Chuyên gia vào cuộc

Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Lâm Bình (huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang) là ngôi trường liên cấp, học sinh phần lớn là người dân tộc thiểu số. Sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh trong công tác hướng nghiệp chủ yếu thực hiện từ nhà trường do nhiều phụ huynh không nói được tiếng phổ thông. Nhiều năm nay, công tác hướng nghiệp tại trường chủ yếu do thầy, cô giáo tìm hiểu kiến thức, xu thế nghề nghiệp rồi phổ biến, gợi ý cho học sinh.

Khắc phục hạn chế này, Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Lâm Bình đã chủ động liên hệ và mời các đơn vị là trường cao đẳng nghề, trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX), giảng viên về tận trường tư vấn cho học sinh. Với kiến thức và kinh nghiệm chuyên sâu về nghề nghiệp, các chuyên gia đã cung cấp cho học sinh những thông tin, cập nhật về các ngành nghề, xu hướng nghề nghiệp, thị trường lao động... giúp các em có được cái nhìn tổng quan và toàn diện về các ngành nghề. Từ đó, các em đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực và sở thích của mình.

Ông Phan Trường Giang, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Lâm Bình cho biết: “Ngoài việc chủ động tư vấn phân luồng cho học sinh lớp 9, các đơn vị sẽ tư vấn cụ thể để từng em lựa chọn đúng trường nghề phù hợp với năng lực cá nhân. Nhờ vậy, nhiều năm gần đây, 10% học sinh tốt nghiệp THCS tại trường có xu hướng chuyển sang học nghề tại các trung tâm GDNN-GDTX hay các trường cao đẳng nghề thay vì nghỉ học giữa chừng”.

Học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Tuyên Quang trong một tiết học ngoại khóa hướng nghiệp. 

Cũng với cách làm đó, Trường Phổ thông bán trú Tiểu học và THCS Liên Hội (Văn Quan, Lạng Sơn) hằng năm đã kết nối với Trường Cao đẳng nghề Lạng Sơn, các trung tâm GDNN-GDTX trong tỉnh hợp tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Ông Triệu Quốc Hưng, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Nhờ sự chủ động, phối hợp giữa các đơn vị, nhiều năm qua, những học sinh không đỗ vào lớp 10 công lập của trường đã chọn học nghề hoặc học tại trung tâm GDNN-GDTX. Điều này giúp giảm tỷ lệ học sinh bỏ học hoặc đi lao động tự do. Nhiều em sau khi học nghề được trau dồi chuyên môn vững đã có đóng góp cho sự phát triển của quê hương”.

Hướng đi phù hợp cho học sinh có lực học vừa phải

Rào cản dễ thấy nhất trong công tác hướng nghiệp ở những khu vực có điều kiện kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn, thiếu thốn là sự thiếu hụt giáo viên hướng nghiệp; học sinh còn thiếu thông tin về nghề nghiệp; sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác hướng nghiệp, dạy nghề, nhận thức của phụ huynh chưa cao. Cô giáo Hà Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: “Phụ huynh là người dân tộc thiểu số nên rất lúng túng, khó khăn trong việc hoạch định tương lai cho con em mình. Ngoài công tác định hướng nghề nghiệp, nhà trường còn định hướng cho các em học nghề phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện kinh tế gia đình, nhu cầu việc làm của địa phương”.

Cô giáo Hà Thị Hải Yến cho rằng, hiện nay, các trường cao đẳng nghề được Nhà nước hỗ trợ về học phí, chỗ ở và nhiều trường có cam kết đầu ra, giải quyết việc làm cho người học sau khi tốt nghiệp. Đây là những yếu tố thuận lợi, mở ra cơ hội cho những học sinh có lực học vừa phải, gia đình khó khăn có thể lựa chọn hướng học nghề. Nếu tìm được môi trường phù hợp khi chọn học nghề hay học cao đẳng, được khai mở và định hướng rõ ràng, các em sẽ được khơi dậy đam mê, hứng thú và sức sáng tạo riêng. Với những học sinh có lực học vừa phải, gia đình khó khăn, học nghề là một lựa chọn hợp lý. Ngoài ra, học nghề cũng giúp các em giảm bớt áp lực học tập, tiết kiệm chi phí và sớm có việc làm ổn định sau khi tốt nghiệp.

Nhiều năm qua, để học sinh có hướng đi phù hợp với năng lực, ngay từ khi đón lứa học sinh vào lớp 10, Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức xây dựng kế hoạch hướng nghiệp sát với năng lực học trò. Đặc biệt, trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nội dung hướng nghiệp triển khai ngay từ lớp 10 nên nhà trường đã căn cứ vào thực tế để xây dựng 4 tiết chuyên đề cho học sinh tìm hiểu nghề nghiệp; 3 tiết tìm hiểu bản thân phù hợp với nghề nào và 4 tiết về lập kế hoạch học tập, rèn luyện theo định hướng nghề nghiệp. Do đó, 5 năm gần đây, Trường có khoảng 10-15% học sinh tốt nghiệp đi học nghề. Xu hướng này đang dần tăng, là tín hiệu mừng, thể hiện được quá trình phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh sau khi tốt nghiệp đang dần có hiệu quả thiết thực.

Việc phân luồng học sinh học nghề ở vùng sâu, vùng xa là rất cần thiết, góp phần phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương. Tuy nhiên, để khắc phục khó khăn, các trường cần tiếp tục tuyên truyền cho phụ huynh và giáo dục cho học sinh về tầm quan trọng của giáo dục nghề nghiệp, giúp các em hiểu rõ học nghề cũng là một con đường để nâng cao đời sống kinh tế sau khi rời ghế nhà trường. Cùng với đó, các địa phương cần đẩy mạnh đầu tư hơn nữa cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giáo viên cho giáo dục nghề nghiệp; hỗ trợ kinh phí cho công tác phân luồng học sinh học nghề.

Bài và ảnh: XUÂN DIỆP

*Mời bạn đọc vào chuyên mục Giáo dục Khoa học xem các tin, bài liên quan.