Những người mẹ mặc áo lính

Một buổi chiều cuối tuần, căn nhà nhỏ của cựu chiến binh Nguyễn Văn Toán, 75 tuổi, ở thôn Mậu Công, xã Lạc Phượng, TP Hải Phòng lại đón những vị khách quen thuộc đến thăm hai cô cháu gái mồ côi mà ông đang chăm sóc. Kể về hoàn cảnh của hai cháu Nguyễn Thị Hồng (sinh năm 2016) và Nguyễn Thị Thủy (sinh năm 2020), ông Toán bùi ngùi: “Năm 2020 bố chúng mất, hai năm sau mẹ cũng qua đời vì bạo bệnh, một mình tôi vừa làm cha vừa làm mẹ, chăm lo cho hai đứa. Cuộc sống vốn đã chật vật, nay phải gồng gánh thêm hai cháu nhỏ dại lại càng khó khăn”.

Thấu hiểu hoàn cảnh của hai cô bé, Hội Phụ nữ (HPN) cơ quan Bộ CHQS TP Hải Phòng đã nhận đỡ đầu Hồng và Thủy theo Chương trình “Mẹ đỡ đầu”: Mỗi tháng, hai cháu được hỗ trợ 1 triệu đồng; ngoài ra, các mẹ quân nhân thường xuyên gọi điện hỏi thăm, nhắc nhở việc học tập, hướng dẫn kỹ năng sống và động viên các cháu. Thiếu tá QNCN Đặng Thị Huế, Chủ tịch HPN cơ quan Bộ CHQS TP Hải Phòng cho biết: “Chúng tôi mua xe đạp, bàn học, tủ quần áo, giường, đệm và những đồ dùng sinh hoạt thiết yếu tặng các con. Vào dịp lễ, tết, Ngày Quốc tế Thiếu nhi, Tết Trung thu và đầu năm học mới, chúng tôi đều đến thăm, tặng quà để các con vơi bớt thiệt thòi”.

Cũng giống như Hồng và Thủy, từ lâu, em Hồ Thị Nhuận, quê ở xã A Lưới 1 (TP Huế), đã xem các mẹ trong HPN cơ quan Bộ CHQS TP Huế như những người mẹ thứ hai của mình. Nhuận là con út trong gia đình có 5 chị em gái. Mẹ mất sớm vì bệnh nặng; bố thường xuyên đau ốm, vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, năm 2018, khi mới học lớp 3, Nhuận đã có ý định nghỉ học để phụ giúp bố và các chị. Thấu hiểu hoàn cảnh của Nhuận, các mẹ đỡ đầu thuộc HPN cơ quan Bộ CHQS TP Huế đã kiên trì đồng hành, kịp thời động viên, hỗ trợ em cả về vật chất và tinh thần. Nhờ đó, Nhuận tiếp tục được đến trường, từng bước vượt qua hoàn cảnh.

Từ Lạc Phượng, TP Hải Phòng đến A Lưới 1, TP Huế, những câu chuyện ấy cho thấy những người mẹ quân nhân trong Chương trình “Mẹ đỡ đầu” không chỉ hỗ trợ về vật chất mà còn bền bỉ đồng hành, bù đắp tình cảm gia đình cho những em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn.

Các em nhỏ là con quân nhân nhận xe đạp tại Chương trình “Chắp cánh ước mơ” do Ban Phụ nữ Quân đội tổ chức, tháng 2-2026. 

Lan tỏa những cách làm thiết thực

Chương trình “Mẹ đỡ đầu” ra đời trong bối cảnh đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, nhiều trẻ em mồ côi, thiếu sự chăm sóc, chở che của gia đình. Hưởng ứng chương trình do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động, Ban PNQĐ đã tham mưu, đề xuất với thủ trưởng Tổng cục Chính trị triển khai trong toàn quân, đưa hoạt động đỡ đầu trở thành việc làm thường xuyên của các cấp hội. Tùy từng hoàn cảnh, các cấp hội linh hoạt lựa chọn hình thức phù hợp, từ nhận đỡ đầu, hỗ trợ học tập, chăm sóc sức khỏe đến thăm hỏi, hướng dẫn kỹ năng sống, đồng hành với các em trong quá trình trưởng thành.

