Hiện nay, nước ta có 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, phường, đặc khu. Cán bộ chủ chốt, chủ trì cơ sở là lực lượng trực tiếp tổ chức, triển khai chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với nhân dân. Họ vừa là người lãnh đạo, vừa là người tổ chức thực hiện, vừa là cầu nối giữa cấp trên và nhân dân.

Do đó, năng lực của cán bộ cơ sở không chỉ thể hiện ở nhận thức mà còn ở hành động và kết quả cụ thể. Trong bối cảnh hiện nay, năng lực cán bộ cơ sở được cấu thành bởi nhiều yếu tố, như: Năng lực tư duy chiến lược và thực tiễn; năng lực tổ chức, điều hành; năng lực ra quyết định; năng lực kiểm tra, giám sát; năng lực đổi mới, sáng tạo; năng lực chịu trách nhiệm và giải quyết vấn đề. Trong đó, bốn tiêu chí chủ đạo: “Lựa chọn đúng - quyết định nhanh - làm đến nơi đến chốn - đo lường bằng sản phẩm” chính là sự cụ thể hóa những năng lực đó trong thực tiễn công tác của đội ngũ cán bộ cơ sở hiện nay.

Lựa chọn đúng - nền tảng của mọi hoạt động lãnh đạo, quản lý

“Lựa chọn đúng” là khả năng người cán bộ cơ sở nhận diện chính xác vấn đề “quan trọng” cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo; đó còn là cơ sở cho xác định đúng mục tiêu, lựa chọn đúng phương án “tối ưu” và ưu tiên đúng nguồn lực triển khai thực hiện trong thực tiễn ở xã, phường, đặc khu. Đây là bước khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả của toàn bộ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo tiếp theo... Ở cấp cơ sở, lựa chọn đúng còn được thể hiện ở xác định đúng nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm; phân tích đúng bối cảnh tình hình địa phương, đơn vị (tìm ra những thuận lợi, khó khăn chi phối) từ đó có những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương mình; quá trình này cần có sự ưu tiên đúng việc, đúng thời điểm. 

“Lựa chọn đúng” giúp cán bộ cơ sở tránh lãng phí nguồn lực, tăng hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, hạn chế tối đa những rủi ro và sai lầm (do yếu tố chủ quan), tạo niềm tin cho cấp dưới và nhân dân. Ngược lại, nếu “lựa chọn sai”, dù cán bộ cơ sở có quyết tâm cao hay triển khai quyết liệt, thì kết quả vẫn không thể đạt yêu cầu theo mục tiêu ban đầu cấp ủy xác định, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng. Do vậy, để “lựa chọn đúng”, cán bộ cơ sở cần có tầm nhìn bao quát vấn đề và khả năng dự báo chính xác chiều hướng ở địa phương mình đảm trách, có tư duy phân tích, tổng hợp tốt, nắm chắc thực tiễn địa bàn; có bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, có thái độ biết lắng nghe, tiếp thu ý kiến đa chiều của tổ chức và nhân dân.

Quyết định nhanh - yếu tố thể hiện bản lĩnh và năng lực điều hành

“Quyết định nhanh” không có nghĩa là vội vàng, mà là ra quyết định kịp thời trên cơ sở thông tin đầy đủ và phân tích hợp lý diễn biến bối cảnh. Trong môi trường biến động nhanh hiện nay, chậm quyết định có thể đồng nghĩa với mất cơ hội hoặc để tình huống xấu đi. Quyết định nhanh giúp cán bộ cơ sở đáp ứng kịp thời tính khẩn trương của yêu cầu nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả xử lý tình huống, tạo sự chủ động trong công việc, qua đó khẳng định vai trò, uy tín của cán bộ cơ sở.

