Trong tương lai, nhu cầu sử dụng điện phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước là rất lớn, trong khi nguồn nhiên liệu đang cạn dần. Theo các nhà nghiên cứu năng lượng:  Nếu trên địa bàn hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận có khoảng 20 nhà máy phong điện, mỗi nhà máy có 20 tua-bin phát với tổng công suất từ 120 đến 130MW, thì sẽ góp phần giải quyết đáng kể số điện năng còn thiếu của nước ta.

Tiềm năng đang chờ khai thác

Nếu như ở nhiều nước trên thế giới, việc phát triển nguồn năng lượng điện từ sức gió (thường gọi là phong điện) để phục vụ cho công nghiệp và thương mại là phổ biến, thì ở Việt Nam vẫn là điều mới mẻ. Hiện nay, nước ta mới chỉ có một dự án phong điện ở huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận với 5 tua-bin đang hoạt động và một số tua-bin phong điện ở quần đảo Trường Sa.

Theo đánh giá của các chuyên gia năng lượng trong và ngoài nước, địa bàn hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận rất thuận lợi cho phát triển các nhà máy phong điện. Trên dải bờ biển dài gần 300km này, sức gió luôn ổn định ở tốc độ từ 7 đến 8 mét/giây, ít chịu ảnh hưởng của những cơn bão mạnh. Hơn thế nữa, diện tích đất có khả năng để đặt các tua-bin phát điện chủ yếu là đồi cát, rừng thưa, ít ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và trồng cây công nghiệp.

Điện gió trên đảo Trường Sa lớn.

Ông Huỳnh Tấn Thành, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận cho rằng: “Phát triển các dự án phong điện ở Bình Thuận khá thuận lợi, vì nó không tốn đất, không gây ô nhiễm môi trường, lại đặt ở những khu phi nông nghiệp, được nhân dân nhiệt tình ủng hộ”. Các nhà nghiên cứu năng lượng đều cho rằng, dọc bờ biển Nam Trung bộ (từ huyện Thuận Bắc của tỉnh Ninh Thuận, đến huyện Hàm Tân của tỉnh Bình Thuận) đầy tiềm năng về phong điện. Các nhà đầu tư có thể đặt tua-bin phát điện trên đồng muối, đồi cát... Theo dự báo của Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN), sản lượng điện gió của nước ta đến năm 2020 có thể đạt con số hơn 513.000MWh, trong khi nhu cầu sản xuất cần khoảng 200.000.000 MWh. Điều này cho thấy, nếu tận dụng được tiềm năng xây dựng các nhà máy phong điện tại các tỉnh miền Nam Trung bộ sẽ góp phần đáng kể đáp ứng nhu cầu về điện trong sự nghiệp CNH-HĐH của đất nước.

Hiện nay, khi các dự án phong điện chưa được triển khai, hầu hết diện tích đất ven biển và đất liền của Ninh Thuận và Bình Thuận chỉ được sử dụng để làm ruộng muối, nuôi trồng thủy sản, xây dựng khu du lịch nhỏ hay trồng lúa nước mang lại hiệu quả thấp.

Bắt đầu khởi động

Theo báo cáo của Sở Công thương tỉnh Bình Thuận, đến hết tháng 11-2009, 8 nhà đầu tư với 10 dự án xây dựng nhà máy phong điện, có tổng công suất là 1.511MW đã được UBND tỉnh này chấp thuận, trong đó có 6 dự án đã lập xong để trình Bộ Công Thương xem xét, phê duyệt. Diện tích đất để xây dựng các dự án chiếm khoảng 13.000ha. Trước đó, tỉnh Bình Thuận đã chấp thuận cho Công ty CP tái tạo năng lượng (REVN) triển khai dự án xây dựng nhà máy phong điện ở huyện Tuy Phong. Hiện REVN có 5 tua-bin đã hòa vào lưới điện quốc gia với công suất là 7,5MW. Đến hết năm 2010, dự án này sẽ có 13 tua-bin phát điện hòa vào lưới điện quốc gia và năm 2015 có 20 tua-bin phát điện với tổng công suất là 120MW.