Thực tiễn triển khai đã xuất hiện nhiều mô hình, cách làm linh hoạt, thiết thực. Tại TP Hồ Chí Minh, HPN các đơn vị thuộc Bộ Tổng Tham mưu, Quân khu 7, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội, Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Hồ Chí Minh nhận đỡ đầu trẻ mồ côi do ảnh hưởng của dịch Covid-19, trao học bổng, sổ tiết kiệm và đồ dùng học tập. Tại Quân khu 4, các cấp hội phối hợp với các cơ sở bảo trợ trẻ em ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị tổ chức thăm hỏi, sinh hoạt, hướng dẫn kỹ năng sống. Phụ nữ Quân khu 9 duy trì trao sổ tiết kiệm, tặng quà, hỗ trợ học tập cho trẻ khó khăn. Ở khu vực biên giới, các HPN thuộc Bộ đội Biên phòng nhận đỡ đầu 28 trẻ em mồ côi, đồng thời hỗ trợ gần 4.000 trẻ em có hoàn cảnh khó khăn thông qua các chương trình: “Nâng bước em tới trường”, “Con nuôi đồn biên phòng”. Không chỉ lan tỏa trong tổ chức HPN, tinh thần “đỡ đầu” còn nhận được sự hưởng ứng của cán bộ, quân nhân trong toàn quân. Cũng tại Quân khu 4, hai quân nhân nam đã tình nguyện nhận trẻ mồ côi làm con nuôi, giúp các em có mái ấm gia đình.

Đề cập ý nghĩa của chương trình, Thiếu tướng Lê Văn Trung, Phó chính ủy Quân khu 4 khẳng định, Chương trình “Mẹ đỡ đầu” không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội, lòng nhân ái mà còn góp phần lan tỏa nghĩa tình Bộ đội Cụ Hồ. Để chương trình đi vào chiều sâu, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu 4 đã chỉ đạo đưa nội dung này vào nghị quyết, kế hoạch công tác của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và tổ chức chính trị-xã hội, tạo điều kiện để chương trình được duy trì lâu dài.

Mở rộng vòng tay hậu phương

Sau 5 năm triển khai, Chương trình “Mẹ đỡ đầu” đã tạo được sức lan tỏa tích cực trong PNQĐ, trở thành điểm tựa thiết thực đối với nhiều trẻ em mồ côi, có hoàn cảnh khó khăn. Theo Đại tá Phan Ái Xuân, Phó trưởng Ban PNQĐ, tính đến tháng 5-2026, chương trình đã hỗ trợ, nhận đỡ đầu 983 trẻ em mồ côi; trong đó 381 trẻ được đồng hành đến khi trưởng thành. Các đơn vị cũng trao 321 sổ tiết kiệm, 406 suất học bổng, 377 xe đạp; xây dựng 2 nhà “Mái ấm tình thương” và hỗ trợ cơ sở vật chất cho Trung tâm bảo trợ trẻ em tại Quân khu 4, với tổng kinh phí hơn 8,2 tỷ đồng.

Từ những kết quả đạt được, Ban PNQĐ xác định tiếp tục phát huy tinh thần “Mẹ đỡ đầu”, mở rộng thành mô hình “Mẹ quân nhân đỡ đầu”, hướng đến các gia đình quân nhân khó khăn bên cạnh đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Chia sẻ về ý nghĩa của việc mở rộng chương trình, Đại tá Phan Ái Xuân cho biết, chăm lo đời sống gia đình quân nhân là chủ trương của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị. Thực tế, do đặc thù nhiệm vụ, nhiều quân nhân thường xuyên xa nhà dài ngày; người vợ phải gánh vác việc chăm sóc con cái, quán xuyến gia đình. Không ít gia đình còn đối mặt với khó khăn đột xuất do bệnh tật, tai nạn, thiên tai. Vì vậy, sự quan tâm, sẻ chia kịp thời của tổ chức HPN, cấp ủy, chỉ huy và đồng đội không chỉ giúp gia đình vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống mà còn là điểm tựa để người quân nhân yên tâm công tác, hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Để mô hình phát huy hiệu quả, các cơ quan, đơn vị cần căn cứ điều kiện thực tế, xác định đúng đối tượng, đúng nhu cầu hỗ trợ, tránh hình thức. Nội dung chăm lo cần đa dạng, từ hỗ trợ vật chất đến thăm hỏi, động viên tinh thần, kết nối nguồn lực giúp gia đình vượt qua khó khăn. Trong đó, tổ chức HPN chủ động tham mưu, đề xuất; cấp ủy, chỉ huy tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, bảo đảm việc triển khai đồng bộ, phù hợp với từng đơn vị.

Tại Hội nghị tổng kết Chương trình “Mẹ đỡ đầu” giai đoạn 2021-2026, Thượng tướng Lê Quang Minh, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị ghi nhận hiệu quả chương trình, đồng thời yêu cầu các tập thể, cá nhân thực hiện mô hình “Mẹ quân nhân đỡ đầu” không chỉ quan tâm hỗ trợ vật chất mà cần tăng cường giao lưu, thăm hỏi, đổi mới phương thức kết nối để “biến mối quan hệ đỡ đầu thành tình cảm gia đình thực sự”. Yêu cầu đó nhấn mạnh chiều sâu nhân văn của chương trình: Không chỉ hỗ trợ khi khó khăn mà còn xây dựng sự gắn bó bền chặt, lan tỏa các giá trị “bản lĩnh, trí tuệ, kỷ cương, nhân ái” của PNQĐ bằng những việc làm thiết thực.