Luật Hòa giải năm 2013 ở cơ sở cho thấy, ở những địa phương làm tốt công tác hòa giải ở cơ sở thì tình hình an ninh, trật tự được giữ vững, góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật, xây dựng khối đại đoàn kết cộng đồng.

 Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo tại Quốc hội. Ảnh: TRỌNG HẢI

Tuy nhiên, bên cạnh đó, công tác hòa giải ở cơ sở còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong đó, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 chưa thực sự quan tâm đầy đủ đến đối tượng là người dân tộc thiểu số, người khuyết tật để bảo đảm quyền tiếp cận ngôn ngữ trong hòa giải; phạm vi bảo mật thông tin chưa toàn diện, mới chỉ dừng lại ở đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình.

Đồng thời, luật còn thiếu quy định về cơ chế "chỉ định hòa giải viên"; quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên ở cơ sở chưa được quy định đầy đủ. Phạm vi tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở cũng chưa được quy định rõ ràng, cụ thể. Điều này khiến việc mời người tham gia hòa giải của hòa giải viên gặp khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở…

Vì vậy, việc hoàn thiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở cần được thực hiện đồng bộ, khả thi, phù hợp với tình hình và bối cảnh mới.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, trong đó tập trung sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản như: Sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì chỉ hỗ trợ như trước đây, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Sửa đổi, bổ sung quy định việc bầu hòa giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố; đồng thời sửa đổi quy định về kết quả bầu hòa giải viên để phù hợp với thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay.

Tại dự thảo luật, quy định về chỉ định hòa giải viên là nội dung hoàn toàn mới. Theo đó, việc chỉ định hòa giải viên được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hòa giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu hòa giải viên do sự kiện bất khả kháng.

Dự thảo luật cũng quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở. Đồng thời, bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở như bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng tổ hòa giải và việc hòa giải có thể được thực hiện bằng hình thức trực tuyến. Đồng thời, quy định Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số phù hợp với điều kiện thực tiễn…

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: TRỌNG HẢI

Nêu quan điểm thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở như đề nghị của Chính phủ.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với việc bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở (Điều 18) và quy định về quyền của người được mời tham gia hòa giải (Điều 19) như thể hiện trong dự thảo luật. Để thu hút những người có hiểu biết về pháp luật như luật sư, luật gia, người có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định chính sách thù lao tương xứng đối với người được mời tham gia hòa giải, cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở.