Nếu mực nước biển dâng cao thêm 1m, hơn 6 triệu nông dân, 7% diện tích đất nông nghiệp, 5.000km2 đồng bằng sông Hồng, 20.000km2 đồng bằng sông Cửu Long sẽ chịu ảnh hưởng vô cùng lớn, gây thiệt hại 5 triệu tấn lương thực và 10% GDP mỗi năm. Đó chính là một số nguy cơ được dự tính trong vô số thảm họa sẽ xảy ra nếu biến đổi khí hậu (BĐKH) tiếp tục diễn biến như hiện nay.

Tất cả đều nóng lên!

Con người đã nhận thức được sự BĐKH từ nguyên nhân thay đổi của hệ thống tương tác đa chiều của khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển và con người, trong đó 90% là do con người gây ra. BĐKH không chỉ làm trái đất nóng lên không ngừng mà còn làm nóng tất cả các bàn đàm phán, hội nghị, những người hoạch định chiến lược, chính sách của thế giới, của từng quốc gia và cuộc sống của mỗi người dân trên hành tinh này.

Lũ lụt làm ngập các đường phố chính tại thành phố Quảng Ngãi. Ảnh: TTXVN (Nguyễn Đăng Lâm)

Tại cuộc hội thảo ngày 11-1-2008 với chủ đề “Hướng tới chương trình hành động của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhằm giảm thiểu và thích ứng với BĐKH”, Bộ trưởng Cao Đức Phát đã nói: “BĐKH đã là một thực tế được khoa học chứng minh gây ra những hậu quả vô cùng nặng nề cho nhân loại. Nếu nhiệt độ trái đất tăng thêm 3-4 độ C thì gần 1 tỉ người sẽ phải di dời vĩnh viễn vì nước biển dâng hoặc chịu cảnh đói rét. Trong 10 năm qua tại Việt Nam, lũ lụt, hạn hán, mưa gió, sạt lở đất… đã liên tục hoành hành với mức độ thường xuyên và cường độ ngày càng mạnh hơn”. Cũng theo Bộ trưởng thì Việt Nam với đường bờ biển dài hơn 3.000km, hai đồng bằng châu thổ có cao độ thấp, là một trong 5 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi BĐKH. Vì vậy ước tính sẽ có hàng chục triệu người Việt Nam mất nhà cửa, hệ thống cơ sở hạ tầng bị phá hủy, an ninh lương thực bị đe dọa nghiêm trọng… nếu chúng ta không có những hành động ứng phó kịp thời. Chỉ tính từ cuối năm 1997 đến đầu năm 1998, thiệt hại về nông nghiệp do hạn hán gây ra đã là gần 2.500 tỉ đồng. Thiên tai xảy ra ở 50 tỉnh, thành phố trong năm 2007 đã khiến cho hơn 3 triệu người bị thiếu đói. Chính phủ và nhân dân đã huy động và ủng hộ hàng nghìn tỉ đồng, hàng trăm nghìn tấn lương thực, nhu yếu phẩm để chi viện cho đồng bào tại các địa phương bị thiệt hại. Theo báo cáo của Ủy ban liên Chính phủ về BĐKH (IPCC) thì trong 200 năm trở lại đây, khí hậu trái đất thay đổi theo hướng ngày càng xấu đi, gấp rất nhiều lần thời kì 2000 năm trước. Nhiệt độ trái đất có thể tăng tới 6,4 độ C vào năm 2100, mức chưa từng có trong 10.000 năm qua nếu con người không điều chỉnh ngay lập tức các hoạt động gây ra BĐKH. Một liên tưởng thực tế nói rằng nếu cứ một người trên trái đất có mức tiêu thụ Các-bon trung bình bằng một người Mỹ hoặc Ca-na-đa thì chúng ta cần tới 9 hành tinh như Trái đất để hấp thụ lượng các-bon đó. BĐKH là hệ quả của chính con người gây ra và chúng mang đến cho nông nghiệp những đe dọa thường trực làm giảm năng suất nông nghiệp, gia tăng bất an ninh về đất đai, nguồn nước, tăng khả năng ảnh hưởng bởi thời tiết khắc nghiệt, phá vỡ hệ sinh thái…

Thích ứng thế nào?

Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP ngày 3-12-2007 của Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài nguyên-Môi trường phối hợp với các Bộ, ngành khác khẩn trương xây dựng chiến lược quốc gia về BĐKH. Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết: ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với 6 lĩnh vực chính là nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, thủy lợi và phát triển nông thôn liên quan tới cuộc sống của 73% dân số, trong đó tập trung chủ yếu là người nghèo. Mà theo đánh giá của Liên hợp quốc thì người nghèo chính là đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Thực hiện việc bảo đảm an ninh lương thực, quản lý đê điều, phòng chống lụt bão, giảm nhẹ thiên tai là những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với ổn định xã hội và phát triển bền vững. Vì vậy việc thích ứng với BĐKH đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Khái niệm thích ứng được vận dụng rất rộng trong mọi lĩnh vực, hình thành một dự thảo chương trình rộng lớn. Đó là quá trình con người làm giảm những tác động bất lợi của khí hậu đến sức khỏe, đời sống và sử dụng những cơ hội thuận lợi mà môi trường khí hậu mang lại. Cũng là sự điều chỉnh (thụ động hoặc phản ứng tích cực), có phòng bị được đưa ra với ý nghĩa giảm thiểu hoặc cải thiện những hậu quả có hại. Sự thích ứng với các phương pháp có thể được áp dụng cho chương trình gồm: Chấp nhận tổn thất, chia sẻ tổn thất, thay đổi nguy cơ, ngăn ngừa các tác động, thay đổi cách sử dụng, thay đổi địa điểm, nghiên cứu và giáo dục thông tin làm thay đổi hành vi.

Trong dự thảo Chương trình có những biện pháp cụ thể, thiết thực với nông nghiệp như: Xây dựng quỹ tài chính, quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng bền vững 16,2 triệu héc-ta đất quy hoạch cho lâm nghiệp, cải tạo đất 7 vùng sinh thái nông nghiệp, giảm thiểu và ngăn chặn xói mòn, rửa trôi, sa mạc hóa, lở đất, lũ quét, khô hạn và triều cường. Đồng thời phải bảo vệ, kiên cố hóa đê điều và cơ sở hạ tầng nông thôn bảo đảm canh tác, sản lượng và cuộc sống của hàng chục triệu nông dân. Dự kiến Chương trình sẽ trình Chính phủ vào cuối tháng 6-2008. Tuy nhiên, việc thích ứng của nông nghiệp là một kế hoạch “dài hơi”, không thể trong một sớm một chiều, đòi hỏi sự nghiêm túc và thái độ ứng xử đúng đắn của cả Chính phủ đến từng người dân. Mục tiêu là duy trì sự phát triển ổn định và bền vững đối với một quốc gia nông nghiệp như Việt Nam.

Giảm nhẹ BĐKH đòi hỏi sự phối hợp toàn cầu, đặc biệt là nghĩa vụ của các nước phát triển trong giảm thải khí nhà kính. Chúng ta chủ động, tích cực thực hiện phần trách nhiệm của quốc gia mình và lên tiếng yêu cầu các nước phát triển thực hiện cam kết, nghĩa vụ của mỗi quốc gia.

* Nếu nhiệt độ Trái đất tăng thêm 3-4 độ C thì gần 1 tỷ người sẽ phải di dời vĩnh viễn vì nước biển dâng cao.

* Từ cuối năm 1997 đến đầu năm 1998 nước ta thiệt hại về nông nghiệp do hạn hán gây ra là gần 2.500 tỷ đồng; thiên tai năm 2007 còn làm cho 3 triệu người bị thiếu đói.

* Năm 2100 nhiệt độ Trái đất có thể tăng 6,4 độ C-mức chưa từng có trong 10.000 năm qua.

TRƯỜNG GIANG