Lãnh đạo phường Khương Đình (Hà Nội) gặp gỡ, đối thoại với nhân dân trong giải phóng mặt bằng để triển khai dự án đường Vành đai 2.5. Ảnh: Hanoimoi.com.vn

Thực tiễn cho thấy trong nhiều tình huống diễn biến ở cơ sở, như thiên tai bão lũ, cháy nổ, dịch bệnh, an ninh trật tự…, lúc này, việc cán bộ cơ sở đưa ra các quyết định nhanh và đúng thời điểm sẽ tạo ra sự khác biệt lớn về kết quả... Biểu hiện của cán bộ có năng lực quyết định nhanh là thái độ không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm cho người khác; có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của địa phương; có tác phong xử lý linh hoạt, khôn khéo, không máy móc các công việc và luôn thể hiện rõ tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong mọi tình huống lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành các hoạt động diễn ra ở địa phương thuộc thẩm quyền của bản thân mình.

Làm đến nơi đến chốn - thước đo tinh thần trách nhiệm cán bộ

“Làm đến nơi đến chốn” là thực hiện công việc triệt để, có kết quả cuối cùng rõ ràng, không làm dở dang, không hình thức, không đối phó. Biểu hiện đối với cán bộ cơ sở đó là sự theo dõi công việc mình được đảm trách đến cùng, kiểm tra, đôn đốc thường xuyên, chủ động xin ý kiến cấp ủy và xử lý triệt để các vấn đề phát sinh, tuyệt đối không “đánh trống bỏ dùi”. Tiêu chí này phản ánh rõ tinh thần trách nhiệm, phương pháp tác phong công tác và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ cơ sở.

Trong thực tế, nhiều công việc thất bại không phải do lựa chọn sai hay quyết định chậm, mà do thiếu kiên trì, thiếu quyết liệt trong tổ chức thực hiện. Điều kiện tiên quyết để cán bộ cơ sở thực hiện tốt tiêu chí này là cần có ý thức trách nhiệm cao với công việc; có kỹ năng tổ chức, quản lý, điều hành linh hoạt, sáng tạo; có khả năng trao đổi, phối hợp cùng các lực lượng địa phương bạn và cần có tinh thần kiên trì, bền bỉ trong học tập, nghiên cứu, lãnh đạo, điều hành địa bàn.

Đo lường bằng sản phẩm - bước đột phá trong đánh giá cán bộ cơ sở

“Đo lường bằng sản phẩm” thực chất là sự đánh giá cán bộ dựa trên kết quả cụ thể theo cương vị, chức trách cán bộ đảm nhiệm. Hiệu quả thực tế đạt được trong tháng, quý, năm về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh... ra sao; kết quả đó tác động đến tâm trạng, sự hài lòng của tập thể cơ quan, đơn vị và các đoàn thể chính trị, cộng đồng nhân dân như thế nào. Khi cán bộ cơ sở thực hiện tốt tiêu chí này sẽ khắc phục bệnh hình thức, thành tích; tạo động lực phấn đấu thực chất; công bằng, minh bạch trong đánh giá cán bộ và gắn trách nhiệm cán bộ với kết quả, sản phẩm của chính bản thân họ.

Yêu cầu khi thực hiện tiêu chí này: Cấp trên, cấp ủy cùng cấp, người đứng đầu địa phương cần lấy kết quả hoàn thành công việc làm trung tâm, lấy “sự hài lòng của nhân dân làm thước đo”; có tiêu chí định lượng rõ ràng từng lĩnh vực, phần việc cán bộ đảm trách; sau mỗi nhiệm vụ cần so sánh đối chiếu giữa mục tiêu,  kết quả đạt được và gắn kết quả đánh giá với công tác thi đua khen thưởng, kỷ luật.

Bốn tiêu chí nêu trên có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại với nhau. Trong đó “lựa chọn đúng” là tiền đề, “quyết định nhanh” là điều kiện, “làm đến nơi đến chốn” là quá trình, “đo lường bằng sản phẩm” là kết quả cuối cùng. Chúng tạo thành một chu trình khép kín trong hoạt động lãnh đạo, quản lý, điều hành địa phương.

