Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta để thay đổi cơ chế quản lý, mang lại sức sống mới cho nhiều doanh nghiệp. Đại đa số các doanh nghiệp sau cổ phần hóa đều phát triển tốt. Tuy nhiên, trong khi thực thi chủ trương này, đã có một số doanh nghiệp lợi dụng “kẽ hở” từ cơ chế, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, nhất là ở khâu định giá doanh nghiệp.

Tại Hà Nội, nhiều người biết đến Khách sạn Tràng Tiền tọa lạc sát hồ Hoàn Kiếm, nơi “tấc đất hơn tấc vàng” này mà khi cổ phần hóa, cả khách sạn chỉ được định giá 4 tỷ đồng. Nhà hàng Bánh tôm Hồ Tây lại càng nổi tiếng hơn bởi ở vị trí rất đẹp cạnh Hồ Tây, vậy mà định giá chỉ vẻn vẹn 850 triệu đồng... Trong khi giá thực của nó phải lớn gấp hàng chục lần...

Theo Ủy ban Kinh tế-Ngân sách của Quốc hội, các doanh nghiệp cổ phần hóa đều áp dụng phương pháp định giá tài sản để xác định giá trị doanh nghiệp, song chủ yếu tính giá trị doanh nghiệp theo sổ kế toán. Những giá trị tiềm năng như thương hiệu, danh tiếng, lợi thế thương mại, giá trị thị phần... chỉ được xem xét qua loa. Một trong những tài sản hết sức quan trọng là đất đai lại được xác định không theo giá thị trường tại thời điểm cổ phần hóa. Chính vì vậy mà việc cổ phần hóa ở một số doanh nghiệp Nhà nước đã để xảy ra thất thoát tài sản của Nhà nước. Chính vì định giá tài sản không chính xác, thường là thấp hơn giá trị thực mà trong các phiên đấu giá cổ phiếu của các doanh nghiệp mới cổ phần hóa, giá trúng thường cao hơn mệnh giá nhiều lần, thậm chí hàng chục lần.

Trong chính sách cổ phần hóa có qui định phải bán một phần cổ phiếu với giá ưu đãi cho những người trong nội bộ doanh nghiệp, trong đó lãnh đạo doanh nghiệp được ưu tiên mua nhiều hơn, đây cũng là “kẽ hở” để cho một số người kiếm tiền. Việc “mua bán thâm niên” đã làm nảy sinh không ít tiêu cực trong xã hội. Một kiểu thất thoát nữa cũng đang xảy ra trong quá trình cổ phần hóa, đó là hiện tượng ký kết “đối tác chiến lược”, do chưa có cơ chế giám sát hữu hiệu, một số cổ phiếu giá “hời” sẽ được chuyển cho các cá nhân hoặc nhóm người. Thực tế trong thời gian qua, đã có không ít người giàu lên từ các cổ phiếu ưu đãi.

Được biết, từ nay đến năm 2010, tại Việt Nam sẽ còn khoảng 2.000 doanh nghiệp Nhà nước thuộc diện cổ phần hóa nữa, trong đó nhiều doanh nghiệp có qui mô lớn. Để ngăn chặn tình trạng thất thoát trong quá trình cổ phần hóa, thiết nghĩ, các cơ quan chức năng của Nhà nước cần có ngay những giải pháp hữu hiệu “bịt các lỗ hổng” bằng các văn bản quy phạm pháp luật và tăng công tác giám sát.

PHÚ THỌ