Một số vùng còn ô nhiễm nặng

Đầu năm 2007, Văn phòng Ban Chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hoá học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (gọi tắt là Văn phòng Ban Chỉ đạo 33 thuộc Bộ Tài Nguyên và Môi trường) đã phối hợp với các chuyên gia Bộ Quốc phòng và Công ty tư vấn Hatfield (Ca-na-đa) lấy hàng trăm mẫu bùn đất và sinh phẩm trong khu ô nhiễm chất độc da cam/đi-ô-xin ở sân bay Đà Nẵng và các vùng lân cận. Những mẫu này được phân tích đi-ô-xin tại phòng xét nghiệm Axys (Ca-na-đa), một trong những phòng xét nghiệm nổi tiếng của thế giới. Kết quả cho thấy, nồng độ đi-ô-xintrong một số mẫu đất tại vùng ô nhiễm phía bắc sân bay Đà Nẵng cao gấp 350 lần so với nồng độ cho phép. Mẫu bùn trong hồ sen cạnh sân bay Đà Nẵng có nồng độ đi-ô-xin cao gấp 20 lần so với nồng độ cho phép. Có từ 90 đến 98% thành phần của đi-ô-xin là loại 2, 3, 7, 8 TCDD, một loại độc nhất trong các loại đi-ô-xin. Điều này chứng minh đi-ô-xin tìm được chỉ có nguồn gốc từ chất diệt cỏ do Mỹ sử dụng trong chiến dịch Ranch Hand (chiến dịch rải chất diệt cỏ) và chiến dịch Pacer Ivy (chiến dịch thiêu hủy và vận chuyển hơn một triệu lít chất diệt cỏ ra khỏi miền Nam Việt Nam trong những năm 1971 và 1972).

Khu ô nhiễm đi-ô-xin phía Bắc sân bay Đà Nẵng

Đồng thời, hàng chục mẫu bùn, đất tại một số vùng trong thành phố Đà Nẵng cũng được phân tích. Kết quả là nồng độ đi-ô-xin trong bùn, đất tại các khu vực này dưới mức cho phép, không ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe của nhân dân sinh sống tại thành phố Đà Nẵng.

Vài năm trước đây, các nhà khoa học Việt Nam cũng đã lấy hàng trăm mẫu tại các sân bay Biên Hòa, Phù Cát và Đà Nẵng để phân tích. Về cơ bản, kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam phù hợp với kết quả phân tích tại Ca-na-đa.

Gần đây, một vài ý kiến lạc lõng cho rằng đi-ô-xin trong chất da cam không nhiều và tồn lưu trong môi trường rất ngắn, không tác hại đến con người, rồi chủ yếu là từ rác thải. Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam, Nhật Bản và Ca-na-đa bác bỏ những nhận xét không khoa học và mang tính lẩn tránh trách nhiệm đó.

Tiếp tục có những người bị nhiễm

Trong máu của một người dân sống bằng nghề nuôi bắt cá trong hồ cạnh sân bay Đà Nẵng có nồng độ đi-ô-xin cao đến 1220 ppt (một ppt là một phần tỷ mi-li-gam) và ở máu của hai người khác trên 600 ppt. Trong khi đó nồng độ đi-ô-xin tối đa trong máu của những người dân sống tại các nước công nghiệp phát triển (nơi có nguồn thải đi-ô-xin từ công nghiệp) chỉ ở mức 4 đến 7 ppt. Nồng độ đi-ô-xin cao trong máu là nguyên nhân dẫn đến một loạt bệnh tật nguy hiểm. Có thể khẳng định rằng, nguồn đi-ô-xin trong máu của những người dân này là từ cá và các động vật thủy sinh khác ở các hồ sen trong sân bay Đà Nẵng. Còn có những người dân khác cũng đã ăn cá từ các hồ này có nồng độ đi-ô-xin trong cơ thể cao và rất cao nhưng chưa được phát hiện. Kết quả nghiên cứu cảnh báo những người dân sống gần sân bay Đà Nẵng tuyệt đối không được nuôi trồng, khai thác cá và các động vật thủy sinh khác trong các hồ trong sân bay. Thực hiện nghiêm chỉnh khuyến cáo này, chúng ta đã ngăn chặn một cách cơ bản tác động của vùng ô nhiễm đi-ô-xin trong sân bay Đà Nẵng đối với nhân dân sống gần sân bay này.

Những vấn đề đã bàn nhiều nhưng vẫn còn nóng

Từ năm 1937, các nhà khoa học Đức đã phát hiện ra đi-ô-xin và tác hại của nó đối với con người. Hằng năm thế giới vẫn tổ chức hội nghị quốc tế với sự tham gia của hàng nghìn nhà khoa học. Hội nghị quốc tế về đi-ô-xin lần thứ 27 sẽ tổ chức tại Tô-ki-ô vào tháng 9 tới. Càng nghiên cứu càng nhận thấy đây là một vấn đề cực kỳ phức tạp và có nhiều điều chưa rõ. Bằng các nghiên cứu dịch tễ học trên qui mô lớn, các nhà khoa học Việt Nam và nước ngoài nhận thấy đi-ô-xin gây nên nhiều bệnh tật, trong đó có các bệnh ung thư, tai biến sinh sản và dị tật bẩm sinh. Thế nhưng trên một nạn nhân cụ thể, để chứng minh nó là nguyên nhân dẫn đến bệnh tật lại là điều vô cùng phức tạp. Không có câu hỏi đơn giản và cũng không có câu trả lời đơn giản trong lĩnh vực này.

Một thực tế khách quan là trẻ em tại các vùng bị rải chất độc da cam/đi-ô-xin và con cháu các cựu chiến binh đã chiến đấu tại các vùng bị rải chất này có tỷ lệ dị tật bẩm sinh cao hơn hẳn so với các đối tượng khác. Tính độc của đi-ô-xin và tác hại gây tai biến sinh sản, dị tật bẩm sinh cũng đã được chứng minh ở động vật thực nghiệm.

Vấn đề là cần làm gì để giúp những ngườiđang gánh chịu tác hại của đi-ô-xin. Họ không thể chờ đợi những tranh cãi triền miên. Cần phải có ngay những cơ sở tư vấn di truyền, sinh sản để hạn chế sinh ra những trẻ em khuyết tật và nhiều hơn những trung tâm hỗ trợ, chăm sóc, phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật.

Và vì vậy, việc tẩy độc đi-ô-xin giúp đỡ nạn nhân cũng như nghiên cứu khoa học phải được tiến hành đồng thời. Hãy coi việc giúp đỡ nạn nhân là ưu tiên hàng đầu trong các hoạt động khắc phục hậu quả chất độc da cam/đi-ô-xin ở Việt Nam.

Bài và ảnh: TS Lê Kế Sơn - Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo 33