Vận dụng “tiêu chí” trong đánh giá chất lượng cán bộ cơ sở hiện nay

Một là, các chủ thể liên quan cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể và đổi mới phương pháp đánh giá cán bộ cơ sở.

Đánh giá cán bộ là khâu mở đầu, có ý nghĩa quyết định đến các khâu tiếp theo, như: Quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng, thi đua khen thưởng, kỷ luật đối với cán bộ. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của chính quyền địa phương hiện nay, phương pháp đánh giá cán bộ cấp xã, phường, đặc khu nếu vẫn giữ cách làm cũ sẽ không còn phù hợp. Do vậy, đổi mới phương pháp đánh giá cán bộ cấp xã là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

Theo đó, cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể đối với từng diện cán bộ; phương pháp đánh giá cán bộ cần ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số theo “CPI” là phương pháp đánh giá năng lực và hiệu quả công tác của cán bộ thông qua các chỉ số kết quả cốt lõi, cụ thể, đo lường được và gắn với nhiệm vụ trọng tâm; cần kết hợp giữa đánh giá định tính với định lượng - đo lường bằng kết quả cụ thể, phù hợp với từng lĩnh vực công tác, đặc thù từng địa phương; đánh giá cán bộ phải thường xuyên, liên tục, đa chiều, nhiều nguồn (cấp ủy, đồng nghiệp, cấp dưới, nhân dân).

Hai là, gắn công tác đánh giá với sử dụng hiệu quả nguồn cán bộ cơ sở.

Thực tế cho thấy, đánh giá cán bộ là khâu quan trọng trong công tác cán bộ, nhưng nếu đánh giá chỉ dừng lại ở nhận xét, xếp loại mà không gắn với việc sử dụng thì sẽ trở nên hình thức, kém hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã “vừa hồng, vừa chuyên”, có năng lực thực tiễn, trách nhiệm cao đặt ra đòi hỏi phải gắn chặt đánh giá với sử dụng cán bộ. Đây là nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm công bằng, phát huy đúng người, đúng việc, đúng sở trường, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Kết quả đánh giá là căn cứ để tiến hành công tác quy hoạch, luân chuyển, đề bạt bổ nhiệm cán bộ phù hợp với cơ cấu, trình độ, độ tuổi và chuyên môn đào tạo của cán bộ, nhất là diện cán bộ chủ trì, chủ chốt cấp xã, phường, đặc khu hiện nay.

Ba là, phát huy vai trò giám sát, phản biện của của cấp ủy và nhân dân.

Tăng cường giám sát, phản biện của cấp ủy và nhân dân. Khi chịu sự giám sát thường xuyên của cấp ủy và nhân dân, cán bộ cấp xã sẽ có ý thức thường trực tự rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, lối sống bản thân; nâng cao tinh thần trách nhiệm trong công việc; chủ động hoàn thiện năng lực chuyên môn và kỹ năng quản lý, điều hành địa phương, đáp ứng yêu cầu cao của tiêu chuẩn chính quyền cơ sở hiện nay. Giám sát tạo ra “áp lực tích cực”, buộc cán bộ cơ sở phải có thái độ, trách nhiệm làm việc nghiêm túc, hiệu quả hơn, tránh tình trạng quan liêu, xa dân, tư duy nhiệm kỳ. Kết quả kiểm tra, giám sát cần được công khai, minh bạch trước công chúng.

Thông qua phản biện của nhân dân đối với lề lối, tác phong, kết quả làm việc của cán bộ góp phần chỉ ra những hạn chế, thiếu sót của cán bộ, làm cơ sở đề xuất giải pháp cải thiện. Điều này giúp cán bộ cơ sở nhận diện đúng năng lực của mình, tự điều chỉnh hành vi, phương pháp làm việc, không ngừng hoàn thiện bản thân đáp ứng với yêu cầu cao của mô hình chính quyền địa phương cơ sở. Đây là “kênh thông tin thực tiễn” mà không một báo cáo nội bộ nào có thể thay thế được.