Ông Trần Văn Nhựt, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Bình Thuận, cho biết: “Hầu hết các dự án đầu tư xây dựng nhà máy phong điện đều khả thi, được khảo sát, thiết kế kỹ như dự án của Công ty CP Đầu tư phát triển nhà máy điện Sài Gòn - Bình Thuận trên địa bàn huyện Bắc Bình có công suất 200MW, dự án của Công ty Tái tạo năng lượng châu Á cũng ở huyện Bắc Bình có công suất 50MW, dự án của Công ty Thuận Bình ở huyện Tuy Phong có công suất 50MW…”. Cũng theo ông Nhựt, từ nay đến giữa năm 2010 sẽ còn nhiều nhà đầu tư đến Bình Thuận nghiên cứu, tìm hiểu để xây dựng các nhà máy phong điện nữa. Bình Thuận hy vọng đến năm 2012, sẽ có ít nhất 5-7 nhà máy phong điện được xây dựng.

Trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận, vùng đất ven biển từ huyện Thuận Bắc đến huyện Thuận Nam cũng đã có một số nhà đầu tư đến tìm hiểu, xây dựng các dự án xây dựng nhà máy phong điện. Tuy nhiên, các nhà đầu tư vẫn còn cân nhắc về chính sách ưu tiên của Chính phủ và địa phương và khả năng giúp đỡ họ giải quyết các khó khăn, nhất là thời gian, giá cả thuê đất, giá bán điện, cơ sở hạ tầng để truyền tải điện vào lưới điện quốc gia...

Để phong điện phát triển bền vững

Phát triển phong điện không chỉ là biện pháp hữu hiệu về năng lượng sạch khi mà nguồn than và dầu mỏ đang cạn dần, nó còn góp phần bảo vệ môi trường... Tuy nhiên, để ngành công nghiệp này phát triển bền vững, cần phải có quyết tâm cao của nhà đầu tư và những chính sách hỗ trợ hiệu quả từ Nhà nước.

Thực tế, vốn để đầu tư xây dựng nhà máy phong điện khá lớn, cao hơn so với đầu tư xây dựng nhà máy nhiệt điện hoặc thủy điện. Nếu như thủy điện tốn gần 1.400USD để sản xuất ra một MW, thì phong điện cần tới 2.000USD. Hầu hết các trang, thiết bị để xây dựng nhà máy phong điện đều phải nhập từ nước ngoài (Đức và Ác-hen-ti-na) với giá rất cao. Như việc xây dựng hoàn chỉnh 10 tua-bin, đến khi phát được điện phải mất gần 1.700 tỉ đồng. Nếu các nhà đầu tư không được vay tiền cho đầu tư dài hạn với lãi suất ưu đãi, thì khó có thể tồn tại và phát triển được. Mặt khác, phát triển phong điện rất cần có sự ủng hộ, tạo điều kiện thuận lợi của EVN trong việc qui hoạch hệ thống truyền tải, mua bán điện với giá hợp li để nhà đầu tư không bị thiệt.

Một vấn đề không kém phần quan trọng, đó là cần có sự khảo sát, đánh giá chặt chẽ của Bộ Tài nguyên và Môi trường đối với các dự án phong điện. Hiện nay, đa số các dự án phong điện ở Ninh Thuận và Bình Thuận đều nằm trong các khu có tiềm năng về các mỏ cát đen (khoáng sản ti-tan đang được thăm dò và khai thác). Theo chủ trương của Chính phủ là phải ưu tiên cho việc thăm dò, khai thác khoáng sản trước, mới triển khai các dự án khác sau. Vừa qua, UBND tỉnh Bình Thuận đã có văn bản đề nghị Chính phủ: “Nếu nơi nào có lượng ti-tan thấp thì không nên đưa vào quy hoạch khai thác, hoặc ưu tiên cho các dự án phong điện triển khai trước, khai thác khoáng sản sau”. Đó chính là phương pháp “kích cầu” để cho ngành công nghiệp non trẻ này phát triển mạnh mẽ.

Bài và ảnh: LÊ PHI  HÙNG